GEDRAGSVERANDERING
Les 1: Introductie 4
Wat is verandering? 4
Veranderen en helpen veranderen 4
Kenmerken van agogiek: algemeen (!) 4
Cliënt 5
Met of zonder k? 5
Beroepen en (werk)velden 6
Niveaus van psychosociaal functioneren (!) 6
Verandering nader bekeken 6
Incidentele en structurele verandering (!) 7
Veranderbaarheid, verantwoordelijkheid en vrijheid 7
Procesgericht veranderen 7
Samenvatting en begrippen 8
Les 2: Hoe gedragsverandering faciliteren 9
Bronnen van verandering (!) 9
Motivatie (!) 9
De gelaagde persoon: verschillen in veranderingsdiepte (!) 10
De belaagde persoon: weerstand en afweer (!) 11
Motiverende gespreksvoering (!) 13
Les 3: Weerstand tegen gedragsverandering 15
Feedback en verandering (!) 15
Echo’s uit het verleden (!) 15
Neerwaartse en opwaartse spiralen (!) 16
De prettige kanten van een probleem (!) 17
Doorwerkende normen (!) 17
Veranderen in een context (!) 18
Afstand nemen en bewust worden (!) 18
Het individuele veranderingsproces (!) 18
Veranderingsvoorwaarden en effecten (!) 19
Betrokkenheid en binding (!) 20
Probleemomschrijving (!) 20
Les 4: Verschillende vormen gedragsverandering 21
Motiverende gespreksvoering: gesprekstechnieken 21
Soorten verandering 23
Geplande verandering 23
, Ongeplande (toegestane) verandering 23
Verandering versus transitie 24
Vertragen en onthaasten 24
bewuste en onbewuste beïnvloeding van gedrag 26
Functies onbewuste processen 26
Functies bewuste processen 26
Bewuste beïnvloeding van gedrag 26
Integratie bewuste en onbewuste processen 27
Onbewuste beïnvloeding: gevolgen voor de praktijk 27
Bewuste beïnvloeding: gevolgen voor de praktijk 28
Les 5: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 29
Motivatie 29
Motivatiecirkel (!) 29
Precisering van de vraagstelling 31
De psychodynamische theorie van Freud (!) 32
De neo behavioristische theorie van Hull (!) 33
De humanistische behoeftetheorie van Maslow (!) 34
De zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan (!) 34
Soorten motivatie 36
Extrinsieke en intrinsieke motivatie (!) 36
Gecontroleerd en autonoom handelen (!) 36
Les 6: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 38
Veldtheorie van Lewin 38
Consistentietheorie 39
Cognitieve dissonantietheorie 41
Theorie van gepland gedrag 42
Les 7: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 44
Humanistische psychologie: krachten van binnenuit 44
Communicatietheorie (!) 44
Gedragspsychologie, Operante en klassieke conditionering (!) 45
Cognitieve theorieën (!) 45
Positieve psychologie (!) 47
Het Gedragswiel 47
Praktijkvoorbeeld: SOAP-test 53
Les 8: Casus 54
Casus Marianne (videofragment CGT): depressie en angst 54
Casus Arie: huiselijk geweld 54
, Casus Esther: anorexia nervosa 54
Casus Frederik: stopzetten van medicatie 54
Casus mevrouw de Vries: een ongezonde leefstijl 54
Casussen (zie ook forum) 54
Les 9: Gedragsverandering in organisaties: change management 55
Plan van aanpak casussen (!) 55
Organisatieverandering (!) 55
Typologie: 4 soorten verandering 56
Oorzaken of ‘bronnen’ van verandering 56
Change agents (!) 56
Strategieën 56
Geplande verandering (!) 57
Geslaagd veranderen (!) 57
Model voor implementatie van verandering (!) 59
Interventiemethoden voor het management (!) 60
Les 10: Casus 62
De roos van Leary 62
Les 11: gestuurde en niet gestuurde gedrags- verandering en gedragsverandering
na crisis 63
Les 12: Voorbereiding op het examen 63
, 1. Les 1: Introductie
Wat is verandering?
“There is nothing permanent except change”
1.1. Veranderen en helpen veranderen
Moeite en onzekerheid versus dynamiek en uitdaging
⇒ hoe kijk jij aan tegen verandering?
Elke verandering stelt eisen!
Veranderen heeft twee betekenissen:
- Zelf anders vb het weer verandert
- doen veranderen vb ik verander de inrichting van mijn kamer
‘Veranderen’
→ het anders maken == overgankelijk
→ het anders worden == onovergankelijk
- De professionele beïnvloeding van mensen met als doel deze beter krijgen
- Aanwijzingen voor de wijze waarop je mensen kunt helpen bij
veranderingsprocessen: het veranderen in overgankelijke zin
- Beïnvloeding is dagelijks aanwezig!!
- Agogiek
= de leer van het doen veranderen van mensen
1.2. Kenmerken van agogiek: algemeen (!)
- Veranderen: mensen in verandering
bvb helpen bij schulden, leefstijl, integratie in de maatschappij
Een agoog probeert altijd mensen te beïnvloeden opdat zij veranderen.
Beïnvloeden en veranderen zijn kernbegrippen in de agogiek!
Iemand die iets beïnvloed of verandert is niet perse agogiek.
Er is pas sprake van agogiek als van de volgende kenmerken sprake is:
Kenmerken:
Les 1: Introductie 4
Wat is verandering? 4
Veranderen en helpen veranderen 4
Kenmerken van agogiek: algemeen (!) 4
Cliënt 5
Met of zonder k? 5
Beroepen en (werk)velden 6
Niveaus van psychosociaal functioneren (!) 6
Verandering nader bekeken 6
Incidentele en structurele verandering (!) 7
Veranderbaarheid, verantwoordelijkheid en vrijheid 7
Procesgericht veranderen 7
Samenvatting en begrippen 8
Les 2: Hoe gedragsverandering faciliteren 9
Bronnen van verandering (!) 9
Motivatie (!) 9
De gelaagde persoon: verschillen in veranderingsdiepte (!) 10
De belaagde persoon: weerstand en afweer (!) 11
Motiverende gespreksvoering (!) 13
Les 3: Weerstand tegen gedragsverandering 15
Feedback en verandering (!) 15
Echo’s uit het verleden (!) 15
Neerwaartse en opwaartse spiralen (!) 16
De prettige kanten van een probleem (!) 17
Doorwerkende normen (!) 17
Veranderen in een context (!) 18
Afstand nemen en bewust worden (!) 18
Het individuele veranderingsproces (!) 18
Veranderingsvoorwaarden en effecten (!) 19
Betrokkenheid en binding (!) 20
Probleemomschrijving (!) 20
Les 4: Verschillende vormen gedragsverandering 21
Motiverende gespreksvoering: gesprekstechnieken 21
Soorten verandering 23
Geplande verandering 23
, Ongeplande (toegestane) verandering 23
Verandering versus transitie 24
Vertragen en onthaasten 24
bewuste en onbewuste beïnvloeding van gedrag 26
Functies onbewuste processen 26
Functies bewuste processen 26
Bewuste beïnvloeding van gedrag 26
Integratie bewuste en onbewuste processen 27
Onbewuste beïnvloeding: gevolgen voor de praktijk 27
Bewuste beïnvloeding: gevolgen voor de praktijk 28
Les 5: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 29
Motivatie 29
Motivatiecirkel (!) 29
Precisering van de vraagstelling 31
De psychodynamische theorie van Freud (!) 32
De neo behavioristische theorie van Hull (!) 33
De humanistische behoeftetheorie van Maslow (!) 34
De zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan (!) 34
Soorten motivatie 36
Extrinsieke en intrinsieke motivatie (!) 36
Gecontroleerd en autonoom handelen (!) 36
Les 6: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 38
Veldtheorie van Lewin 38
Consistentietheorie 39
Cognitieve dissonantietheorie 41
Theorie van gepland gedrag 42
Les 7: Verschillende theorieën over gedrags- verandering en hun toepassing in de
praktijk 44
Humanistische psychologie: krachten van binnenuit 44
Communicatietheorie (!) 44
Gedragspsychologie, Operante en klassieke conditionering (!) 45
Cognitieve theorieën (!) 45
Positieve psychologie (!) 47
Het Gedragswiel 47
Praktijkvoorbeeld: SOAP-test 53
Les 8: Casus 54
Casus Marianne (videofragment CGT): depressie en angst 54
Casus Arie: huiselijk geweld 54
, Casus Esther: anorexia nervosa 54
Casus Frederik: stopzetten van medicatie 54
Casus mevrouw de Vries: een ongezonde leefstijl 54
Casussen (zie ook forum) 54
Les 9: Gedragsverandering in organisaties: change management 55
Plan van aanpak casussen (!) 55
Organisatieverandering (!) 55
Typologie: 4 soorten verandering 56
Oorzaken of ‘bronnen’ van verandering 56
Change agents (!) 56
Strategieën 56
Geplande verandering (!) 57
Geslaagd veranderen (!) 57
Model voor implementatie van verandering (!) 59
Interventiemethoden voor het management (!) 60
Les 10: Casus 62
De roos van Leary 62
Les 11: gestuurde en niet gestuurde gedrags- verandering en gedragsverandering
na crisis 63
Les 12: Voorbereiding op het examen 63
, 1. Les 1: Introductie
Wat is verandering?
“There is nothing permanent except change”
1.1. Veranderen en helpen veranderen
Moeite en onzekerheid versus dynamiek en uitdaging
⇒ hoe kijk jij aan tegen verandering?
Elke verandering stelt eisen!
Veranderen heeft twee betekenissen:
- Zelf anders vb het weer verandert
- doen veranderen vb ik verander de inrichting van mijn kamer
‘Veranderen’
→ het anders maken == overgankelijk
→ het anders worden == onovergankelijk
- De professionele beïnvloeding van mensen met als doel deze beter krijgen
- Aanwijzingen voor de wijze waarop je mensen kunt helpen bij
veranderingsprocessen: het veranderen in overgankelijke zin
- Beïnvloeding is dagelijks aanwezig!!
- Agogiek
= de leer van het doen veranderen van mensen
1.2. Kenmerken van agogiek: algemeen (!)
- Veranderen: mensen in verandering
bvb helpen bij schulden, leefstijl, integratie in de maatschappij
Een agoog probeert altijd mensen te beïnvloeden opdat zij veranderen.
Beïnvloeden en veranderen zijn kernbegrippen in de agogiek!
Iemand die iets beïnvloed of verandert is niet perse agogiek.
Er is pas sprake van agogiek als van de volgende kenmerken sprake is:
Kenmerken:
