Hoofdstuk 8 - Levenslang leren - om in het gareel te lopen?
Over socialisatie en sociale controle, conformisme en deviantie
Socialisatie: alle nieuwkomers worden gesocialiseerd in een cultuurpatroon.
Socialisatieprocessen zijn niet neutraal. Ze dragen bij tot de integratie, inpassing, van de
nieuwkomers in de groep, ze zorgen ervoor dat ze zich aanpassen aan de waarden en
normen van die groep, ze continueren de erin vervatte stereotypes, sociale ongelijkheden en
tegenstellingen en ze beperken, via allerlei instrumenten voor sociale controle, de
speelruimte
Via het socialisatieproces krijgen we dus allerlei overtuigingen, waarden en normen,
doelstellingen en verwachtingen mee die richtinggevend en regulerend zijn voor ons
handelen. Die overtuigingen worden vertaald in rollen. Om ervoor te zorgen dat iedereen
zoveel mogelijk binnen de lijntjes kleurt en dat ook blijft doen, bestaan er allerlei sociale
mechanismen en processen; die willen afwijkers terug op het rechte pad krijgen. Sociologen
spreken in dat verband over sociale controle en disciplinering
8.1 - Cultuur wordt aangeleerd
Van alle dieren is de mens wellicht het minst geschikt om vanzelf te overleven. Mensen
missen instincten die aanreiken welk gedrag in een bepaalde situatie gevonden is. Als
Mangelwesen staat de mens open voor de wereld. Mensen bezitten de mogelijkheid om de
meest diverse prikkels op uiteenlopende manieren te interpreteren en in functie daarvan te
handelen. Zo kunnen ze het gebrek aan eerste natuur, instincten en natuurlijke
verdedigingsmiddelen, compenseren door hun tweede natuur: de cultuur
Instincten zijn aangeboren, cultuur moet voortdurend worden verworven. Alleen daarom al
moet ze steevast worden aangeleerd. Dat aanleren van een cultuurpatroon, het doorgeven
van opvattingen aan anderen noemen sociologen cultuuroverdracht. Cultuuroverdracht kan
gebeuren van een groter samenlevingsverband naar individuen, of tussen twee of meer
samenlevingsverbanden. In het eerste geval gaat het om socialisatie of enculturatie, in het
tweede geval om acculturatie
Acculturatie grijpt dus plaats tussen grotere sociale gehelen, zoals tussen sociale
categorieën en collectiviteiten. Illustraties van acculturatie zijn de zogenaamde
verburgerlijking van de arbeidersklasse en de verstedelijking, waarbij in het eerste geval
elementen uit de burgerlijke cultuur worden overgedragen naar de arbeidersklasse en in het
tweede geval typisch stedelijke opvattingen gangbaar worden op het platteland. Socialisatie
daarentegen is veeleer een micro sociologisch begrip en verwijst naar die processen waarbij
een cultuurpatroon op nieuwkomers wordt overgedragen
8.2 - Socialisatie en haar functies
Het levensverhaal van Genie is vergelijkbaar met klassieke gevallen van enfants sauvages,
zogenaamde wolfskinderen die zijn opgevoed door dieren. In het echte leven blijven deze
, kinderen voor altijd achterop
Verhaal Genie → bladzijde 225
Mens-zijn is dus geen louter biologische aangelegenheid, maar een sociaal-culturele
verworvenheid. Vanaf hun geboorte worden zuigelingen geconfronteerd met een sociale
wereld.
Socialisatie is een van de maatschappelijke processen die bijdragen tot het voortbestaan
van een sociale orde en tot de voorspelbaarheid van het sociaal handelen. Ook migranten
ondergaan socialisatieprocessen. Soms zijn die in tegenspraak met wat op dat vlak in hun
herkomstland geldt. Dat kan leiden tot een culturele kloof.
Socialisatie is immers een fenomeen met een januskop: socialisatie beperkt en socialisatie
versterkt, het disciplineert en het emancipeert.
Er zit ongetwijfeld een dimensie aan vast van het inpassen in de dominante cultuur van een
streven naar culturele hegemonie maar tegelijk is het zo dat we zonder vertrouwdheid met
de dominante waarden, de taal, de folkways, de alledaagse omgangsvormen niet volwaardig
kunnen participeren in de dominante instituties van het nieuwe land.
In de ene sociale klasse is de socialisatie strikter dan in de andere. Ook speelt gender
ondanks alle emancipatiebewegingen, nog altijd een grote rol. In de stad bestaat vaak meer
ruimte voor een eigen invulling dan in een meer traditionele dorpsgemeenschap..
Cultuur- en omgangspatronen worden op zo’n manier verinnerlijkt, dat de individuen ze
ervaren als iets van henzelf. Dat heet verinnerlijking of internalisatie. Bourdieu formuleert dat
als interiorisatie van de exterioriteit wat tot een habitus leidt.
Elk sociaal verband produceert volgens Bourdieu een eigen habitusfiguur. Cultuuroverdracht
is mensenwerk en mensen zijn nooit volledig voorgeprogrammeerd en programmeerbaar.
Socialisatie is nooit totaal, alleen al omdat er voortdurend verscheidene socialiserende
instanties werkzaam zijn. Ook om die reden is cultuur veranderlijk. Socialisatie bestaat dus,
zoals het samenleven zelf uit een spanningsvolle verhouding tussen beperkingen en
mogelijkheden.
8.3 - Socialisatie: primair, secundair en tertiair
Coleey onderscheidt primaire en secundaire socialisatie. Dat onderscheid baseert hij op de
instituties waarin socialisatie zich voordoet, en daarmee samenhangend, het informele of
formele karakter van die socialisatie
Primaire socialisatie grijpt plaats in primaire groepen: het (kern)gezin en peergroups.
Primaire socialisatie gebeurt vooral informeel: ze wordt niet uitdrukkelijk opgezet, maar is
vanzelfsprekend en onbewust, tijdens de dagelijks bezigheden
De impliciete en diffuse gezinssocialisatie levert een basishabitus die later nog moeilijk kan
Over socialisatie en sociale controle, conformisme en deviantie
Socialisatie: alle nieuwkomers worden gesocialiseerd in een cultuurpatroon.
Socialisatieprocessen zijn niet neutraal. Ze dragen bij tot de integratie, inpassing, van de
nieuwkomers in de groep, ze zorgen ervoor dat ze zich aanpassen aan de waarden en
normen van die groep, ze continueren de erin vervatte stereotypes, sociale ongelijkheden en
tegenstellingen en ze beperken, via allerlei instrumenten voor sociale controle, de
speelruimte
Via het socialisatieproces krijgen we dus allerlei overtuigingen, waarden en normen,
doelstellingen en verwachtingen mee die richtinggevend en regulerend zijn voor ons
handelen. Die overtuigingen worden vertaald in rollen. Om ervoor te zorgen dat iedereen
zoveel mogelijk binnen de lijntjes kleurt en dat ook blijft doen, bestaan er allerlei sociale
mechanismen en processen; die willen afwijkers terug op het rechte pad krijgen. Sociologen
spreken in dat verband over sociale controle en disciplinering
8.1 - Cultuur wordt aangeleerd
Van alle dieren is de mens wellicht het minst geschikt om vanzelf te overleven. Mensen
missen instincten die aanreiken welk gedrag in een bepaalde situatie gevonden is. Als
Mangelwesen staat de mens open voor de wereld. Mensen bezitten de mogelijkheid om de
meest diverse prikkels op uiteenlopende manieren te interpreteren en in functie daarvan te
handelen. Zo kunnen ze het gebrek aan eerste natuur, instincten en natuurlijke
verdedigingsmiddelen, compenseren door hun tweede natuur: de cultuur
Instincten zijn aangeboren, cultuur moet voortdurend worden verworven. Alleen daarom al
moet ze steevast worden aangeleerd. Dat aanleren van een cultuurpatroon, het doorgeven
van opvattingen aan anderen noemen sociologen cultuuroverdracht. Cultuuroverdracht kan
gebeuren van een groter samenlevingsverband naar individuen, of tussen twee of meer
samenlevingsverbanden. In het eerste geval gaat het om socialisatie of enculturatie, in het
tweede geval om acculturatie
Acculturatie grijpt dus plaats tussen grotere sociale gehelen, zoals tussen sociale
categorieën en collectiviteiten. Illustraties van acculturatie zijn de zogenaamde
verburgerlijking van de arbeidersklasse en de verstedelijking, waarbij in het eerste geval
elementen uit de burgerlijke cultuur worden overgedragen naar de arbeidersklasse en in het
tweede geval typisch stedelijke opvattingen gangbaar worden op het platteland. Socialisatie
daarentegen is veeleer een micro sociologisch begrip en verwijst naar die processen waarbij
een cultuurpatroon op nieuwkomers wordt overgedragen
8.2 - Socialisatie en haar functies
Het levensverhaal van Genie is vergelijkbaar met klassieke gevallen van enfants sauvages,
zogenaamde wolfskinderen die zijn opgevoed door dieren. In het echte leven blijven deze
, kinderen voor altijd achterop
Verhaal Genie → bladzijde 225
Mens-zijn is dus geen louter biologische aangelegenheid, maar een sociaal-culturele
verworvenheid. Vanaf hun geboorte worden zuigelingen geconfronteerd met een sociale
wereld.
Socialisatie is een van de maatschappelijke processen die bijdragen tot het voortbestaan
van een sociale orde en tot de voorspelbaarheid van het sociaal handelen. Ook migranten
ondergaan socialisatieprocessen. Soms zijn die in tegenspraak met wat op dat vlak in hun
herkomstland geldt. Dat kan leiden tot een culturele kloof.
Socialisatie is immers een fenomeen met een januskop: socialisatie beperkt en socialisatie
versterkt, het disciplineert en het emancipeert.
Er zit ongetwijfeld een dimensie aan vast van het inpassen in de dominante cultuur van een
streven naar culturele hegemonie maar tegelijk is het zo dat we zonder vertrouwdheid met
de dominante waarden, de taal, de folkways, de alledaagse omgangsvormen niet volwaardig
kunnen participeren in de dominante instituties van het nieuwe land.
In de ene sociale klasse is de socialisatie strikter dan in de andere. Ook speelt gender
ondanks alle emancipatiebewegingen, nog altijd een grote rol. In de stad bestaat vaak meer
ruimte voor een eigen invulling dan in een meer traditionele dorpsgemeenschap..
Cultuur- en omgangspatronen worden op zo’n manier verinnerlijkt, dat de individuen ze
ervaren als iets van henzelf. Dat heet verinnerlijking of internalisatie. Bourdieu formuleert dat
als interiorisatie van de exterioriteit wat tot een habitus leidt.
Elk sociaal verband produceert volgens Bourdieu een eigen habitusfiguur. Cultuuroverdracht
is mensenwerk en mensen zijn nooit volledig voorgeprogrammeerd en programmeerbaar.
Socialisatie is nooit totaal, alleen al omdat er voortdurend verscheidene socialiserende
instanties werkzaam zijn. Ook om die reden is cultuur veranderlijk. Socialisatie bestaat dus,
zoals het samenleven zelf uit een spanningsvolle verhouding tussen beperkingen en
mogelijkheden.
8.3 - Socialisatie: primair, secundair en tertiair
Coleey onderscheidt primaire en secundaire socialisatie. Dat onderscheid baseert hij op de
instituties waarin socialisatie zich voordoet, en daarmee samenhangend, het informele of
formele karakter van die socialisatie
Primaire socialisatie grijpt plaats in primaire groepen: het (kern)gezin en peergroups.
Primaire socialisatie gebeurt vooral informeel: ze wordt niet uitdrukkelijk opgezet, maar is
vanzelfsprekend en onbewust, tijdens de dagelijks bezigheden
De impliciete en diffuse gezinssocialisatie levert een basishabitus die later nog moeilijk kan
