Samenvatting Binnenlands Bestuur

Binnenlands bestuur
Hoorcollege 1 (6-2-2018) gemist!
Inhoud:
 Openbaar bestuur
 Leerdoelen
 Literatuur
 Organisatie
 1000 jaar openbaar bestuur

Openbaar bestuur
 Verschillende bestuurslagen: gemeente, rijk provincies
 Volksvertegenwoordiging: parlement
 Publieke uitvoeringsorganisaties: politie, NS
 Adviseurs: ombudsman, cultureel planbureau etc.

2 definities openbaar bestuur:
 In beperkte zin: verschillende bestuurslagen en organen, overheid: politiek en ambtelijk,
semi-overheid: zelfstandige bestuursorganen.
 In ruime zin: staatsinstellingen die bindende beslissingen kunnen nemen en alle organisaties
die publieke taken kunnen uitvoeren: onderwijsinstellingen/ ziekenhuizen etc. Particuliere
organisaties die publieke taken uitvoeren.

Leerdoelen:
 Lokaal bestuur! Wordt momenteel weer belangrijker ipv eind vorige eeuw
 Geschiedenis openbaar bestuur in perioden vanaf het jaar 800
 Huidige bestel in grote lijnen en op verschillende niveaus
 Verdieping en dimensies
 Europees perspectief

Literatuur:
 2 boeken, nieuwe edities!! (2016 en 2015)
 Aanvullende artikelen:
 Tijdschriften: ub
 Boekhoofdstuk: Management Study Centre, EOS
 Rapporten 1e kamer en Rob: via website

Organisatie:
 Hoorcolleges: 2x per week en gastcolleges
 Werkcolleges: elke vrijdag, vragen vooraf maken en inleveren
 2 aparte opdrachten: opdracht 1, raadsvergadering bijwonen, snel uitzoeken welke!
(inleveren 16 maart!!)
 Gastcolleges zijn verplicht
 Werkcolleges verplicht, je mag 1 missen
 Eindcijfer: 90% tentamen, 10% opdrachten

1000 jaar openbaar bestuur in Nederland:
Bestuursgeschiedenis: wat en waarom? 4 perioden.

Waar houdt bestuursgeschiedenis zich mee bezig?
 Verklaren
 Normatief: bv welke mate van bemoeienis met de burgers van de overheid is goed?

,  Beschrijven: hoe ziet de invulling van het bestuur eruit.
3 onderdelen waar naar gekeken wordt bij bestuursgeschiedenis:
1. Structuur en organisatie
2. Functioneren
3. Functionarissen
 Hoe en waarom: verruimt denken, padafhankelijkheid, evalueren over effectiviteit
 Ideeën over gewenste ordening

4 perioden:
1) Patrimonialisme
 Ontstaan publieke sfeer
 800-1555
2) Makelaarsstaat
 Indirect en collegiaal bestuur
 1555-17953
3) Nationalisatie
 Naar een centraal geleide eenheidsstaat
 1795-1880
4) Specialisatie
 Verzorgingsstaat en waarborgstaat
 1880-2017

Belangrijke ontwikkeling tussen de 2e en 3e, in de eerste twee ontwikkelingen van onderaf en de
samenleving, vanaf de laatste twee ontwikkelingen van bovenaf en gecentraliseerd vanuit de
overheid.

1. Patrimonialisme
 Ontstaan publieke sfeer
 Nadruk op 14e tot 16e eeuw
 De 17 verenigde nederlanden, was symbolisch, het waren niet 17 gewesten.
 Nederlandse gebieden werden met elkaar verenigd olv vorsten uit het Habsburgse rijk bv
Karel V.
 Verwijst naar een politiek hierarchisch systeem van wederkerigheid en afhankelijkheid, de
vorst (leenheer) had een aantal leenmannen in dienst. Bevoegdheden werden toegekend in
ruil voor loyaliteit. Leunt op loyaliteit en persoonlijke relaties.

Achtergrond:
 Late middeleeuwen
 Onderdeel Duitse Rijk, opkomst frankrijk
 Er ontstond structuur door het grote rijk, was in belang van de vorsten

Politieke ontwikkelingen:
 Vorstendommen, versplintering en clustering
 Opkomst steden, handel
 Bourgondische, habsburgse vorsten
 De vereniging van kerngewesten de 17 nederlanden (1549)
 Ontwikkelingen van onderaf, hofhouding die inwoonde bij de vorst. Persoonlijke relaties.

Openbaar bestuur:
 Vanuit hofhouding vorst, groeiende steden, ontstaan instellingen
 Algemeen bestuur, rechtspraak, financiën

,  Gewesten in hiërarchie tussen bovengewestelijk en lokaal niveau
 Opkomst vertegenwoordigende instellingen gewesten, niet vertegenwoordiging van de hele
bevolking maar standen die vertegenwoordiging zijn van stadsbestuur.
 Veel feodale elementen, maar ook nieuw type ambtenaar: bv degene die inkomsten ophaalt
als belasting
 Heel beperkte overheid
 Raad van state ontstaat, kennen we nu nog steeds. Was het uitvoerende orgaan, soort
regering van de vorst.

2. Makelaarsstaat
 Republiek der verenigde nederlanden 1550-1795
 Centralisatie
 Kolonisatie
 Gouden Eeuw: economische groei en welvaart, rijke periode, uitbouw bepaalde instituties
gestimuleerd
 Staatskundige veranderingen

Achtergrond:
 Beeldenstorm
 80 jarige oorlog en andere oorlogen
 Gouden eeuw

Politieke ontwikkelingen:
 Opstand tegen bourg. Habs. Dynastie (filips 2) olv stadhouder willem van oranje
 Republiek der verenigde nederlanden (erkenning 1648): soevereine macht statencolleges
gewesten, stadhouders
 Met/zonder oranjes, zwaartepunt bij Holland
 2 belangrijke raadpensionarissen van Holland: Johan van Oldenbarneveldt, Johan de Witt: 1e
premiers van Nederland.

Openbaar bestuur:
 Statenbond: gewesten werken onderling samen en maken afspraken, en makelaarsstaat: ze
waren wel actief maar zelfde op een betrokken manier, ze opereerde als een intermediaire,
ze bemoeide zich niet direct en actief met de zorgverlening zelf, er werd veel aan de
samenleving zelf overgelaten.
 Republiek actief in meer sectoren: direct, vaak indirect
 Maatschappelijke zelforganisatie
 Grootste deel bestuurswerk op lokaal niveau
 Geen lager en hoger bestuur
 Beperkt aantal ambtenaren, soc. Eco. Status bepalend

3. Nationalisatie
 Van statenbond naar eenheidsstaat
 1795-1880
 Afscheid sterk welvarende periode
 Steeds andere bestuurlijke perioden en verschillende staatsinrichtingen vaak voor periodes
van 2 jaar.
 Invloed van frankrijk wordt groter
 Lodewijk komt naar Nederland als 1e koning, zorgt voor grootste centralisatie in Nederlandse
openbare systeem gericht op het sterke franse hiërarchische systeem.

, Achtergrond:
 Economische neergang
 Revolutionaire ontwikkelingen in FR en VS
 Wetenschappelijke vooruitgang
 Industriële revolutie

Politieke ontwikkelingen:
 Veel subperioden
 Koninkrijk Holland: perfectioneren eenheidsstaat, kiem Oranje monarchie
 Inlijving Frankrijk
 Koninkrijk der Nederlanden, autocratisch (1830), democratisch: grondwet
 Sociale kwestie, politisering, kiesrechtuitbreiding
 Scheiding kerk en staat

Openbaar bestuur:
 Centralisatie, uniformering, bureaucratisering
 Grondwet
 Huis van Thorbecke
 Beroep ambtenaar ontstaat
 Ministeriële verantwoordelijkheid, democratische rechtsstaat
 Nachtwakersstaat, maar lokaal begin grote overheid
 Ambtenaren: explosieve groei (1800-1810), veranderende samenstelling, rechtspositie

4. Specialisatie
 Nachtwakersstaat naar waarborgstaat
 1880-2017
 Groei overheid en kleiner wordende overheid

Achtergrond:
 Industrialisatie en urbanisatie
 Opkomst socialisme
 Depressie jaren 30
 2 wereldoorlogen
 Reconstructie na 2e wereldoorlog
 Internationale en economische samenwerking
 Demografische ontwikkelingen

Politieke ontwikkelingen:
o Verzuiling
o Politisering, partijvorming, vakbeweging
o Overleg economie
o Verstrengeling staat en maatschappij
o Ontzuiling, individualisering, kloof politiek en burger, versplintering
o Europeanisering, globalisering, vermarkting, participatiesamenleving

Openbaar bestuur:
 Continuïteit basisstructuur
 Versnelling groei, uitbouw