Hoofdstuk 2, paragraaf 2: De plaats op aarde en de temperatuur
Aardas
De aardas is de denkbeeldige lijn dwars door de aardbol van de noordpool naar de zuidpool. In 24
uur draait de aarde 1 keer om haar as. Het is licht aan de kant naar de zon toe en nacht aan de
andere kant.
De zon komt in het oosten op omdat de aarde van west naar oost draait en gaat in het westen als
laatste onder. Daarom is het in landen ten oosten van Nederland ook later (bijv. Rusland) en ten
westen van Nederland vroeger (langer licht, bijvoorbeeld Engeland).
De verschillen in de seizoenen ontstaan doordat de aarde 23,5 graad scheef staat. De aarde die draait
in één jaar om de zon. In onze zomer staat de noordelijke kant van de aarde (noordelijk halfrond)
naar de zon toe en in onze winter staat het zuidelijk halfrond naar de zon toe. In de lente en de herfst
ontvangen het noordelijk en zuidelijke kant van de aarde ongeveer evenveel licht en warmte.
Kracht van de zon
Op de evenaar is de invalhoek van de zonnestralen groot. De invalshoek is de hoek tussen de
zonnestralen en het aardoppervlak. Op de evenaar staat de zon pal op je hoofd (loodrecht boven je /
180 graden). Als je noordelijker of zuidelijker gaat wordt de invalshoek kleiner.
Als de zon lager staat (invalshoek kleiner is) wordt het minder warm: daarvoor zijn twee redenen:
1. De zonnestralen leggen een langere weg af door de atmosfeer. De atmosfeer of dampkring
is de laag gassen om de aarde. Er gaat veel energie verloren en dus warmte.
2. De zonnestralen worden verspreid over een groter gebied dan bij de evenaar. De
hoeveelheid licht en warmte worden over groter gebied verdeeld.
Keerkringen en poolcirkels
De Keerkring is de breedtecirkel op 23,5 graad ten noorden en zuiden van de evenaar, waar de zon
recht boven je hoofd kan staan. Op 21 juni is de langste dag op het noordelijk halfrond. De zon staat
dan op de noordelijk keerkring (Kreeftskeerkring). Het wordt dan op 66,5 graad noorderbreedte
((noord)poolcirkel) 24 uur niet donker, de zon gaat dan niet onder.
Op 21 december staat de zon pal boven de zuidelijke keerkring (23,5 graad ten zuiden van de
evenaar, de Steenbokskeerkring). Dan is het op 66,5 graad zuiderbreedte ((zuid)poolcirkel) hele dag
licht.
Drie luchtstreken
De breedteligging (afstand tot de evenaar in graden NB of ZB uitgedrukt) bepaalt de lengte van de
dag. We onderscheiden daarom drie luchtstreken, een temperatuurzone op aarde begrenst op basis
van een bepaalde gemiddelde temperatuur.
1. Tropische luchtstreek: het gebied tussen de twee keerkringen. Hier staat de zon het hoogste
en is het warm.
2. Gematigde luchtstreek: het gebied tussen de keerkringen (23,5 graad) en de poolcirkels (66,5
graad). Hier is het gemiddeld niet heel warm en niet heel koud.
3. Polaire luchtstreek: het gebied binnen de poolcirkels. Hier is het koud. De zonnestralen
moeten een hele lange weg afleggen door de atmosfeer en een heel groot gebied
beschijnen.
Weer en klimaat
Het weer is de toestand van de atmosfeer (temp, neerslag, zon en wind) op een bepaald moment op
een bepaalde dag. Het klimaat is het gemiddelde weer over een periode van dertig jaar in een groot
gebied. Verschillende luchtstreken hebben ook verschillende klimaten.
, Hoofdstuk 2, paragraaf 3: De invloed van hoogte, zee en wind
Hoe hoger je je bevindt des te kouder het is. Dat komt omdat de zon niet de lucht opwarmt maar de
aarde. De aarde warmt dan de lucht weer op. En de warme lucht komt van onderen en verwarmt dus
hoger minder. Per 1000 meter is het ongeveer 6 graden kouder.
Broeikaseffect: het vasthouden van de warmte die de aarde uitstraalt door de CO2 gassen in de
atmosfeer. Het broeikaseffect zorgt ervoor dat de temperatuur op aarde constant blijft. De
dampkring / atmosfeer zorgen ervoor dat:
1. De warmte die de aarde uitstraalt deels vastgehouden wordt -> door de CO2 gassen.
2. Dat niet alle zonnestralen de aarde bereiken. De helft ketst af terug de ruimte in.
De zeestroom
De zeestroom is de beweging van grote hoeveelheden water in zeeën en oceanen, vooral
veroorzaakt door temperatuurverschillen. De temperatuur van het zeewater heeft in vloed op het
weer en het klimaat.
Aardoppervlak warmt sneller op door de zon dan zeewater. Dit komt omdat:
1) de zonnestralen dieper in het water doordringen dan op de aardebodem en
2) doordat de warmte in de zee makkelijk kan wegstromen.
De zee vertraagt: in de herfst en de winter wordt het aan zee minder koud en in de lente en de zomer
minder warm aan zee.
In de lente is het water van de zee nog koud en is het weer aan zee dus frisser dan in Nijmegen. Dat
komt door het koude zeewater van de winter en dat het lang duurt voordat dat water opwarmt. In
de herfst is het net andersom. De aarde koelt dan sneller af en het zeewater is nog warmer van
zomerzon en koelt minder snel af. Aan zee is het dan vaak warmer dan in Nijmegen. Als de wind van
zee komt (aanlandig) merk je dat nog beter als wanneer de zee aflandig is (van land naar zee waait).
De lucht boven zee is namelijk warmer in de winter en koeler in de zomer.
Luchtdruk
Wind ontstaat door verschillen in luchtdruk. Bij een hogedrukgebied zitten veel luchtdeeltjes bij
elkaar. Die luchtdeeltjes drukken op de aarde en de lucht daalt dan. Bij een lagedrukgebied zitten
weinig luchtdeeltjes. Er drukken dan weinig luchtdeeltjes op de aarde en de lucht stijgt.
De luchtdeeltjes stromen van het hogedrukgebied naar het lagedrukgebied. Dat is de wind. Hoe
groter het verschil in luchtdruk hoe harder het waait.
Aardas
De aardas is de denkbeeldige lijn dwars door de aardbol van de noordpool naar de zuidpool. In 24
uur draait de aarde 1 keer om haar as. Het is licht aan de kant naar de zon toe en nacht aan de
andere kant.
De zon komt in het oosten op omdat de aarde van west naar oost draait en gaat in het westen als
laatste onder. Daarom is het in landen ten oosten van Nederland ook later (bijv. Rusland) en ten
westen van Nederland vroeger (langer licht, bijvoorbeeld Engeland).
De verschillen in de seizoenen ontstaan doordat de aarde 23,5 graad scheef staat. De aarde die draait
in één jaar om de zon. In onze zomer staat de noordelijke kant van de aarde (noordelijk halfrond)
naar de zon toe en in onze winter staat het zuidelijk halfrond naar de zon toe. In de lente en de herfst
ontvangen het noordelijk en zuidelijke kant van de aarde ongeveer evenveel licht en warmte.
Kracht van de zon
Op de evenaar is de invalhoek van de zonnestralen groot. De invalshoek is de hoek tussen de
zonnestralen en het aardoppervlak. Op de evenaar staat de zon pal op je hoofd (loodrecht boven je /
180 graden). Als je noordelijker of zuidelijker gaat wordt de invalshoek kleiner.
Als de zon lager staat (invalshoek kleiner is) wordt het minder warm: daarvoor zijn twee redenen:
1. De zonnestralen leggen een langere weg af door de atmosfeer. De atmosfeer of dampkring
is de laag gassen om de aarde. Er gaat veel energie verloren en dus warmte.
2. De zonnestralen worden verspreid over een groter gebied dan bij de evenaar. De
hoeveelheid licht en warmte worden over groter gebied verdeeld.
Keerkringen en poolcirkels
De Keerkring is de breedtecirkel op 23,5 graad ten noorden en zuiden van de evenaar, waar de zon
recht boven je hoofd kan staan. Op 21 juni is de langste dag op het noordelijk halfrond. De zon staat
dan op de noordelijk keerkring (Kreeftskeerkring). Het wordt dan op 66,5 graad noorderbreedte
((noord)poolcirkel) 24 uur niet donker, de zon gaat dan niet onder.
Op 21 december staat de zon pal boven de zuidelijke keerkring (23,5 graad ten zuiden van de
evenaar, de Steenbokskeerkring). Dan is het op 66,5 graad zuiderbreedte ((zuid)poolcirkel) hele dag
licht.
Drie luchtstreken
De breedteligging (afstand tot de evenaar in graden NB of ZB uitgedrukt) bepaalt de lengte van de
dag. We onderscheiden daarom drie luchtstreken, een temperatuurzone op aarde begrenst op basis
van een bepaalde gemiddelde temperatuur.
1. Tropische luchtstreek: het gebied tussen de twee keerkringen. Hier staat de zon het hoogste
en is het warm.
2. Gematigde luchtstreek: het gebied tussen de keerkringen (23,5 graad) en de poolcirkels (66,5
graad). Hier is het gemiddeld niet heel warm en niet heel koud.
3. Polaire luchtstreek: het gebied binnen de poolcirkels. Hier is het koud. De zonnestralen
moeten een hele lange weg afleggen door de atmosfeer en een heel groot gebied
beschijnen.
Weer en klimaat
Het weer is de toestand van de atmosfeer (temp, neerslag, zon en wind) op een bepaald moment op
een bepaalde dag. Het klimaat is het gemiddelde weer over een periode van dertig jaar in een groot
gebied. Verschillende luchtstreken hebben ook verschillende klimaten.
, Hoofdstuk 2, paragraaf 3: De invloed van hoogte, zee en wind
Hoe hoger je je bevindt des te kouder het is. Dat komt omdat de zon niet de lucht opwarmt maar de
aarde. De aarde warmt dan de lucht weer op. En de warme lucht komt van onderen en verwarmt dus
hoger minder. Per 1000 meter is het ongeveer 6 graden kouder.
Broeikaseffect: het vasthouden van de warmte die de aarde uitstraalt door de CO2 gassen in de
atmosfeer. Het broeikaseffect zorgt ervoor dat de temperatuur op aarde constant blijft. De
dampkring / atmosfeer zorgen ervoor dat:
1. De warmte die de aarde uitstraalt deels vastgehouden wordt -> door de CO2 gassen.
2. Dat niet alle zonnestralen de aarde bereiken. De helft ketst af terug de ruimte in.
De zeestroom
De zeestroom is de beweging van grote hoeveelheden water in zeeën en oceanen, vooral
veroorzaakt door temperatuurverschillen. De temperatuur van het zeewater heeft in vloed op het
weer en het klimaat.
Aardoppervlak warmt sneller op door de zon dan zeewater. Dit komt omdat:
1) de zonnestralen dieper in het water doordringen dan op de aardebodem en
2) doordat de warmte in de zee makkelijk kan wegstromen.
De zee vertraagt: in de herfst en de winter wordt het aan zee minder koud en in de lente en de zomer
minder warm aan zee.
In de lente is het water van de zee nog koud en is het weer aan zee dus frisser dan in Nijmegen. Dat
komt door het koude zeewater van de winter en dat het lang duurt voordat dat water opwarmt. In
de herfst is het net andersom. De aarde koelt dan sneller af en het zeewater is nog warmer van
zomerzon en koelt minder snel af. Aan zee is het dan vaak warmer dan in Nijmegen. Als de wind van
zee komt (aanlandig) merk je dat nog beter als wanneer de zee aflandig is (van land naar zee waait).
De lucht boven zee is namelijk warmer in de winter en koeler in de zomer.
Luchtdruk
Wind ontstaat door verschillen in luchtdruk. Bij een hogedrukgebied zitten veel luchtdeeltjes bij
elkaar. Die luchtdeeltjes drukken op de aarde en de lucht daalt dan. Bij een lagedrukgebied zitten
weinig luchtdeeltjes. Er drukken dan weinig luchtdeeltjes op de aarde en de lucht stijgt.
De luchtdeeltjes stromen van het hogedrukgebied naar het lagedrukgebied. Dat is de wind. Hoe
groter het verschil in luchtdruk hoe harder het waait.
