INHOUD
a: begripsbepaling ................................................................................................................................................... 4
inleiding: situering strafrecht en strafvordering ................................................................................................. 4
kernbegrippen van het strafrecht ....................................................................................................................... 4
indeling van het strafrecht .................................................................................................................................. 4
b: inhoud en indeling van het strafrecht ................................................................................................................. 5
strafrecht van gemeen recht ............................................................................................................................... 5
bijzondere strafwetten ........................................................................................................................................ 5
toepasselijkheid van het strafrecht van gemeen recht op de bijz. strafwetten ................................................. 5
A: De strafwet ......................................................................................................................................................... 6
I: algemene beginselen ....................................................................................................................................... 6
legaliteitsbeginsel............................................................................................................................................ 6
interpretatie van de strafwet .......................................................................................................................... 7
de strafwet en het evrm (ex cursus) ............................................................................................................... 8
II: toepasselijkheid van de strafwet in de tijd N.45-64 ........................................................................................ 9
III: toepasselijkheid van de strafwet naar de plaats .......................................................................................... 10
III: toepasselijkheid van de strafwet naar de personen (N72ev)....................................................................... 10
B: het misdrijf ........................................................................................................................................................ 11
I: algemene beginselen ..................................................................................................................................... 11
Misdrijf - definitieOP .................................................................................................................................... 11
Bestanddelen misdrijf en opbouw strafbaarheid .......................................................................................... 11
misdrijven: waar te vinden in de wet? .......................................................................................................... 12
II: Het materieel bestanddeel van het misdrijf ................................................................................................. 13
III: Het moreel bestanddeel van het misdrijf .................................................................................................... 14
Moreel bestanddeel: opzettelijke misdrijven (1e vorm van MB) .................................................................. 14
Moreel bestanddeel: onachtzaamheidsmisdrijven/onopzettelijke M. (2e vorm MB)................................... 15
IV: De wettelijke indeling van de misdrijven (p45) ........................................................................................... 16
De aard van de straf (art. 7 tem 43quater Sw.) ............................................................................................. 16
straf in abstracto: voorzien in de wet ........................................................................................................... 16
Straf in concreto – denaturatie p49 .............................................................................................................. 17
V: andere classificaties van misdrijven .............................................................................................................. 18
Indeling misdrijven: intrinsieke aard ............................................................................................................. 18
indeling midrijven obv materiële uitvoeringswijze (zie schema p.60) .......................................................... 19
VI: verzwarende omstandigheden .................................................................................................................... 21
VII: de strafbare poging (n144ev) ...................................................................................................................... 21
wat zijn de bestanddelen v/d poging? .......................................................................................................... 22
1
, poging tot wanbedrijf – bestraffing .............................................................................................................. 23
VIII: De rechtvaardigingsgronden ...................................................................................................................... 25
concept rechtvaardigingsgrond (n166) ......................................................................................................... 25
verschil rechtvaardigingsgrond en… (n168) .................................................................................................. 25
overzicht – rechtvaardigingsgronden (n170ev)............................................................................................. 26
C: De dader ............................................................................................................................................................ 30
I: zowel natuurlijke als rechtspersonen ............................................................................................................ 30
II: de strafbare deelneming ............................................................................................................................... 31
Voorwaarden hoofdmisdrijf (n215ev) ........................................................................................................... 32
voorwaarden deelnemingsgedraging............................................................................................................ 33
wettelijke deelnemingsvormen .................................................................................................................... 33
deelneming – bestraffing .............................................................................................................................. 33
III: de gronden van schulduitsluiting (stap 3) .................................................................................................... 34
sUG1: dwang (overmacht) ............................................................................................................................ 35
SUG2: dwaling ............................................................................................................................................... 35
IV: de gronden van niet toerekeningsvatbaarheid............................................................................................ 36
focus op internering (n267-281) ................................................................................................................... 37
V: de strafuitsluitende verschoningsgronden (stap 4) ...................................................................................... 38
overzicht strafuitsluitende verschoningsgronden ......................................................................................... 38
SUvg1: bloed- en aanverwantschap (art.462) ............................................................................................... 39
suvg2: aangfite aan de overheid ................................................................................................................... 39
suvg3: onderwerping aan de overheid.......................................................................................................... 40
strafverminderende verschoningsgrond: uitlokking/provocatie (n.445ev) .................................................. 40
D: straffen en andere gevolgen van het misdrijf ................................................................................................... 42
I: algemene beginselen ..................................................................................................................................... 42
Straf – definitie .............................................................................................................................................. 42
fucnties van straffen ..................................................................................................................................... 42
vermomde straffen en het europees hof voor de rechten van de mens (N.327) ......................................... 43
II: de straffen ..................................................................................................................................................... 44
Indeling straffen ............................................................................................................................................ 44
Overzicht 12 straffen ..................................................................................................................................... 44
de burgerlijke gevolgen van het misdrijf ........................................................................................................... 57
Niet-strafrechtelijke gevolgen schuldigverklaring t.a.v…. ............................................................................. 57
andere niet-strafrechtelijke gevolgen schuldigverklaring ............................................................................. 57
E: de straftoemeting ............................................................................................................................................. 58
III: bepaling van de straf .................................................................................................................................... 58
straftoemetingsfactor 1: strafverminderende verschoningsgrond ............................................................... 59
2
, straftoemetingsfactor 2: verzachtende omstandigheden ............................................................................ 60
straftoemetingsfactor 3: herhaling ............................................................................................................... 63
straftoemetingsfactor 4: samenloop ............................................................................................................ 64
combinatie van de wettelijke regels inzake de bepaling van de straf........................................................... 66
IV: de modaliteiten van straffen ....................................................................................................................... 67
opschorting & uitstel: toekenningsvoorwaarden ......................................................................................... 67
probatie ......................................................................................................................................................... 69
V: de uitvoering van straffen ............................................................................................................................. 69
algemene begrippen ..................................................................................................................................... 69
uitvoering van de vrijheidsberovende straffen ............................................................................................. 70
strafuitvoeringsrechter en strafuitvoeringsrechtbank .................................................................................. 71
strafuitvoeringsmodaliteiten ........................................................................................................................ 71
uitvoering van de straf onder elektronisch toezicht (art. 37quarter Sw.)..................................................... 72
uitvoering van de werkstraf (art. 37septies Sw.) .......................................................................................... 72
uitvoering van de autonome probatiestraf (art. 37novies,decies &undecies Sw.)........................................ 73
uitvoering van de vermogensstraffen (art. 196/1 +197bis Sv.)..................................................................... 73
VI: genade ......................................................................................................................................................... 74
VII: verjaring van de straf (art. 91 e.v. Sw.) ....................................................................................................... 75
VIII: het verval van de straffen .......................................................................................................................... 76
dood van de veroordeelde (Art. 86 Sw.) ....................................................................................................... 76
amnestie........................................................................................................................................................ 77
herstel in eer en rechten (art. 621 E.V. Sv.) .................................................................................................. 77
uitwissing van veroordelingen (art. 619&620 Sv.) ........................................................................................ 78
IX: de burgerlijke gevolgen van het misdrijf ...................................................................................................... 79
teruggave ...................................................................................................................................................... 79
schadevergoeding ......................................................................................................................................... 79
gerechtskosten .............................................................................................................................................. 79
onwaardigheid om te erven (art. 46 sw.) ...................................................................................................... 80
3
, I: INLEIDING
A: BEGRIPSBEPALING
INLEIDING: SITUERING STRAFRECHT EN STRAFVORDERING
Kader: ‘Inleiding tot het recht’ en ‘Recht en criminologie’
o Strafrecht: geheel van de wetsbepalingen:
die bepalen welke gedragingen strafbaar zijn en welke straffen op die strafbare
gedragingen worden gesteld
Die de strafbare gedragingen aangeven en de sancties bepalen, hetzij straffen, hetzij
beveiligingsmaatregelen, die op de daders toepasselijk zijn
Die de algemene principes weergeven die op de bestraffing van die daders van
toepassing zijn
o Strafrecht is publiek recht, legaal recht en sanctierecht
Publiek: niet privaat, het is het recht tussen de overheid en de burgers. Er ontstaat
bij het plegen van het misdrijf een verticale rechtsverhouding tussen de dader v/h
misdrijf en de gemeenschap.
Groeiende tendens om een meer horizontale dimensie binnen te brengen
door een steeds grotere rol te geven aan de slachtoffers
Legaal: legaliteitsbeginsel: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan
voorafgaande wettelijke strafbepaling: “niemand kan worden vervolgd dan in de
gevallen die de wet bepaalt”
Sanctierecht: bestaat naast andere sanctiesystemen (zie R.1 in HB). Het heeft de
ambitie om met de sancties niet alleen te herstellen maar ook leed toe te voegen
(het wil pijn doen aan de dader)
o Positief strafrecht: het geldende strafrecht, vastgelegd in verdragen, wetten, decreten,
ordonnanties en reglementen (het door de overheid gestelde strafrecht)
KERNBEGRIPPEN VAN HET STRAFRECHT
Een misdrijf: gedraging die door de wet wordt omschreven is en waarop een straf is gesteld.
Strafrechtelijke sancties: door de wet vastgestelde reacties op de schending van de strafrechtelijke
normen
De dader: iemand die een strafbaar feit pleegt, of iemand die aan dat strafbare feit deelneemt.
Natuurlijke personen, rechtspersonen, maar ook vennootschappen en dergelijke. (geen dier!)
INDELING VAN HET STRAFRECHT
In de ruime betekenis bestaat het strafrecht uit twee takken:
- Formeel strafrecht
- Materieel strafrecht
4
a: begripsbepaling ................................................................................................................................................... 4
inleiding: situering strafrecht en strafvordering ................................................................................................. 4
kernbegrippen van het strafrecht ....................................................................................................................... 4
indeling van het strafrecht .................................................................................................................................. 4
b: inhoud en indeling van het strafrecht ................................................................................................................. 5
strafrecht van gemeen recht ............................................................................................................................... 5
bijzondere strafwetten ........................................................................................................................................ 5
toepasselijkheid van het strafrecht van gemeen recht op de bijz. strafwetten ................................................. 5
A: De strafwet ......................................................................................................................................................... 6
I: algemene beginselen ....................................................................................................................................... 6
legaliteitsbeginsel............................................................................................................................................ 6
interpretatie van de strafwet .......................................................................................................................... 7
de strafwet en het evrm (ex cursus) ............................................................................................................... 8
II: toepasselijkheid van de strafwet in de tijd N.45-64 ........................................................................................ 9
III: toepasselijkheid van de strafwet naar de plaats .......................................................................................... 10
III: toepasselijkheid van de strafwet naar de personen (N72ev)....................................................................... 10
B: het misdrijf ........................................................................................................................................................ 11
I: algemene beginselen ..................................................................................................................................... 11
Misdrijf - definitieOP .................................................................................................................................... 11
Bestanddelen misdrijf en opbouw strafbaarheid .......................................................................................... 11
misdrijven: waar te vinden in de wet? .......................................................................................................... 12
II: Het materieel bestanddeel van het misdrijf ................................................................................................. 13
III: Het moreel bestanddeel van het misdrijf .................................................................................................... 14
Moreel bestanddeel: opzettelijke misdrijven (1e vorm van MB) .................................................................. 14
Moreel bestanddeel: onachtzaamheidsmisdrijven/onopzettelijke M. (2e vorm MB)................................... 15
IV: De wettelijke indeling van de misdrijven (p45) ........................................................................................... 16
De aard van de straf (art. 7 tem 43quater Sw.) ............................................................................................. 16
straf in abstracto: voorzien in de wet ........................................................................................................... 16
Straf in concreto – denaturatie p49 .............................................................................................................. 17
V: andere classificaties van misdrijven .............................................................................................................. 18
Indeling misdrijven: intrinsieke aard ............................................................................................................. 18
indeling midrijven obv materiële uitvoeringswijze (zie schema p.60) .......................................................... 19
VI: verzwarende omstandigheden .................................................................................................................... 21
VII: de strafbare poging (n144ev) ...................................................................................................................... 21
wat zijn de bestanddelen v/d poging? .......................................................................................................... 22
1
, poging tot wanbedrijf – bestraffing .............................................................................................................. 23
VIII: De rechtvaardigingsgronden ...................................................................................................................... 25
concept rechtvaardigingsgrond (n166) ......................................................................................................... 25
verschil rechtvaardigingsgrond en… (n168) .................................................................................................. 25
overzicht – rechtvaardigingsgronden (n170ev)............................................................................................. 26
C: De dader ............................................................................................................................................................ 30
I: zowel natuurlijke als rechtspersonen ............................................................................................................ 30
II: de strafbare deelneming ............................................................................................................................... 31
Voorwaarden hoofdmisdrijf (n215ev) ........................................................................................................... 32
voorwaarden deelnemingsgedraging............................................................................................................ 33
wettelijke deelnemingsvormen .................................................................................................................... 33
deelneming – bestraffing .............................................................................................................................. 33
III: de gronden van schulduitsluiting (stap 3) .................................................................................................... 34
sUG1: dwang (overmacht) ............................................................................................................................ 35
SUG2: dwaling ............................................................................................................................................... 35
IV: de gronden van niet toerekeningsvatbaarheid............................................................................................ 36
focus op internering (n267-281) ................................................................................................................... 37
V: de strafuitsluitende verschoningsgronden (stap 4) ...................................................................................... 38
overzicht strafuitsluitende verschoningsgronden ......................................................................................... 38
SUvg1: bloed- en aanverwantschap (art.462) ............................................................................................... 39
suvg2: aangfite aan de overheid ................................................................................................................... 39
suvg3: onderwerping aan de overheid.......................................................................................................... 40
strafverminderende verschoningsgrond: uitlokking/provocatie (n.445ev) .................................................. 40
D: straffen en andere gevolgen van het misdrijf ................................................................................................... 42
I: algemene beginselen ..................................................................................................................................... 42
Straf – definitie .............................................................................................................................................. 42
fucnties van straffen ..................................................................................................................................... 42
vermomde straffen en het europees hof voor de rechten van de mens (N.327) ......................................... 43
II: de straffen ..................................................................................................................................................... 44
Indeling straffen ............................................................................................................................................ 44
Overzicht 12 straffen ..................................................................................................................................... 44
de burgerlijke gevolgen van het misdrijf ........................................................................................................... 57
Niet-strafrechtelijke gevolgen schuldigverklaring t.a.v…. ............................................................................. 57
andere niet-strafrechtelijke gevolgen schuldigverklaring ............................................................................. 57
E: de straftoemeting ............................................................................................................................................. 58
III: bepaling van de straf .................................................................................................................................... 58
straftoemetingsfactor 1: strafverminderende verschoningsgrond ............................................................... 59
2
, straftoemetingsfactor 2: verzachtende omstandigheden ............................................................................ 60
straftoemetingsfactor 3: herhaling ............................................................................................................... 63
straftoemetingsfactor 4: samenloop ............................................................................................................ 64
combinatie van de wettelijke regels inzake de bepaling van de straf........................................................... 66
IV: de modaliteiten van straffen ....................................................................................................................... 67
opschorting & uitstel: toekenningsvoorwaarden ......................................................................................... 67
probatie ......................................................................................................................................................... 69
V: de uitvoering van straffen ............................................................................................................................. 69
algemene begrippen ..................................................................................................................................... 69
uitvoering van de vrijheidsberovende straffen ............................................................................................. 70
strafuitvoeringsrechter en strafuitvoeringsrechtbank .................................................................................. 71
strafuitvoeringsmodaliteiten ........................................................................................................................ 71
uitvoering van de straf onder elektronisch toezicht (art. 37quarter Sw.)..................................................... 72
uitvoering van de werkstraf (art. 37septies Sw.) .......................................................................................... 72
uitvoering van de autonome probatiestraf (art. 37novies,decies &undecies Sw.)........................................ 73
uitvoering van de vermogensstraffen (art. 196/1 +197bis Sv.)..................................................................... 73
VI: genade ......................................................................................................................................................... 74
VII: verjaring van de straf (art. 91 e.v. Sw.) ....................................................................................................... 75
VIII: het verval van de straffen .......................................................................................................................... 76
dood van de veroordeelde (Art. 86 Sw.) ....................................................................................................... 76
amnestie........................................................................................................................................................ 77
herstel in eer en rechten (art. 621 E.V. Sv.) .................................................................................................. 77
uitwissing van veroordelingen (art. 619&620 Sv.) ........................................................................................ 78
IX: de burgerlijke gevolgen van het misdrijf ...................................................................................................... 79
teruggave ...................................................................................................................................................... 79
schadevergoeding ......................................................................................................................................... 79
gerechtskosten .............................................................................................................................................. 79
onwaardigheid om te erven (art. 46 sw.) ...................................................................................................... 80
3
, I: INLEIDING
A: BEGRIPSBEPALING
INLEIDING: SITUERING STRAFRECHT EN STRAFVORDERING
Kader: ‘Inleiding tot het recht’ en ‘Recht en criminologie’
o Strafrecht: geheel van de wetsbepalingen:
die bepalen welke gedragingen strafbaar zijn en welke straffen op die strafbare
gedragingen worden gesteld
Die de strafbare gedragingen aangeven en de sancties bepalen, hetzij straffen, hetzij
beveiligingsmaatregelen, die op de daders toepasselijk zijn
Die de algemene principes weergeven die op de bestraffing van die daders van
toepassing zijn
o Strafrecht is publiek recht, legaal recht en sanctierecht
Publiek: niet privaat, het is het recht tussen de overheid en de burgers. Er ontstaat
bij het plegen van het misdrijf een verticale rechtsverhouding tussen de dader v/h
misdrijf en de gemeenschap.
Groeiende tendens om een meer horizontale dimensie binnen te brengen
door een steeds grotere rol te geven aan de slachtoffers
Legaal: legaliteitsbeginsel: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan
voorafgaande wettelijke strafbepaling: “niemand kan worden vervolgd dan in de
gevallen die de wet bepaalt”
Sanctierecht: bestaat naast andere sanctiesystemen (zie R.1 in HB). Het heeft de
ambitie om met de sancties niet alleen te herstellen maar ook leed toe te voegen
(het wil pijn doen aan de dader)
o Positief strafrecht: het geldende strafrecht, vastgelegd in verdragen, wetten, decreten,
ordonnanties en reglementen (het door de overheid gestelde strafrecht)
KERNBEGRIPPEN VAN HET STRAFRECHT
Een misdrijf: gedraging die door de wet wordt omschreven is en waarop een straf is gesteld.
Strafrechtelijke sancties: door de wet vastgestelde reacties op de schending van de strafrechtelijke
normen
De dader: iemand die een strafbaar feit pleegt, of iemand die aan dat strafbare feit deelneemt.
Natuurlijke personen, rechtspersonen, maar ook vennootschappen en dergelijke. (geen dier!)
INDELING VAN HET STRAFRECHT
In de ruime betekenis bestaat het strafrecht uit twee takken:
- Formeel strafrecht
- Materieel strafrecht
4
