Samenvatting Sociaal Methodisch Werken Verdiepen En Verbreden 1

SMW: SYSTEEMGERICHTE
METHODEN IN DE
HULPVERLENING
INLEIDING IN DE ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE (AST)

EEN AANZET TOT EEN VERTROUWENSVOLLE HULPVERLENING

 Systeemgerichte methode
o Wijze van kijken naar menselijk welzijn en onwelzijn
o Bril  geeft richting aan jouw ‘kijk’ op problemen van mensen
 Wat je wel en niet ziet

!! Doorheen de geschiedenis nieuwe denkmodellen

 Ga na wat is de hulpvraag in de casus
 Welke zijn mogelijke hypotheses

HULPVERLENING – EVOLUTIE IN PARADIGMA’S

Een paradigma is een geheel van opvattingen, waarden, technieken, … die leden van één wetenschappelijke
gemeenschap gemeen hebben.
Het is een algemeen aanvaard denkkader van een bepaalde tijd.
Vanuit dit paradigma worden verdere theorieën opgebouwd (Kuhn)

 HULPVERLENINGSMODELLEN: 'evolutie'
o Persoonsgerichte bril/paradigma
 Oorzaak-gevolg denken = lineair causale denkmodel
 Psychologie:
 behaviorisme (stimulus-respons) – psychoanalyse – humanistische
psychologie (Rogers = cliënt centered)
 Paradigma
 Medische model
 Probleemgerichte model (Social casework)
o Wisselwerkingsgerichte model/paradigma
 Circulaire causaliteit
 Systeemdenken
 Paradigma’s
 Systeemtheorie
 Communicatietheorie
 Structurele benadering (gezin als structuur)
 Contextuele benadering (intergenerationele verbondenheid)
 Oplossingsgerichte hulpverlening
 …

Oorzaak-gevolg denken = lineair causale Wisselwerkingsgericht denken = circulaire
denkmodel casualiteit
IN de persoon bevindt WAARNEMING van wat zich TUSSEN mensen

, afspeelt - INTERACTIE
Om te verklaren  Om te verklaren
Wat is de OORZAAK ?  mensen situeren en verstaan zich in
Wie heeft er SCHULD aan? INTERACTIE met andere mensen
 welke AANDEEL heb je zelf en anderen?

WAAROM handelt iemand zo? HOE handelen mensen en hoe beïnvloeden ze
elkaar om deze effecten te verkrijgen?



ECLECTISCHE INTEGRATIEVE BENADERING

Beiden benaderingen zijn GOED om naar een hulpvraag of situatie van een cliënt en zijn omgeving te kijken

?? Heb ik alles in de kamer gekregen

 De complexiteit van een situatie is niet altijd te vatten vanuit één theorie
 eclectisch integratief
 eclectisch: systematisch integreren van elementen uit diverse theorieën
 Integratief: uw aanpak is een integratie van verschillende denkmodellen, werkwijzen,
technieken en strategieën

THEORETISCHE UITGANGSPUNTEN VAN DE ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE

SYSTEEMTHEORIE = Uitgangspunten toegepast in verschillende wetenschapsgebieden

GESTALTPSYCHOLOGIE

 Uitgaan van gehelen – geheel is meer dan de som van de delen
o cl zien in het geheel van al zijn systemen
 Onderscheid tussen voorgrond en achtergrond; als we waarnemen zien we altijd 1 figuur scherp en
een ander figuur minder scherp, je kan nooit beide figuren scherp zien
o HV: richten op cl, gezin cl achtergrond daarna richten op gezin, leden van het gezin
achtergrond

TOEPASSINGEN IN PSYCHOLOGIE EN PSYCHIATRIE

 Gezinstherapie: toegepast op gezinnen
 Jaren ‘70 Bateson, Haley en Watzlawick
 Systeemtherapie= hulpverleningsmethode gebaseerd op systeemtheoretische denken
 MEER toepassingen dan alleen gezin
o teams
o groepen bewoners – cursisten
o organisaties

ALGEMENE SYSTEEMTHEORIE (AST)

= VISIE OM NAAR DE MENS TE KIJKEN

 DENKKADER waarbinnen gedrag van mensen VERSTAANBAAR wordt
o Vnl beschrijvend, helpt situaties te analyseren en te verhelderen
o Geen verklaring voor menselijk gedrag, wel VISIE om naar de mens te kijken

, o NIET PRIMAIR  oplossen van problemen, WEL TOLKEN, DUIDEN
o Verschaft INZICHT in handelen, geen waardeoordeel

= visie om naar de mens te kijken

 Andere kijk op de mens;
 SCHULD/OORZAAK ligt niet alleen bij mij,
 ik heb er wel een AANDEEL in
 Deze theorie doet beroep op de communicatietheorie
o Alles wat tussen mensen gebeurt is communicatie
o Er is ALTIJD beïnvloeding

Volgens AST is hulpverlenen

 Participeren in een ingewikkeld proces van onderhandelingen over betekenissen die mensen aan
dingen toekennen, in een poging ze op elkaar af te stemmen zodat opnieuw een organisatie van het
dagelijks leven mogelijk wordt

SYSTEEMTHEORETISCH DENKEN = SAMENHANGDENKEN

SAMENHANGDENKEN = mensen werken samen opdat dingen lopen zoals ze ‘lopen’ – mensen ingebed in vele
relaties

 Je hebt een AANDEEL in de loop van de gebeurtenissen
o Aandacht verschuift van ‘het element’ naar ‘verhoudingen tussen elementen’
o Aandacht verschuift van ‘wat iets is” naar ‘hoe beïnvloeden de elementen elkaar’
o Aandacht verschuift van ‘binnen’ naar ‘buiten’ of ‘tussen’
 = complexiteit van de zaak voor ogen te krijgen, maar steeds vanuit het besef dat die complexiteit
zodanig groot is dat we die nooit helemaal te zien krijgen
 = Als we naar een situatie of een probleem kijken, we niet aparte stukken, shots of onderdelen zien,
maar op zoek gaan naar patronen, structuren, netwerken en gehelen.
o Alles wordt immers van binnenuit, maar ook van buitenaf beïnvloed

 GEDRAG VAN EEN INDIVIDU verklaren in functie van het GEHEEL
o Wat maakt mij tot wie ik ben?
o Niet IK – wel in RELATIE met vele andere
o Lastige puber, ongemotiveerde medewerker, geparenticifeerd kind, jongere met anorexia,
drugsverslaafde …
 De FUNCTIE VAN HET INDIVIDU verklaren in functie van het GEHEEL
o Verbreding maken naar het geheel  CONTEXT
 Hulpverlening richt zich niet enkel tot 1 persoon, maar tot alle leden van het systeem

WEERSTAND

 Vaak wordt een individueel probleem aangebracht en voelen andere gezinsleden zich niet betrokken.
o Bv. moeilijke puber, anorexia, automutilatie, gameverslaving,…
 ste
1 opdracht hulpverlener;
o scheppen van een werkkader (gezinsbenadering) –installeren van ‘veiligheid’ en ‘vertrouwen’
o Door systemische houding begrip opbrengen voor het verleden en huidig gedrag van de
betrokkenen
o Voorkomt dat iemand zich schuldig voelt of met de vinger wordt gewezen
o AANDACHT HEBBEN VOOR PROCES & RELATIE – temporiseren

, MENSBEELD

 Kenmerken van een persoon NIET opgevat als unieke eigenschappen die bij die persoon horen
o WEL kenmerken van het systeem (of context) waar die persoon op dat moment deel van
uitmaakt
 NIET persoon staat centraal,
 WEL relaties tussen persoon en zijn omgeving (= sociaal systeem van andere personen – ook
omgeving zonder personen beïnvloedt het gedrag van een persoon)


 VERSCHUIVING: AANDACHT voor individu, naar aandacht voor INTERACTIES

 HIER-EN-NU centraal gesteld
o Zoekt geen verklaringen in het verleden, gedrag heeft NU een functie, geschiedenis kleurt de
hier en nu beïnvloedingen
o wat mensen in het verleden hebben meegemaakt, heeft betekenis gekregen (toen) en krijgt
betekenis (nu)
o Metafoor; je kan geen bladzijden uit een boek schuren, je kan wel bepalen hoe het verhaal in
je boek verder gaat


MENSEN MAKEN DEEL UIT VAN EEN SYSTEEM
Mensen  systemen

 Metafoor: geheel van kapstokken, mobieltje
 Systeem: gezin, groep bewoners, kotgenoten, vriendenkring, voetbalploeg, klasgroep, teamleden, …

MENSBEELD

 SYSTEEM: groep van mensen
o Gezamenlijk doel hebben en nastreven
o Emotioneel met elkaar betrokken zijn
 Principe van circulariteit: iedereen oefent invloed uit op anderen en wordt door de andere beïnvloedt


SOORTEN SYSTEMEN
SYSTEEM

 Elk systeem maakt deel uit van andere systemen
 Elk systeem heeft ook subsystemen; met eigen kenmerken en regels
 OPEN systemen
o Voortdurende wisselwerking met omgeving en zijn er voortdurend mee in interactie =
feedback
 continue verandering in systeem
 betekenis voor de ene hoeft niet perse de betekenis voor de ander te hebben
 Voortdurend input (throughput) en output aan informatie
 Input wordt bewerkt (systeem verwerkt en interpreteert informatie =
throughput) en weer uitgewisseld met de omgeving (output).
 Dit proces geeft het systeem constant feedback
 continue verandering in systeem, waardoor systemen verbeteren,
veranderen of stabiliseren