SAMENVATTING VAN BRITTA PETERS
VARIATIE IN HET NEDERLANDS: EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
Taalvariatiebeleid in Taalunieverband
Beleidsadvies opgesteld door de Werkgroep Variatiebeleid van de
Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren (april 2003)1
In dit beleidsadvies wordt gesproken over het Nederlands als gesproken en geschreven taal.
Het gaat over variatie binnen de standaardtaal en variatie die tot uitdrukking komt in
dialecten, regiolecten en sociolecten van het Nederlands (gebruikt in België en Nederland).
Het Nederlands in Suriname en het Nederlands op de Nederlandse Antillen en Aruba wordt
buiten dit advies gehouden. Dit omdat Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba in 2003,
het jaar van publicatie, (nog) geen lid van de Taalunie waren. Verder komt het Fries ook niet
aan bod, gezien dit een officieel erkende taal is en daardoor niet in de beleidsbevoegdheid
van de Nederlandse Taal voorkomt.
De Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren heeft de Werkgroep Variatiebeleid in
2002 ingesteld. De opdracht voor deze Werkgroep omsloot het komen tot een advies over
taalvariatiebeleid in het Nederlandse taalgebied en hierbij kijken wat het uitgangspunt zou
kunnen zijn voor toekomstig beleidsmatig handelen door de Taalunie. De Werkgroep
bestond uit professoren uit Nederland én België. Komend advies is het resultaat van de
discussies van die Werkgroep in 2002 en 2003.
Eerst de algemene beschouwingen. Een belangrijke vorm van sociaal gedrag is
communicatie. Van de middelen om tot communicatie te komen, is taal het belangrijkste.
Taal dient als praktisch doel: het regelt de verstaanbaarheid tussen sprekers uit de
taalgemeenschap. Maar taal heeft ook de functie een symbool te zijn van eenheid en
eigenheid in een groep. Een enkel person kan zich door middel van taal identificeren met
een groep. Het Nederlands is een pluriforme taal, ofwel er is politieke, sociale en culturele
variatie. Wat ‘Het Nederlands’ genoemd wordt, is een verzameling van samenhangende
taalvariëteiten. Hieronder verstaat men een verschijningsvorm van een taal met een aantal
eigen kenmerken (bv. dialecten, streektalen, jongerentalen, etc.).
Eén van die variëteiten is gestandaardiseerd, deze noemen wij de standaardtaal,
ofwel het Standaardnederlands. Wat ervoor zorgt dat een taal gestandaardiseerd wordt?
Dat zijn de volgende punten: 1. Het lexicon, de uitspraak en de grammatica ervan is
vastgelegd in woordenboeken; 2. Dit geldt als richtlijn voor het juiste gebruik; 3. De variëteit
wordt gebruikt in alle belangrijke sectoren van het openbare leven (bv. rechtspraak,
onderwijs, media, etc.).
Binnen het Nederlandse-taalgebied is er veel variatie van deze standaardtaal te
vinden. Dit zien we in onder andere dialecten, maar ook vormen die zich tussen dialect en
standaardtaal in bevinden. Dialecten zijn volwaardige taalsystemen, met een eigen
grammatica en eigen lexicon. Zij vormen een belangrijk deel van het culturele erfgoed van de
bevolking in Nederland en in Vlaanderen. Veel traditionele dialecten zijn in de 20 e eeuw
onder druk komen te staan, maar vervullen vandaag de dag nog een belangrijke rol in
1
Werkgroep Variatiebeleid van de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren. VARIATIE IN HET NEDERLANDS:
EENHEID IN VERSCHEIDENHEID: Taalvariatiebeleid in Taalunieverband. april 2003.
VARIATIE IN HET NEDERLANDS: EENHEID IN VERSCHEIDENHEID
Taalvariatiebeleid in Taalunieverband
Beleidsadvies opgesteld door de Werkgroep Variatiebeleid van de
Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren (april 2003)1
In dit beleidsadvies wordt gesproken over het Nederlands als gesproken en geschreven taal.
Het gaat over variatie binnen de standaardtaal en variatie die tot uitdrukking komt in
dialecten, regiolecten en sociolecten van het Nederlands (gebruikt in België en Nederland).
Het Nederlands in Suriname en het Nederlands op de Nederlandse Antillen en Aruba wordt
buiten dit advies gehouden. Dit omdat Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba in 2003,
het jaar van publicatie, (nog) geen lid van de Taalunie waren. Verder komt het Fries ook niet
aan bod, gezien dit een officieel erkende taal is en daardoor niet in de beleidsbevoegdheid
van de Nederlandse Taal voorkomt.
De Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren heeft de Werkgroep Variatiebeleid in
2002 ingesteld. De opdracht voor deze Werkgroep omsloot het komen tot een advies over
taalvariatiebeleid in het Nederlandse taalgebied en hierbij kijken wat het uitgangspunt zou
kunnen zijn voor toekomstig beleidsmatig handelen door de Taalunie. De Werkgroep
bestond uit professoren uit Nederland én België. Komend advies is het resultaat van de
discussies van die Werkgroep in 2002 en 2003.
Eerst de algemene beschouwingen. Een belangrijke vorm van sociaal gedrag is
communicatie. Van de middelen om tot communicatie te komen, is taal het belangrijkste.
Taal dient als praktisch doel: het regelt de verstaanbaarheid tussen sprekers uit de
taalgemeenschap. Maar taal heeft ook de functie een symbool te zijn van eenheid en
eigenheid in een groep. Een enkel person kan zich door middel van taal identificeren met
een groep. Het Nederlands is een pluriforme taal, ofwel er is politieke, sociale en culturele
variatie. Wat ‘Het Nederlands’ genoemd wordt, is een verzameling van samenhangende
taalvariëteiten. Hieronder verstaat men een verschijningsvorm van een taal met een aantal
eigen kenmerken (bv. dialecten, streektalen, jongerentalen, etc.).
Eén van die variëteiten is gestandaardiseerd, deze noemen wij de standaardtaal,
ofwel het Standaardnederlands. Wat ervoor zorgt dat een taal gestandaardiseerd wordt?
Dat zijn de volgende punten: 1. Het lexicon, de uitspraak en de grammatica ervan is
vastgelegd in woordenboeken; 2. Dit geldt als richtlijn voor het juiste gebruik; 3. De variëteit
wordt gebruikt in alle belangrijke sectoren van het openbare leven (bv. rechtspraak,
onderwijs, media, etc.).
Binnen het Nederlandse-taalgebied is er veel variatie van deze standaardtaal te
vinden. Dit zien we in onder andere dialecten, maar ook vormen die zich tussen dialect en
standaardtaal in bevinden. Dialecten zijn volwaardige taalsystemen, met een eigen
grammatica en eigen lexicon. Zij vormen een belangrijk deel van het culturele erfgoed van de
bevolking in Nederland en in Vlaanderen. Veel traditionele dialecten zijn in de 20 e eeuw
onder druk komen te staan, maar vervullen vandaag de dag nog een belangrijke rol in
1
Werkgroep Variatiebeleid van de Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren. VARIATIE IN HET NEDERLANDS:
EENHEID IN VERSCHEIDENHEID: Taalvariatiebeleid in Taalunieverband. april 2003.
