Gezondheidsbevordering Integrale
Toets 3
Aantal woorden:
- Opdracht 1: 2226
- Opdracht 2: 2388
- Opdracht 3: 1897
- Opdracht 4: 1711
- Opdracht 5: 447
0
,Inhoud
1 Opdracht 1..................................................................................................................................................2
1.1 Omschrijving gezondheidsgedrag & gezondheidsprobleem.................................................................2
1.2 Data verzameling: opzet van interview................................................................................................2
1.3 Data-analyse.........................................................................................................................................3
1.4 Resultaten............................................................................................................................................4
2 Opdracht 2..................................................................................................................................................6
2.1 Gezondheidsprobleem.........................................................................................................................6
2.2 Gedragsanalyse....................................................................................................................................8
2.3 Resultatentabel....................................................................................................................................9
2.4 Gedragsdoelen...................................................................................................................................12
2.5 Shared Decision-making.....................................................................................................................13
3 Opdracht 3................................................................................................................................................14
3.1 Interventie 1.......................................................................................................................................14
3.2 Interventie 2.......................................................................................................................................15
3.3 Interventie 3.......................................................................................................................................16
4 Opdracht 4................................................................................................................................................18
5 Opdracht 5................................................................................................................................................23
5.1 Gezondheidsbevorderaar...................................................................................................................23
5.2 Ethische afweging...............................................................................................................................23
Literatuurlijst................................................................................................................................................24
Bijlage 1: Topiclijst........................................................................................................................................30
Bijlage 2: Uitgeschreven interview...............................................................................................................32
Bijlage 3 Analyse interview..........................................................................................................................41
1
,1 Opdracht 1
1.1 Omschrijving gezondheidsgedrag & gezondheidsprobleem
Lisette is gepensioneerd verpleegkundige en woont samen met haar man in Noord-Brabant. Naast haar
hobby fotografie is Lisette mantelzorger voor haar moeder. Lisette geeft aan dat zij haar hele leven al
worstelt met haar gewicht. Ze kampt al jaren met overgewicht en de laatste 20 jaar is haar gewicht niet
meer onder de 90 kilo gekomen. Momenteel weegt Lisette 96 kilo en is zij 1.68 meter. Volgens haar ligt de
oorzaak bij te weinig beweging en veel eten. Ze eet over het algemeen gezond en regelmatig, maar
snoept ook graag. Ze geeft aan dat zij van alles te veel eet en daarnaast niet houdt van sporten. Ze heeft al
meerdere afvalpogingen in haar leven gedaan zonder succes. Desondanks zou zij het nu graag weer willen
proberen, omdat zij ook merkt dat ze last krijgt van de negatieve gevolgen van haar gewicht. Ze loopt
moeilijker en is kortademig. Ze zou daarom graag willen afvallen.
Het gezondheidspatroon van Lisette vergroot de kans op gezondheidsproblemen. Wanneer iemand meer
calorieën inneemt dan verbruikt wordt het overschot aan energie opgeslagen in de vorm van vet (Waugh
& Grant, 2019). Lisette heeft een Body Mass Index (BMI) van 34. Volgens de NHG-richtlijn is er sprake van
ernstig overgewicht bij een BMI hoger dan 30 (NHG, 2010). Ernstig overgewicht vergroot het risico op
diabetes mellitus, een verhoogd cholesterolgehalte en een verhoogde bloeddruk (Dudink et al., 2021).
Daarnaast hebben mensen met overgewicht een vergroot risico op hart- en vaatziekten en verschillende
vormen van kanker (NHG, 2010). De extra druk op het lichaam veroorzaakt gewichtsklachten en
slaapapneu, met ernstige vermoeidheid tot gevolg (Martin-Rodriguez et al., 2015). Verder kan
overgewicht zorgen voor verminderde vruchtbaarheid en incontinentieproblemen (Talmor & Dunphy,
2015). Niet alleen lichamelijke, maar ook psychologische aandoeningen als depressie en angststoornissen
kunnen gevolgen zijn van overgewicht (Nigatu et al., 2016).
1.2 Data verzameling: opzet van interview
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in het gezondheidsgedrag van Lisette. Voor dit
onderzoek is gebruikgemaakt van kwalitatief onderzoek in de vorm van een semigestructureerd
interview. Er is gekozen voor kwalitatief onderzoek omdat er wordt gekeken naar waarnemingen,
overtuigingen, gedachten en motivaties van personen (Verhoeven, 2020). In kwalitatief onderzoek staan
beschrijvingen en interpretaties in de onderzoekssituatie voorop. Het gaat vooral om het verzamelen van
gegevens over belevingen en ervaringen (Reulink & Lindeman, 2005).
Het afnemen van een semigestructureerd interview past bij het doel van dit onderzoek. Bij
semigestructureerde interviews liggen onderwerpen vast en zijn er vragen bedacht bij diverse thema's
(Bakker & Van Buuren, 2019). De volgorde van de vraagstelling blijft echter flexibel en er is ruimte om
door te vragen op antwoorden (Genau, 2023). De flexibiliteit en openheid van deze vorm van interviewen
geeft de geïnterviewde de ruimte om aan te geven welke thema's belangrijk zijn.
Voorafgaand aan het interview is een topiclijst opgesteld (zie bijlage 1). De thema's in het interview zijn
gebaseerd op het Theory of Planned Behavior (TPB)-model. Dit sociaal-cognitief gedragsverklaringsmodel
zet factoren uiteen die bijdragen aan het bereiken van bewust gedrag (Ajzen, 1985). Met dit model van
Ajzen (1985) kan worden achterhaald welke gedragsdeterminanten van invloed zijn op de intentie van
een persoon voor gedragsverandering. De intentie van een persoon wordt bepaald door attitude, sociale
invloed en eigen-effectiviteit. Vaardigheden, barrières en externe variabelen hebben ook invloed op het
gedrag (figuur 1).
2
, Figuur 1: TPB-model van de determinanten van (gezondheid)gedrag. Overgenomen uit Gezondheidsbevordering en
zelfmanagement door verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten door Sassen (2018), p 149.
Bij een semigestructureerd interview is het belangrijk dat het interview plaatsvindt in een rustige
omgeving waar respondenten zich op hun gemak voelen (Dingemans, 2022). Het interview heeft daarom
plaatsgevonden in de afgesloten woonkamer van het huis van Lisette zonder verdere aanwezigen. Dit om
de privacy van het gesprek te waarborgen. In totaal duurde het interview 52 minuten.
Het interview is afgenomen met inachtneming van de geldige Algemene Verordening
Gegevensverwerking (AVG)-wetgeving (Persoonsgegevens verwerken, z.d.). Voorafgaand aan het
interview is mondeling toestemming gevraagd. De toestemming is terug te vinden in het transcript van
het interview (bijlage 2). Daarnaast is er voor de naam van de geïnterviewde een pseudoniem gebruikt.
Lisette is niet de daadwerkelijke naam van de geïnterviewde. Bij het archiveren van de gegevens is
gezorgd voor een heldere, eenduidige en beveiligde werkomgeving. Na het uitwerken van het interview is
de opname direct verwijderd. Het transcript is gecontroleerd door de respondent via een member check:
de geïnterviewde heeft het concept ingezien en van een reactie voorzien.
Tijdens het interview is gebruikgemaakt van motiverende gespreksvoering (MGV). Bij MGV wordt
uitgegaan van de expertise van de geïnterviewde op het gebied van zijn of haar eigen leven. De behoefte
van de geïnterviewde is het uitgangspunt (Roke & Van Pijpen, 2020). Volgens Roke en Van Pijpen (2020) is
motiverende gespreksvoering een effectieve methode om positief gezondheidsgedrag te stimuleren. Het
interview was gericht op het versterken van de eigen motivatie en bereidheid tot verandering door de
geïnterviewde te helpen om ambivalentie ten opzichte van die verandering op te lossen. De vier
basistechnieken in MGV zijn tijdens het interview gebruikt om zoveel mogelijk op zoek te gaan naar eigen
motivatie voor verandering: open vragen, reflectief luisteren, bevestigen en samenvatten (Roke & Van
Pijpen, 2020). Door het stellen van open vragen kreeg Lisette de ruimte om in te gaan op de onderwerpen
die zij belangrijk vond. Door reflecties te geven werd begrip getoond door de interviewer en positieve
bekrachtiging werd gebruikt om te bevestigen wat goed en helpend is voor Lisette. Samenvattingen
werden gebruikt om duidelijkheid te creëren in de informatie die werd verzameld. Zo kon indien nodig
verdere toelichting worden gegeven of foutieve informatie kon worden gecorrigeerd.
1.3 Data-analyse
Het interview is verbatim getranscribeerd: elk woord dat in het audiobestand is gehoord is volledig
uitgetypt. Een uitwerking van het transcript is bijgevoegd (bijlage 2). Het interview is aan de hand van
diverse stappen geanalyseerd. De eerste stap was het verdelen van de tekst in verschillende fragmenten,
om zo structuur en patronen in het materiaal zichtbaar te maken. De tweede stap is het toevoegen van
‘codes’. De ‘codes’ zijn gebaseerd aan de gedragsdeterminanten uit het TPB-model: huidig gedrag,
gewenst gedrag, intentie, attitude, vaardigheden, barrières, eigeneffectiviteit en subjectieve normen
3
Toets 3
Aantal woorden:
- Opdracht 1: 2226
- Opdracht 2: 2388
- Opdracht 3: 1897
- Opdracht 4: 1711
- Opdracht 5: 447
0
,Inhoud
1 Opdracht 1..................................................................................................................................................2
1.1 Omschrijving gezondheidsgedrag & gezondheidsprobleem.................................................................2
1.2 Data verzameling: opzet van interview................................................................................................2
1.3 Data-analyse.........................................................................................................................................3
1.4 Resultaten............................................................................................................................................4
2 Opdracht 2..................................................................................................................................................6
2.1 Gezondheidsprobleem.........................................................................................................................6
2.2 Gedragsanalyse....................................................................................................................................8
2.3 Resultatentabel....................................................................................................................................9
2.4 Gedragsdoelen...................................................................................................................................12
2.5 Shared Decision-making.....................................................................................................................13
3 Opdracht 3................................................................................................................................................14
3.1 Interventie 1.......................................................................................................................................14
3.2 Interventie 2.......................................................................................................................................15
3.3 Interventie 3.......................................................................................................................................16
4 Opdracht 4................................................................................................................................................18
5 Opdracht 5................................................................................................................................................23
5.1 Gezondheidsbevorderaar...................................................................................................................23
5.2 Ethische afweging...............................................................................................................................23
Literatuurlijst................................................................................................................................................24
Bijlage 1: Topiclijst........................................................................................................................................30
Bijlage 2: Uitgeschreven interview...............................................................................................................32
Bijlage 3 Analyse interview..........................................................................................................................41
1
,1 Opdracht 1
1.1 Omschrijving gezondheidsgedrag & gezondheidsprobleem
Lisette is gepensioneerd verpleegkundige en woont samen met haar man in Noord-Brabant. Naast haar
hobby fotografie is Lisette mantelzorger voor haar moeder. Lisette geeft aan dat zij haar hele leven al
worstelt met haar gewicht. Ze kampt al jaren met overgewicht en de laatste 20 jaar is haar gewicht niet
meer onder de 90 kilo gekomen. Momenteel weegt Lisette 96 kilo en is zij 1.68 meter. Volgens haar ligt de
oorzaak bij te weinig beweging en veel eten. Ze eet over het algemeen gezond en regelmatig, maar
snoept ook graag. Ze geeft aan dat zij van alles te veel eet en daarnaast niet houdt van sporten. Ze heeft al
meerdere afvalpogingen in haar leven gedaan zonder succes. Desondanks zou zij het nu graag weer willen
proberen, omdat zij ook merkt dat ze last krijgt van de negatieve gevolgen van haar gewicht. Ze loopt
moeilijker en is kortademig. Ze zou daarom graag willen afvallen.
Het gezondheidspatroon van Lisette vergroot de kans op gezondheidsproblemen. Wanneer iemand meer
calorieën inneemt dan verbruikt wordt het overschot aan energie opgeslagen in de vorm van vet (Waugh
& Grant, 2019). Lisette heeft een Body Mass Index (BMI) van 34. Volgens de NHG-richtlijn is er sprake van
ernstig overgewicht bij een BMI hoger dan 30 (NHG, 2010). Ernstig overgewicht vergroot het risico op
diabetes mellitus, een verhoogd cholesterolgehalte en een verhoogde bloeddruk (Dudink et al., 2021).
Daarnaast hebben mensen met overgewicht een vergroot risico op hart- en vaatziekten en verschillende
vormen van kanker (NHG, 2010). De extra druk op het lichaam veroorzaakt gewichtsklachten en
slaapapneu, met ernstige vermoeidheid tot gevolg (Martin-Rodriguez et al., 2015). Verder kan
overgewicht zorgen voor verminderde vruchtbaarheid en incontinentieproblemen (Talmor & Dunphy,
2015). Niet alleen lichamelijke, maar ook psychologische aandoeningen als depressie en angststoornissen
kunnen gevolgen zijn van overgewicht (Nigatu et al., 2016).
1.2 Data verzameling: opzet van interview
Het doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen in het gezondheidsgedrag van Lisette. Voor dit
onderzoek is gebruikgemaakt van kwalitatief onderzoek in de vorm van een semigestructureerd
interview. Er is gekozen voor kwalitatief onderzoek omdat er wordt gekeken naar waarnemingen,
overtuigingen, gedachten en motivaties van personen (Verhoeven, 2020). In kwalitatief onderzoek staan
beschrijvingen en interpretaties in de onderzoekssituatie voorop. Het gaat vooral om het verzamelen van
gegevens over belevingen en ervaringen (Reulink & Lindeman, 2005).
Het afnemen van een semigestructureerd interview past bij het doel van dit onderzoek. Bij
semigestructureerde interviews liggen onderwerpen vast en zijn er vragen bedacht bij diverse thema's
(Bakker & Van Buuren, 2019). De volgorde van de vraagstelling blijft echter flexibel en er is ruimte om
door te vragen op antwoorden (Genau, 2023). De flexibiliteit en openheid van deze vorm van interviewen
geeft de geïnterviewde de ruimte om aan te geven welke thema's belangrijk zijn.
Voorafgaand aan het interview is een topiclijst opgesteld (zie bijlage 1). De thema's in het interview zijn
gebaseerd op het Theory of Planned Behavior (TPB)-model. Dit sociaal-cognitief gedragsverklaringsmodel
zet factoren uiteen die bijdragen aan het bereiken van bewust gedrag (Ajzen, 1985). Met dit model van
Ajzen (1985) kan worden achterhaald welke gedragsdeterminanten van invloed zijn op de intentie van
een persoon voor gedragsverandering. De intentie van een persoon wordt bepaald door attitude, sociale
invloed en eigen-effectiviteit. Vaardigheden, barrières en externe variabelen hebben ook invloed op het
gedrag (figuur 1).
2
, Figuur 1: TPB-model van de determinanten van (gezondheid)gedrag. Overgenomen uit Gezondheidsbevordering en
zelfmanagement door verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten door Sassen (2018), p 149.
Bij een semigestructureerd interview is het belangrijk dat het interview plaatsvindt in een rustige
omgeving waar respondenten zich op hun gemak voelen (Dingemans, 2022). Het interview heeft daarom
plaatsgevonden in de afgesloten woonkamer van het huis van Lisette zonder verdere aanwezigen. Dit om
de privacy van het gesprek te waarborgen. In totaal duurde het interview 52 minuten.
Het interview is afgenomen met inachtneming van de geldige Algemene Verordening
Gegevensverwerking (AVG)-wetgeving (Persoonsgegevens verwerken, z.d.). Voorafgaand aan het
interview is mondeling toestemming gevraagd. De toestemming is terug te vinden in het transcript van
het interview (bijlage 2). Daarnaast is er voor de naam van de geïnterviewde een pseudoniem gebruikt.
Lisette is niet de daadwerkelijke naam van de geïnterviewde. Bij het archiveren van de gegevens is
gezorgd voor een heldere, eenduidige en beveiligde werkomgeving. Na het uitwerken van het interview is
de opname direct verwijderd. Het transcript is gecontroleerd door de respondent via een member check:
de geïnterviewde heeft het concept ingezien en van een reactie voorzien.
Tijdens het interview is gebruikgemaakt van motiverende gespreksvoering (MGV). Bij MGV wordt
uitgegaan van de expertise van de geïnterviewde op het gebied van zijn of haar eigen leven. De behoefte
van de geïnterviewde is het uitgangspunt (Roke & Van Pijpen, 2020). Volgens Roke en Van Pijpen (2020) is
motiverende gespreksvoering een effectieve methode om positief gezondheidsgedrag te stimuleren. Het
interview was gericht op het versterken van de eigen motivatie en bereidheid tot verandering door de
geïnterviewde te helpen om ambivalentie ten opzichte van die verandering op te lossen. De vier
basistechnieken in MGV zijn tijdens het interview gebruikt om zoveel mogelijk op zoek te gaan naar eigen
motivatie voor verandering: open vragen, reflectief luisteren, bevestigen en samenvatten (Roke & Van
Pijpen, 2020). Door het stellen van open vragen kreeg Lisette de ruimte om in te gaan op de onderwerpen
die zij belangrijk vond. Door reflecties te geven werd begrip getoond door de interviewer en positieve
bekrachtiging werd gebruikt om te bevestigen wat goed en helpend is voor Lisette. Samenvattingen
werden gebruikt om duidelijkheid te creëren in de informatie die werd verzameld. Zo kon indien nodig
verdere toelichting worden gegeven of foutieve informatie kon worden gecorrigeerd.
1.3 Data-analyse
Het interview is verbatim getranscribeerd: elk woord dat in het audiobestand is gehoord is volledig
uitgetypt. Een uitwerking van het transcript is bijgevoegd (bijlage 2). Het interview is aan de hand van
diverse stappen geanalyseerd. De eerste stap was het verdelen van de tekst in verschillende fragmenten,
om zo structuur en patronen in het materiaal zichtbaar te maken. De tweede stap is het toevoegen van
‘codes’. De ‘codes’ zijn gebaseerd aan de gedragsdeterminanten uit het TPB-model: huidig gedrag,
gewenst gedrag, intentie, attitude, vaardigheden, barrières, eigeneffectiviteit en subjectieve normen
3
