Samen school maken
Thema 1: Bruggen bouwen voor gelijke onderwijskansen ............................................................................... 5
1. Probleemanalyse ................................................................................................................................... 5
2. Oorzaken ............................................................................................................................................... 7
2.1 Ongelijke kansen ........................................................................................................................................... 7
2.2 Ongelijke behandeling .......................................................................................................................... 7
2.2.1 Streaming ........................................................................................................................................ 7
2.2.2 Sociale en etnische segregatie......................................................................................................... 8
2.2.3 Discriminerend gedrag bij leerkrachten .......................................................................................... 9
3. Inspanningen overheid ........................................................................................................................ 10
3.1 Commissie Beter Onderwijs: ............................................................................................................... 10
3.2 Gelijke Onderwijskansen (GOK-beleid) ............................................................................................... 13
3.2.1 Wat is het GOK-decreet (2002)?.................................................................................................... 13
3.2.2 Krachtlijnen van het GOK-decreet ................................................................................................. 13
4 Brugfiguren .......................................................................................................................................... 18
5. Brede school ........................................................................................................................................ 19
6. (Kans) armoedebeleid op school .......................................................................................................... 21
6.1 Herhaling .................................................................................................................................................... 21
6.2 Omgaan met kansarmoede in het onderwijs .............................................................................................. 22
6.3 Armoede op school herkennen en aanpakken ............................................................................................ 22
6.4 Onderwijs als hefboom op drie niveaus ...................................................................................................... 23
6.5 Werken rond kansarmoede in de klaspraktijk ............................................................................................ 24
7. Genderbewust onderwijs ..................................................................................................................... 24
7.1 Gendernorm ................................................................................................................................................ 24
7.2 Eigen kennis ................................................................................................................................................ 24
7.3 Schoolbeleid en -klimaat ............................................................................................................................. 25
7.4 Impliciet lesgeven ....................................................................................................................................... 25
7.5 Expliciet lesgeven ........................................................................................................................................ 26
7.6 Intersectioneel of kruispuntdenken ............................................................................................................ 26
7.7 Integreren ................................................................................................................................................... 26
Thema 2: Samenwerken met ouders ............................................................................................................. 29
1. Uitgangspunten voor gesprekken met ouders ...................................................................................... 29
2. Het slechtnieuwsgesprek met ouder(s) ................................................................................................ 30
Stap 0: Voorbereiding (externe voorwaarden) ................................................................................................. 30
1
, Stap 1: De leerkracht leidt het gesprek in ......................................................................................................... 30
1.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 30
1.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 30
1.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 30
Stap 2: Leerkracht vertelt het nieuws ............................................................................................................... 30
2.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 30
2.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 30
2.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 31
Stap 3: De leerkracht schat de reacties in ......................................................................................................... 31
3.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 31
3.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 31
3.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 31
3.4 Overschakelen op een nieuwe rol ................................................................................................. 31
Stap 4: De leerkracht beëindigt het gesprek ..................................................................................................... 33
4.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 33
4.2 Bewaking van de tijd...................................................................................................................... 33
4.3 Samenvattend afronden ................................................................................................................ 33
4.4 Afscheid nemen ............................................................................................................................. 33
3. Tien trends in de samenleving.............................................................................................................. 34
4. Samenwerking met ouders: driehoeksverhouding ............................................................................... 34
5. Drie pijlers voor samenwerking............................................................................................................ 35
5.1 Doel .................................................................................................................................................... 35
5.2 Acties .................................................................................................................................................. 35
5.3 Percepties, verwachtingen, engagementen ....................................................................................... 36
6. Oudercontact....................................................................................................................................... 37
7. Schriftelijke communicatie met (anderstalige) ouders ......................................................................... 37
7.1 Rapportcommentaren ........................................................................................................................ 37
7.2 Smartschool ........................................................................................................................................ 38
7.3 Een brief schrijven naar ouders .......................................................................................................... 39
8. Mondelinge communicatie met (anderstalige) ouders ......................................................................... 40
8.1 Tolken ................................................................................................................................................. 42
Thema 3: Schoolbeleid .................................................................................................................................. 43
1. Visie / missie van een school................................................................................................................ 43
2. Schoolwerkplan ................................................................................................................................... 44
3. Schoolteam.......................................................................................................................................... 44
4. Partners van de school ......................................................................................................................... 46
5. Participatie op school .......................................................................................................................... 46
5. Klassenraad ......................................................................................................................................... 50
2
,6. Kwaliteitszorg ...................................................................................................................................... 50
7. Inspectie 2.0 ........................................................................................................................................ 54
Thema 4: Leerlingenbegeleiding.................................................................................................................... 57
1. Visie en kaders..................................................................................................................................... 57
2. CLB ...................................................................................................................................................... 63
3. Leraar als keuzebegeleider ................................................................................................................... 64
4. Pesten ................................................................................................................................................. 67
4.1 Pesten (g)een probleem? à Vlaamse cijfers ...................................................................................... 67
4.2 Wat is pesten? .................................................................................................................................... 68
4.3 Pesten en het verschil met… ............................................................................................................... 69
4.4 Pesten is een groepsproces ................................................................................................................ 69
4.5 De impact van pesten ................................................................................................................................. 70
4.6 Pesten op school voorkomen ...................................................................................................................... 70
4.7 Pesten op school aanpakken....................................................................................................................... 72
4.7.1 Micro ............................................................................................................................................. 72
4.7.2 Meso .............................................................................................................................................. 73
4.8 Wat als jij (als LK) gepest wordt? ....................................................................................................... 74
5. Hannah Walraet – Atheneum Gentbrugge ........................................................................................... 74
Thema 5: Recente ontwikkelingen in het onderwijs(beleid) .......................................................................... 77
1. UDL (Universal Design for Learning) ..................................................................................................... 77
1.1 Hoe maak je je onderwijsaanpak toegankelijk voor elke leerling? ............................................................. 77
1.1.1 Hoger onderwijs ............................................................................................................................ 77
1.2 Drie principes met elk drie richtlijnen ................................................................................................. 78
2. Leerkracht als coach ............................................................................................................................ 80
2.1 Coachen in het onderwijs ................................................................................................................... 80
2.2 What’s in a name?.............................................................................................................................. 81
2.3 Coachen + tips .................................................................................................................................... 81
2.4 Waarderend coachen + tips................................................................................................................ 81
2.5 Fixed versus growth mindset .............................................................................................................. 82
2.6 Tien ingrepen voor een klas in groei ................................................................................................... 82
3. Duaal leren .......................................................................................................................................... 82
3.1 Duaal leren ......................................................................................................................................... 82
3.2 Flexible leertrajecten / leerwegen ...................................................................................................... 83
4. Co-teaching.......................................................................................................................................... 85
4.1 De school in 2030 (rapport) ................................................................................................................ 85
3
, 4.2 Future Classroom Lab ......................................................................................................................... 85
4.3 Good practices .................................................................................................................................... 86
4.4 Eerste hulp bij onderwijsvernieuwing: hulplijnen ............................................................................... 86
4.5 Co-teaching ........................................................................................................................................ 86
4.6 Innoverend denken ............................................................................................................................. 91
4.7 Do schools kill creativity? ................................................................................................................... 93
5. Innovatief onderwijs Atheneum Herzele .............................................................................................. 93
4
Thema 1: Bruggen bouwen voor gelijke onderwijskansen ............................................................................... 5
1. Probleemanalyse ................................................................................................................................... 5
2. Oorzaken ............................................................................................................................................... 7
2.1 Ongelijke kansen ........................................................................................................................................... 7
2.2 Ongelijke behandeling .......................................................................................................................... 7
2.2.1 Streaming ........................................................................................................................................ 7
2.2.2 Sociale en etnische segregatie......................................................................................................... 8
2.2.3 Discriminerend gedrag bij leerkrachten .......................................................................................... 9
3. Inspanningen overheid ........................................................................................................................ 10
3.1 Commissie Beter Onderwijs: ............................................................................................................... 10
3.2 Gelijke Onderwijskansen (GOK-beleid) ............................................................................................... 13
3.2.1 Wat is het GOK-decreet (2002)?.................................................................................................... 13
3.2.2 Krachtlijnen van het GOK-decreet ................................................................................................. 13
4 Brugfiguren .......................................................................................................................................... 18
5. Brede school ........................................................................................................................................ 19
6. (Kans) armoedebeleid op school .......................................................................................................... 21
6.1 Herhaling .................................................................................................................................................... 21
6.2 Omgaan met kansarmoede in het onderwijs .............................................................................................. 22
6.3 Armoede op school herkennen en aanpakken ............................................................................................ 22
6.4 Onderwijs als hefboom op drie niveaus ...................................................................................................... 23
6.5 Werken rond kansarmoede in de klaspraktijk ............................................................................................ 24
7. Genderbewust onderwijs ..................................................................................................................... 24
7.1 Gendernorm ................................................................................................................................................ 24
7.2 Eigen kennis ................................................................................................................................................ 24
7.3 Schoolbeleid en -klimaat ............................................................................................................................. 25
7.4 Impliciet lesgeven ....................................................................................................................................... 25
7.5 Expliciet lesgeven ........................................................................................................................................ 26
7.6 Intersectioneel of kruispuntdenken ............................................................................................................ 26
7.7 Integreren ................................................................................................................................................... 26
Thema 2: Samenwerken met ouders ............................................................................................................. 29
1. Uitgangspunten voor gesprekken met ouders ...................................................................................... 29
2. Het slechtnieuwsgesprek met ouder(s) ................................................................................................ 30
Stap 0: Voorbereiding (externe voorwaarden) ................................................................................................. 30
1
, Stap 1: De leerkracht leidt het gesprek in ......................................................................................................... 30
1.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 30
1.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 30
1.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 30
Stap 2: Leerkracht vertelt het nieuws ............................................................................................................... 30
2.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 30
2.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 30
2.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 31
Stap 3: De leerkracht schat de reacties in ......................................................................................................... 31
3.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 31
3.2 Aandachtspunten .......................................................................................................................... 31
3.3 Valkuilen ........................................................................................................................................ 31
3.4 Overschakelen op een nieuwe rol ................................................................................................. 31
Stap 4: De leerkracht beëindigt het gesprek ..................................................................................................... 33
4.1 Rol van de leerkracht ..................................................................................................................... 33
4.2 Bewaking van de tijd...................................................................................................................... 33
4.3 Samenvattend afronden ................................................................................................................ 33
4.4 Afscheid nemen ............................................................................................................................. 33
3. Tien trends in de samenleving.............................................................................................................. 34
4. Samenwerking met ouders: driehoeksverhouding ............................................................................... 34
5. Drie pijlers voor samenwerking............................................................................................................ 35
5.1 Doel .................................................................................................................................................... 35
5.2 Acties .................................................................................................................................................. 35
5.3 Percepties, verwachtingen, engagementen ....................................................................................... 36
6. Oudercontact....................................................................................................................................... 37
7. Schriftelijke communicatie met (anderstalige) ouders ......................................................................... 37
7.1 Rapportcommentaren ........................................................................................................................ 37
7.2 Smartschool ........................................................................................................................................ 38
7.3 Een brief schrijven naar ouders .......................................................................................................... 39
8. Mondelinge communicatie met (anderstalige) ouders ......................................................................... 40
8.1 Tolken ................................................................................................................................................. 42
Thema 3: Schoolbeleid .................................................................................................................................. 43
1. Visie / missie van een school................................................................................................................ 43
2. Schoolwerkplan ................................................................................................................................... 44
3. Schoolteam.......................................................................................................................................... 44
4. Partners van de school ......................................................................................................................... 46
5. Participatie op school .......................................................................................................................... 46
5. Klassenraad ......................................................................................................................................... 50
2
,6. Kwaliteitszorg ...................................................................................................................................... 50
7. Inspectie 2.0 ........................................................................................................................................ 54
Thema 4: Leerlingenbegeleiding.................................................................................................................... 57
1. Visie en kaders..................................................................................................................................... 57
2. CLB ...................................................................................................................................................... 63
3. Leraar als keuzebegeleider ................................................................................................................... 64
4. Pesten ................................................................................................................................................. 67
4.1 Pesten (g)een probleem? à Vlaamse cijfers ...................................................................................... 67
4.2 Wat is pesten? .................................................................................................................................... 68
4.3 Pesten en het verschil met… ............................................................................................................... 69
4.4 Pesten is een groepsproces ................................................................................................................ 69
4.5 De impact van pesten ................................................................................................................................. 70
4.6 Pesten op school voorkomen ...................................................................................................................... 70
4.7 Pesten op school aanpakken....................................................................................................................... 72
4.7.1 Micro ............................................................................................................................................. 72
4.7.2 Meso .............................................................................................................................................. 73
4.8 Wat als jij (als LK) gepest wordt? ....................................................................................................... 74
5. Hannah Walraet – Atheneum Gentbrugge ........................................................................................... 74
Thema 5: Recente ontwikkelingen in het onderwijs(beleid) .......................................................................... 77
1. UDL (Universal Design for Learning) ..................................................................................................... 77
1.1 Hoe maak je je onderwijsaanpak toegankelijk voor elke leerling? ............................................................. 77
1.1.1 Hoger onderwijs ............................................................................................................................ 77
1.2 Drie principes met elk drie richtlijnen ................................................................................................. 78
2. Leerkracht als coach ............................................................................................................................ 80
2.1 Coachen in het onderwijs ................................................................................................................... 80
2.2 What’s in a name?.............................................................................................................................. 81
2.3 Coachen + tips .................................................................................................................................... 81
2.4 Waarderend coachen + tips................................................................................................................ 81
2.5 Fixed versus growth mindset .............................................................................................................. 82
2.6 Tien ingrepen voor een klas in groei ................................................................................................... 82
3. Duaal leren .......................................................................................................................................... 82
3.1 Duaal leren ......................................................................................................................................... 82
3.2 Flexible leertrajecten / leerwegen ...................................................................................................... 83
4. Co-teaching.......................................................................................................................................... 85
4.1 De school in 2030 (rapport) ................................................................................................................ 85
3
, 4.2 Future Classroom Lab ......................................................................................................................... 85
4.3 Good practices .................................................................................................................................... 86
4.4 Eerste hulp bij onderwijsvernieuwing: hulplijnen ............................................................................... 86
4.5 Co-teaching ........................................................................................................................................ 86
4.6 Innoverend denken ............................................................................................................................. 91
4.7 Do schools kill creativity? ................................................................................................................... 93
5. Innovatief onderwijs Atheneum Herzele .............................................................................................. 93
4