Samenvatting Wellness, sport en pathologie

WELLNESS SPORT EN
PATHOLOGIE
HET STRESS SYSTEEM

WAT IS STRESS

Stress = een reeks psychologische en fysiologische reacties op een reële of vermeende bedreiging van ons
fysieke en psychische evenwicht

 Reacties: de fight/ flight reactie  een normale en zinvolle reactie (in de omstandigheden van
prehistorische mens)
 Reëel: objectief, meetbaar (risico, gevaar)
 Vermeend: subjectief, geïnterpreteerd, gefantaseerd, …
 Bedreiging fysieke evenwicht: leven en gezondheid zijn bedreigd (infectie, slechte voeding, pijn, …)
 Bedreiging psychische evenwicht: belasting/ eisen/ emoties (draaglast) groter dan mogelijkheid om
ermee om te gaan (draagkracht)

Het resultaat van onevenwicht = verhoogde spanning

- Klachten van onwelbevinden ontstaan vooral
wanneer de spanning aanhoudt
- Ons lichaam kan goed om met korte stresspieken
maar niet met langdurige stress

STRESSREACTIE ALS SAMENWERKING VAN BREIN, EMOTIES, HORMONEN EN LICHAAM

Stress draait om overleven = snel kunnen reageren op (echte of
vermeende) levensbedreigende interne en externe prikkels
zodat je op korte termijn overleeft

 Prikkels opgenomen via zintuigen en interne sensoren
 Via thalamus naar limbisch brein, hier zit de
hippocampus (emotioneel geheugen), controleert als
de ervaring belangrijk genoeg is om op te slaan of om
op te reageren
 Prikkel wordt door hippocampus erkend als emotioneel sterk
en bedreigend
 In amygdala alarm in gang zetten = switcht de hypothalamus
aan die opjuttende reacties stuurt:

, In het autonome zenuwstelsel:
- Vanuit hypothalamus prikkels gestuurd naar reptielenbrein
- Vanuit zenuwtakken naar gehele lichaam
 Verandering in alle organen
- Spieren gespannen en voorbereid op vecht- en vluchtacties
- Meer zuurstof naar je spieren: sneller ademen
- Meer nood aan glucose: lever maakt glucose vrij
- Hartslag en bloeddruk stijgen: glucose en zuurstof sneller naar spieren pompen
- Bloedsuikerspiegel verhoogt
- Pupillen verwijden
- Speekselproductie daalt, maag- en darmfunctie verandert
- Begint te zweten
 Lichaam wordt in vecht- vlucht modus gezet door actie van je autonome zenuwstelsel , door verhoging
van je orthosympatische activiteit

- Orthosympatische zenuwstelsel: zorgt voor vecht- en vluchtreacties
o Schiet in gang vanaf amygdala alarm slaat en als wij actief zijn
- Parasympatische zenuwstelsel: zorgt voor herstelprocessen
o Schiet in gang als wij tot rust komen
In het hormonaal stelsel
- Epifyse en hypofyse worden geactiveerd om hormonen aan te maken die werken op het lichaam en
zorgen voor lichamelijke en geestelijke toestand voor de vecht- en vluchtreactie
 Belangrijke hypofysehormonen:
- ACTH = adreno- cortico- troop hormoon: bijnieren produceren adrenaline en cortisol
o Kunnen gas geven om te vechten/ vluchten en vol te houden
- TSH = thyroid- stimulerend hormoon: schildklier stimuleren
o Hormonen produceren om onze machine sneller/ harder te laten draaien
- Hypofysehormonen voor zaadcel- en eicel productie worden verstoord
o Voortplanting is op dit moment niet belangrijk
- Hypofysehormoon vasopressine zal stijgen om bloeddruk te helpen verhogen
- Hypofysehormoon afgeremd: minder oxytocine geproduceerd
o Gevoelens van verbinding, liefde en vertrouwen zijn schadelijk bij een bedreiging
 Belangrijke epifysehormonen:
- DMT, serotonine en melatonine worden minder geproduceerd
o Geen nood aan eenheidsgevoel, positieve emoties, welzijn en slaap
 HEEL DIT SYSTEEM VERLOOPT AUTOMATISCH


- Tegelijk wordt er informatie doorgegeven aan ons verstandsbrein (neocortex)
o Reacties verlopen veel trager dan hierboven
o Amygdala en epifyse remmen voorkwab van ons brein (prefrontale cortex) bij stress
o Niet vertragen op de (echte of vermeende) levensbedreigende momenten door
redeneerprocessen of afweging van sociale wenselijkheid van ons gedrag
o Bewuste bijsturing van neocortex komt, maar is altijd te laat


HET NUT VAN DE STRESS- REACTIE OP DE KORTE TERMIJN
- Reactie 1: fight = vechten
o Spieractiviteit nodig om te proberen in rechtstreekse confrontatie met aanvaller of bedreiging het
gevecht te winnen
o Vb.: hoofd boven water houden na val in rivier, gevecht met dier
- Reactie 2: flight = vluchten
o Spieractiviteit nodig om zo snel mogelijk weg te rennen van de aanvaller of bedreiging

, o Vb.: weglopen van bosbrand, weglopen van dier

- Reactie 3: freeze = bevriezen
o Jezelf klein en stil maken om niet op te vallen in de hoop gespaard te blijven
o Extreem: schijndood: gebrek aan spieractiviteit: opgebouwde spierspanning die zo hoog is dat er
geen spieractiviteit meer mogelijk is

 Sterke spierspanning opbouwen in alle reacties: toegenomen spieractiviteit of verlamming/ bevriezing


Eerste opmerking:

- Hedendaagse stress  prehistorische stress
- Lichaam reageert nog steeds op prehistorische manier
- Meest stresserende omstandigheden nu zijn niet op te lossen door vechten, vluchten of bevriezen
- Stress- reactie is niet efficiënt voor onze hedendaagse stress
- Creëren van hoge spierspanning in huidige tijd is schadelijk: wordt niet ontladen door spieractiviteit

Tweede opmerking:

- Prehistorische stress kwam in korte pieken
- Stress nu heeft een chronisch karakter: wat we emotioneel ervaren + verborgen stressoren
- Verborgen stressoren kunnen we leuk vinden: bv.: beeldschermactiviteit



KORTE TERMIJN VS LANGE TERMIJN
 Op korte termijn: leidt tot veel winst: we kunnen overleven

- Neveneffect: schade in organen en brein
o Kan herstellen door parasympatische helft van het autonoom zenuwstelsel voldoende tijd en
ruimte te geven
o Onvoldoende hersteltijd: meer herstelschuld opstapelen: meer risico op kleine en grote
beschadigingen in lichaam en geest

 Op lange termijn uiten die zich in lichamelijke, psychische of psychosomatische ziekten


DE SCHADELIJKE EFFECTEN VAN CHRONISCHE OF TE FREKWENTE STRESS- REACTIE
Chronische overprikkeling van het stress- systeem kan heden ten dage ontstaan door:

- Externe stress- prikkels: tijdsdruk, prestatiedruk, …
- Externe angst- prikkels: onveilige omgeving, angst voor controle, …
- Externe aversie- prikkels: schimmels in huis, ongedierte, partner, …
- Teveel externe zintuiglijke prikkels: lawaai, sterke geuren, veel beeldscherm,…
- Interne stress- prikkels: jezelf opjagen, jezelf pijn doen, nagelbijten, …
- Interne angst: angst voor enge ziekte, angst voor pijn, …
- Interne aversie- prikkels: walging voelen over jezelf, …
- Teveel interne prikkels uit organen, spieren, gewrichten: proces van hypersensitisatie = bij pijn,
ontstekingen: signalen naar brein: hoe langer de prikkels hoe sterker de zenuwbanen worden die
prikkels sturen en hoe sterker prikkels door brein ontvangen en ervaren worden

, Gevolgen van teveel/ te lang stress en te weinig herstelkans

1. Het autonoom zenuwstelsel zet via opzweping van
orthosympaticus al je interne organen, spieren en klieren
in toestand van (hyper)alertheid: vechten/ vluchten
 Verstoorde functies en beschadigingen van organen,
spierpijn, verzuring, teveel suiker in bloed, …
 Symptomen en ziektes: diabetes, diarree, constipatie,
hartritmestoornissen, rugpijnen, …
2. De hypofyse- voorkwab produceert hormonen die andere
hormoonklieren opjutten
 TSH: schildklier: schildklieraandoeningen
 ACTH: bijnieren: overproductie cortisol
o Steeds meer nodig om drive te voelen
o Lichaam breekt zichzelf af
o Bijnieren raken uitgeput en gaan onvoldoende cortisol maken: grote vermoeidheid
 Hypofysehormonen voor geslachtshormonen worden ontregeld
o Cyclus- en menstruatiestoornissen, verminderde vruchtbaarheid, fellere menopauzeklachten
3. De hypofyse- achterkwab maakt 2 hormonen niet meer evenwichtig
 Teveel aanmaak van vasopressine:
o Bloedvaten samentrekken: bloeddruk stijgt: hart-, nier-, oog- en bloedvataandoeningen
 Te weinig aanmaak van oxytocine:
o Verkilling en verlies aan vertrouwen in relatie met zichzelf en anderen
4. Epifyse raakt uit evenwicht
 Aanmaak melatonine ’s nachts daalt
o Slaapstoornissen en minder recuperatie van lichaam en geest via slaap
 Aanmaak serotonine overdag daalt
o Neiging tot depressiviteit, negativiteit, angst, …
 Aanmaak DMT daalt
o Minder verbondenheidsgevoel, verstoord dromenpatroon, eenzaamheid, …

We komen terecht in een vicieuze cirkel

- Lichaam uitgeput door overproductie cortisol en vasopressine:
o Meer cortisol nodig door gewenning/ verslaving
- Moeheid door slaaptekort:
o Toch drive genereren: stress- reactie nog harder in gang
o Normale cyclus van cortisol- melatonine nog meer verstoort
- Met bewuste cortex minder afremming van amygdala door depressiviteit, angst, negativiteit
o Stress- reactie neemt toe
- Minder verbondenheidsgevoel en minder flow
o Minder voldoening in ons leven
o Hypofyse- achterkwab produceert nog minder oxytocine
 Gevoelens van liefde voor zichzelf en anderen neemt af
 Leidt nog meer tot vicieuze cirkel