Samenvatting - hoofdstuk 4 : Evolutie - VWO 4 - Biologie voor jou

GESCHIEDENIS VAN HET LEVEN OP AARDE ONTSTAAN VAN LEVENDE CELLEN
 De aarde bestaat ongeveer 4,6 miljard  Zelforganisatie = het ontstaan van eenheden met nieuwe eigenschappen op
jaar een hoger organisatieniveau
 Prokaryoten = eencellige organismen zonder celkern of andere zichtbare
ONTSTAAN VAN ORGANISCHE STOFFEN
organellen
 Tijdens chemische evolutie werden de  Anaeroob = leven in een milieu zonder zuurstof
stoffen gevormd waaruit de eerste  Heterotroof = het verkrijgen van energie uit de opname en afbraak van
eencellige kon ontstaan organische stoffen
 Anorganische stoffen zijn opgebouwd uit  Cyanobacteriën = bacteriën die in staat zijn tot fotosynthese
kleine eenvoudig gebouwde moleculen  Autotrofe organismen hebben uit hun omgeving alleen anorganische stoffen
 Organische stoffen zijn afkomstig van nodig
organismen  grote ingewikkelde bouw  Aeroob = gebruik van beschikbare zuurstof op energierijke organische stoffen
af te breken


ONTWIKKELING VAN HET
ONTSTAAN VAN EUKARYOTEN PROKARYOTEN
 Eukaryoten = cellen met een celkern, dubbel  Bacteriën en archaea bestaan uit eencelligen zonder celkern
membraan en organellen  Prokaryoten = eencelligen zonder celkern of andere door membranen
 Endosymbiosetheorie = eukaryoten uit begrensde organellen
prokaryoten ontstaan  Archaea kunnen overleven onder extreme milieuomstandigheden
 Mitochondriën en chloroplasten zijn ooit vrij
levende bacteriën geweest
EUKARYOTEN

INDELING IN DOMEINEN  Onder eukaryoten behoren schimmels, planten en dieren
 Schimmels en dieren hebben mitochondriën in hun cellen
 Biodiversiteit = verscheidenheid aan
organismen TAXONOMIE
 Taxonomen beschrijven, ordenen en benoemen
groepen organismen  Stam  klasse  orden  families  geslachten  soorten
 De hoofdindeling van alle levensvormen bestaat  Soort = species, geslacht = genus
nu uit drie domeinen : bacteriën, archaea en  Geslacht bestaat uit soorten die zich uit eenzelfde voorouder hebben
eukaryoten ontwikkeld

, ARCHAEA BACTERIËN
 Archaea hebben geen  Bij planten en dieren is elk chromosoom lineair
kernmembraan en bevatten  Sommige bacteriën hebben ook plasmiden  kleinere circulaire chromosomen
DNA en ribosomen  Op plasmiden bevinden zich genen die resistentie kunnen veroorzaken tegen bepaalde
 Flagellen dienen aan de gifstoffen
buitenzijde voor  DNA ligt zonder bescherming in het cytoplasma waar het gemakkelijk bereikbaar is voor
voortbeweging enzymen
 Archaea worden extremofiel  Bacteriën planten zich ongeslachtelijk voort  door deling
genoemd omdat ze vaak  Transformatie = bacteriën kunnen DNA-fragmenten van een gestorven soortgenoot
onder extreme opnemen en gebruiken
omstandigheden worden  Conjugatie = als een plasmide via een buis van de ene naar de andere bacterie gaat
aangetroffen  Bij transductie brengen virussen DNA over van de ene bacterie naar een andere bacterie




PROKARYOTE
BETEKENIS VOOR DE MENS VIRUSSEN BACTERIOFAGEN
 In de natuur ruimen heterotrofe  Virussen zijn geen organismen  Bacteriofagen = virussoorten die
bacteriën en schimmels de dode rest  Virussen hebben geen cytoplasma of bacteriën als gastheer gebruiken
van organismen op kernplasma en er vinden geen  Als de bacteriofaag terechtkomt op
 Bij genetische modificatie wordt het stofwisselingsprocessen plaats de bacterie dringt het erfelijk
DNA van een organisme veranderd materiaal de bacterie binnen
door de mens