Gerechtelijke geneeskunde en
criminalistiek
1.Inleiding
1.Terminologie
- Sinds eind vorige eeuw: forensische geneeskunde, voordien: “gerechtelijke geneeskunde”
- Vele termen om forensische geneeskunde te duiden (vb. forensische pathologie, forensisch
onderzoek,…)
- “Forensisch” afgeleid van Forum Romanum: verwijst naar plaats en systeem van Romeinse recht
wat toegankelijk was voor iedereen (= Basilica Julia) nu nog steeds mogelijk om rechtszaken als
publiek mee te volgen (vb. Hof van Assisen)
2.Definitie
- Forensische geneeskunde = geneeskundige specialiteit die gebruik maakt van specifieke
geneeskundige kennis en vaardigheden om deskundig advies te geven aan bevoegde gerechtelijke
instanties op gerezen rechtsvragen, van medische aard, binnen toepassing van strafrecht.
o Beoefent door artsen die geneeskunde hebben gestudeerd
o In België erkende specialiteit
o Binnen toepassing van strafrecht: deskundige aangesteld door magistraat
- In België magistraat vrije keuze: welke deskundige hij zal vorderen/aanstellen om opdracht te
vervullen en hierover advies te geven
o Wel nationaal register van deskundigen (= mensen die als deskundigen wensen op te
treden voor justitie, zullen hierin worden opgenomen, mits voldaan aan aantal criteria)
- Specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden :
o Wordt eigen gemaakt tijdens opleiding
o MB 27 februari 2002
o Arts moet extra opleiding van minstens 5j volgen (master-na-master) en erkenning van
commissie als forensisch deskundige in gerechtelijke geneeskunde
3.Complexiteit van medisch forensisch onderzoek
- Interdisciplinair = informatie wordt ingewonnen op diverse gebieden, zoals klinische en politionele
gegevens.
- Alle gegevens moeten worden samengebracht om tot gemotiveerd eindverslag te komen
Neemt tijd in beslag om alle informatie te verzamelen/verwerken om advies te formuleren
1
,1.Opdrachten forensische geneeskunde
1.Levende personen: slachtoffers
- Bedoeling: aard, oorzaak en gevolgen van verwondingen achterhalen (vb. vechtpartij, ongeval,…)
- Medische fout = iemand is behandeld geweest door een arts waarbij er schade werd ondervonden
en is van mening dat medische fout is gebeurd.
o Klacht mogelijk bij OR met burgerlijke partijstelling
o Meestal aanstelling van college van deskundigen met wetsdokter/specialist forensische
geneeskunde, aangevuld door specialisten van materie waarover het gaat (vb.
gynaecologisch probleem gynaecologen)
- Seksueel geweld:
o Vroeger vooral taak van wetsdokter
o Heden: Zorgcentrum na Seksueel Geweld ZSG met aanwezigheid van …
Medische zorg (vb. arts, meestal gynaecoloog)
Psychische zorg (vb. psycholoog)
Sporenonderzoek (vb. verpleegkundige)
Aangifte bij politie (vb. politieambtenaar)
Opvolging op medisch/psychologisch vlak
2.Geschiktheid tot aangeven wanneer persoon in staat is om…
- Verhoord te worden
- Opgesloten te worden
- Besturen van voertuig
- Deelname aan jury van Hof van Assisen (vb. mensen met ziektebriefje controleren)
- Getuigen in proces
3.Levende personen: verdachten
- Letselbilan = wat voor letsels zijn dit. (vb. dader van messteken: letsels dieper aan pinkzijde dan
duimzijde)
- Causaliteit = verband tussen letsels en feiten.
4.Overleden personen
- Identificatie
- Tijdstip van overlijden
- Aard en oorzaak van verwondingen
- Doodsoorzaak/doodsmechanisme
- Aard van overlijden
5.Onderzoek van lijkdelen, skelet(delen)
- Volledig lichaam niet altijd aanwezig
- Zelfde zaken als bij overleden persoon
6.Varia
- Aanwezigheid bij wedersamenstelling/reconstructie :
o Verdachte en levend slachtoffer zullen tonen wat er op moment van feiten heeft
voorgedaan
o Kijken of reconstructie overeenstemt met vaststellingen forensisch onderzoek
- Getuigenis in rechtbank:
o Er kunnen bijkomende vragen worden gesteld door magistraten, advocaten, juryleden,…
2
, o Inzake Hof van Assisen: volledig mondeling rapport meedelen over vaststellingen
2.Wettelijke bronnen forensische geneeskunde
- Forensische geneeskunde wordt beoefend door artsen
- KB 10 november 1967 betreffende uitoefening van geneeskunst, verpleegkunde, paramedische
beroepen en geneeskundige commissies
- Beschikken over medisch beroepsgeheim (Art. 458 Sw.):
o Artsen hebben medisch beroepsgeheim, gerechtsdeskundige niet gebonden aan medisch
beroepsgeheim binnen grenzen van opdracht:
Enkel rapporteren aan opdrachtgever, niet aan derden (vb. pers, magistraten die
opdracht niet gegeven hebben)
Hebben spreekrecht en geen spreekplicht : recht om te spreken en om te zwijgen
o Enkele uitzonderingen na zaak Dutroux (Art. 458 bis Sw.):
Vroeger mocht behandelde arts geen gegevens meedelen aan PdK
Nu mogelijk inzake minderjarigen of kwetsbare personen mits voldaan aan
voorwaarden
- Wetgevingen:
o Inzake specialiteit van gerechtelijke geneeskunde : MB 27 februari 2002
o Inzake gerechtskosten in strafzaken (= honorarium): KB 28 december 1950
3.Aanstelling van deskundige in strafzaken
- Deskundige wordt aangesteld tijdens vooronderzoek :
o Vaak opdracht van PdK of OR, minder vaak politie :
OR inzake gerechtelijk onderzoek GO
PdK inzake opsporingsonderzoek OO
o Na afronding zaak, doorverwijzing vonnisgerecht mogelijk (vb. HvA) waar onderzoek ter
terechtzitting plaatsvindt:
Mogelijk nood aan (bijkomende) aanstelling deskundige door middel van
tussenvonnis
- OO buiten heterdaad (Art. 22 Sv.): algemeen aangenomen dat PdK advies kan inwinnen van
deskundigen
- OO in geval van heterdaad (Art. 43, 44, 44bis, 44quinquies, 44 sexies, 44septies Sv.):
o (Art. 43 Sv.): aanstelling van één/twee personen die wegens kunde/beroep bekwaam
geacht worden juridische definitie deskundige
o (Art. 44 Sv.): aanstelling van één/twee geneesheren die verslag zullen uitbrengen over
oorzaken van dood en staat van lijk lijkschouwing
4.Strafzaken procedure
1.Opdracht
- Vaak eerst telefonisch, opdracht later schriftelijk bevestigd
3
criminalistiek
1.Inleiding
1.Terminologie
- Sinds eind vorige eeuw: forensische geneeskunde, voordien: “gerechtelijke geneeskunde”
- Vele termen om forensische geneeskunde te duiden (vb. forensische pathologie, forensisch
onderzoek,…)
- “Forensisch” afgeleid van Forum Romanum: verwijst naar plaats en systeem van Romeinse recht
wat toegankelijk was voor iedereen (= Basilica Julia) nu nog steeds mogelijk om rechtszaken als
publiek mee te volgen (vb. Hof van Assisen)
2.Definitie
- Forensische geneeskunde = geneeskundige specialiteit die gebruik maakt van specifieke
geneeskundige kennis en vaardigheden om deskundig advies te geven aan bevoegde gerechtelijke
instanties op gerezen rechtsvragen, van medische aard, binnen toepassing van strafrecht.
o Beoefent door artsen die geneeskunde hebben gestudeerd
o In België erkende specialiteit
o Binnen toepassing van strafrecht: deskundige aangesteld door magistraat
- In België magistraat vrije keuze: welke deskundige hij zal vorderen/aanstellen om opdracht te
vervullen en hierover advies te geven
o Wel nationaal register van deskundigen (= mensen die als deskundigen wensen op te
treden voor justitie, zullen hierin worden opgenomen, mits voldaan aan aantal criteria)
- Specifieke geneeskundige kennis en vaardigheden :
o Wordt eigen gemaakt tijdens opleiding
o MB 27 februari 2002
o Arts moet extra opleiding van minstens 5j volgen (master-na-master) en erkenning van
commissie als forensisch deskundige in gerechtelijke geneeskunde
3.Complexiteit van medisch forensisch onderzoek
- Interdisciplinair = informatie wordt ingewonnen op diverse gebieden, zoals klinische en politionele
gegevens.
- Alle gegevens moeten worden samengebracht om tot gemotiveerd eindverslag te komen
Neemt tijd in beslag om alle informatie te verzamelen/verwerken om advies te formuleren
1
,1.Opdrachten forensische geneeskunde
1.Levende personen: slachtoffers
- Bedoeling: aard, oorzaak en gevolgen van verwondingen achterhalen (vb. vechtpartij, ongeval,…)
- Medische fout = iemand is behandeld geweest door een arts waarbij er schade werd ondervonden
en is van mening dat medische fout is gebeurd.
o Klacht mogelijk bij OR met burgerlijke partijstelling
o Meestal aanstelling van college van deskundigen met wetsdokter/specialist forensische
geneeskunde, aangevuld door specialisten van materie waarover het gaat (vb.
gynaecologisch probleem gynaecologen)
- Seksueel geweld:
o Vroeger vooral taak van wetsdokter
o Heden: Zorgcentrum na Seksueel Geweld ZSG met aanwezigheid van …
Medische zorg (vb. arts, meestal gynaecoloog)
Psychische zorg (vb. psycholoog)
Sporenonderzoek (vb. verpleegkundige)
Aangifte bij politie (vb. politieambtenaar)
Opvolging op medisch/psychologisch vlak
2.Geschiktheid tot aangeven wanneer persoon in staat is om…
- Verhoord te worden
- Opgesloten te worden
- Besturen van voertuig
- Deelname aan jury van Hof van Assisen (vb. mensen met ziektebriefje controleren)
- Getuigen in proces
3.Levende personen: verdachten
- Letselbilan = wat voor letsels zijn dit. (vb. dader van messteken: letsels dieper aan pinkzijde dan
duimzijde)
- Causaliteit = verband tussen letsels en feiten.
4.Overleden personen
- Identificatie
- Tijdstip van overlijden
- Aard en oorzaak van verwondingen
- Doodsoorzaak/doodsmechanisme
- Aard van overlijden
5.Onderzoek van lijkdelen, skelet(delen)
- Volledig lichaam niet altijd aanwezig
- Zelfde zaken als bij overleden persoon
6.Varia
- Aanwezigheid bij wedersamenstelling/reconstructie :
o Verdachte en levend slachtoffer zullen tonen wat er op moment van feiten heeft
voorgedaan
o Kijken of reconstructie overeenstemt met vaststellingen forensisch onderzoek
- Getuigenis in rechtbank:
o Er kunnen bijkomende vragen worden gesteld door magistraten, advocaten, juryleden,…
2
, o Inzake Hof van Assisen: volledig mondeling rapport meedelen over vaststellingen
2.Wettelijke bronnen forensische geneeskunde
- Forensische geneeskunde wordt beoefend door artsen
- KB 10 november 1967 betreffende uitoefening van geneeskunst, verpleegkunde, paramedische
beroepen en geneeskundige commissies
- Beschikken over medisch beroepsgeheim (Art. 458 Sw.):
o Artsen hebben medisch beroepsgeheim, gerechtsdeskundige niet gebonden aan medisch
beroepsgeheim binnen grenzen van opdracht:
Enkel rapporteren aan opdrachtgever, niet aan derden (vb. pers, magistraten die
opdracht niet gegeven hebben)
Hebben spreekrecht en geen spreekplicht : recht om te spreken en om te zwijgen
o Enkele uitzonderingen na zaak Dutroux (Art. 458 bis Sw.):
Vroeger mocht behandelde arts geen gegevens meedelen aan PdK
Nu mogelijk inzake minderjarigen of kwetsbare personen mits voldaan aan
voorwaarden
- Wetgevingen:
o Inzake specialiteit van gerechtelijke geneeskunde : MB 27 februari 2002
o Inzake gerechtskosten in strafzaken (= honorarium): KB 28 december 1950
3.Aanstelling van deskundige in strafzaken
- Deskundige wordt aangesteld tijdens vooronderzoek :
o Vaak opdracht van PdK of OR, minder vaak politie :
OR inzake gerechtelijk onderzoek GO
PdK inzake opsporingsonderzoek OO
o Na afronding zaak, doorverwijzing vonnisgerecht mogelijk (vb. HvA) waar onderzoek ter
terechtzitting plaatsvindt:
Mogelijk nood aan (bijkomende) aanstelling deskundige door middel van
tussenvonnis
- OO buiten heterdaad (Art. 22 Sv.): algemeen aangenomen dat PdK advies kan inwinnen van
deskundigen
- OO in geval van heterdaad (Art. 43, 44, 44bis, 44quinquies, 44 sexies, 44septies Sv.):
o (Art. 43 Sv.): aanstelling van één/twee personen die wegens kunde/beroep bekwaam
geacht worden juridische definitie deskundige
o (Art. 44 Sv.): aanstelling van één/twee geneesheren die verslag zullen uitbrengen over
oorzaken van dood en staat van lijk lijkschouwing
4.Strafzaken procedure
1.Opdracht
- Vaak eerst telefonisch, opdracht later schriftelijk bevestigd
3
