Psychologie 2
De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (p.331- 387)
De intellectuele ontwikkeling
Peuters en kleuters
▪ Hoge creativiteit en verbeeldingskracht
▪ Steeds meer genuanceerd taalgebruik
▪ Redeneren gaat vooruit
Verklaring: verschillende theorieën
Piagets stadium van preoperationeel denken
Stappen in het preoperationeel stadium (van 2 tot 7 jaar)
▪ Gebruik van symbolische denken groeit
• Symboolgebruik: het vermogen om een symbool, woord of object te gebruiken om
iets weer te geven of te vervangen op het moment dat deze fysiek niet aanwezig is
• Bv banaan is revolver
▪ Het vermogen om te redeneren ontstaat
• Operaties: georganiseerde, logische, formele mentale processen
▪ Het gebruik van begrippen neemt toe
De relatie tussen taal en gedachten
▪ Onlosmakelijk verbonden
▪ Taal vloeit voort uit cognitieve vooruitgang
Symboolgebruik = kern van complexer taalgebruik
▪ Symbolisch denken verloopt sneller dan het denken in het sensomotorisch stadium
▪ Kunnen denken over het heden en over de toekomst
Conservatie: leren dat uiterlijke schijn bedriegt
▪ Het inzicht dat kwantiteit niet gerelateerd is aan de opstelling en de uiterlijke
verschijningsvorm van objecten
▪ Verandering in één dimensie is niet noodzakelijk verandering in een andere dimensie
▪ Neiging tot centratie weerhoudt kleuters van focus op de essentie
▪ Type conservatie: aantal, substantie (massa), lengte, ruimte, gewicht en volume
(schema p. 335 in boek)
Centratie: wat je ziet is wat je denkt
▪ Het onvermogen van het jong kind om zich op meer dan één aspect van de stimulus te
concentreren
▪ Focus op opvallende elementen leidt tot onnauwkeurigheden in het denken
▪ Visuele beeld domineert het denken
,Onvolledig begrip van transformatie
▪ Kleuters zien enkel een toestand en geen transformatie
▪ Transformatie = het proces waarbij de ene toestand verandert in de andere
Egocentrisme: het onvermogen om zich te verplaatsen in anderen ( test van de berg)
▪ Ander fysiek perspectief
▪ Andere gedachten, gevoelens of standpunten
▪ Niet bewust van effect van hun gedrag op anderen
Het ontstaan van intuïtief denken
▪ Vorm van denken waarbij peuters en kleuters gretig kennis over de wereld verwerven
en primitief redeneren
▪ Voorbereiding op geavanceerdere vormen van redeneren
• Functionaliteit: acties, gebeurtenissen en resultaten zijn gerelateerd
• Identiteit: zaken blijven hetzelfde ongeacht verandering van vorm, omvang of
uiterlijk
Operaties = georganiseerde, formele, logiche mentale processen.
De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling (p.339)
Informatieverwerkingstheorie: gericht op veranderingen in de mentale programma’s die
kinderen gebruiken om problemen te benaderen
Het begrip van getallen in de peuter- en kleutertijd
▪ Kleuters hebben een buitengewoon goed ontwikkeld begrip van getallen
▪ Kunnen tellen op een systematische en consequente manier
➔ Pro Memorie: het geheugen
Structuur en functie sensorisch geheugen
,Structuur en functie werkgeheugen
Structuur en functie Lange Termijn Geheugen
Het geheugen: herinneringen aan het verleden
, Autobiografische geheugen: de herinnering van specifieke gebeurtenissen uit ons eigen
leven
Scripts: algemene weergave in het geheugen van gebeurtenissen en de volgorde waarin ze
optreden
Het geheugen van peuters en kleuters
▪ Nauwkeurigheid autobiografisch geheugen neemt gaandeweg toe na derde levensjaar
• Waardering van de gebeurtenis
• Scripts die steeds uitbreiden
▪ Valkuilen
• Gevoelig voor suggestie
• Oorzakelijke verbanden worden gesimplificeerd
• Minder nauwkeurig binnen scripts
Vroege herinneringen?
< 3 jaar → infantiele amnesie?
Maar:
▪ Neurale banen zijn gevormd
▪ Semantisch en Procedureel geheugen gevormd
▪ Episodisch geheugen gevormd
Echter:
▪ Taalvaardigheden ontbreken
▪ Zelfbewustzijn nog onvoldoende ontwikkeld
▪ Geen complexe schema’s aanwezig
Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur (P.342)
Volgens Lev Vygotsky staat de sociale en culturele wereld van kinderen centraal bij hun
cognitieve ontwikkeling
▪ Cognitieve ontwikkeling is een resultaat van sociale interacties waarin kinderen leren
door geleide participatie
▪ Kinderen zijn leerlingen die cognitieve strategieën aanleren van volwassenen en
leeftijdsgenoten
▪ Aard van deze samenwerking wordt bepaald door cultuur en maatschappij
Dit staat haaks op de benadering van Piaget, die keek naar de individuele prestaties
De zone van naaste ontwikkeling en scaffolding: beginselen van cognitieve ontwikkeling
Zone van naaste ontwikkeling
▪ Het niveau waarop een kind een taak bijna, maar niet helemaal zelfstandig kan
begrijpen of uitvoeren
▪ Cognitieve vaardigheden verbeteren door nieuwe informatie te geven binnen de zone
van naaste ontwikkeling
Scaffolding
▪ De ondersteuning bij leren en probleemoplossing die zelfstandigheid en groei
bevordert
▪ Helpend bij het oplossen van een probleem, maar ook bij de cognitieve ontwikkeling
▪ Het gaat om het aanbieden van een passend aanknopingspunt
De cognitieve ontwikkeling in de peuter- en kleutertijd (p.331- 387)
De intellectuele ontwikkeling
Peuters en kleuters
▪ Hoge creativiteit en verbeeldingskracht
▪ Steeds meer genuanceerd taalgebruik
▪ Redeneren gaat vooruit
Verklaring: verschillende theorieën
Piagets stadium van preoperationeel denken
Stappen in het preoperationeel stadium (van 2 tot 7 jaar)
▪ Gebruik van symbolische denken groeit
• Symboolgebruik: het vermogen om een symbool, woord of object te gebruiken om
iets weer te geven of te vervangen op het moment dat deze fysiek niet aanwezig is
• Bv banaan is revolver
▪ Het vermogen om te redeneren ontstaat
• Operaties: georganiseerde, logische, formele mentale processen
▪ Het gebruik van begrippen neemt toe
De relatie tussen taal en gedachten
▪ Onlosmakelijk verbonden
▪ Taal vloeit voort uit cognitieve vooruitgang
Symboolgebruik = kern van complexer taalgebruik
▪ Symbolisch denken verloopt sneller dan het denken in het sensomotorisch stadium
▪ Kunnen denken over het heden en over de toekomst
Conservatie: leren dat uiterlijke schijn bedriegt
▪ Het inzicht dat kwantiteit niet gerelateerd is aan de opstelling en de uiterlijke
verschijningsvorm van objecten
▪ Verandering in één dimensie is niet noodzakelijk verandering in een andere dimensie
▪ Neiging tot centratie weerhoudt kleuters van focus op de essentie
▪ Type conservatie: aantal, substantie (massa), lengte, ruimte, gewicht en volume
(schema p. 335 in boek)
Centratie: wat je ziet is wat je denkt
▪ Het onvermogen van het jong kind om zich op meer dan één aspect van de stimulus te
concentreren
▪ Focus op opvallende elementen leidt tot onnauwkeurigheden in het denken
▪ Visuele beeld domineert het denken
,Onvolledig begrip van transformatie
▪ Kleuters zien enkel een toestand en geen transformatie
▪ Transformatie = het proces waarbij de ene toestand verandert in de andere
Egocentrisme: het onvermogen om zich te verplaatsen in anderen ( test van de berg)
▪ Ander fysiek perspectief
▪ Andere gedachten, gevoelens of standpunten
▪ Niet bewust van effect van hun gedrag op anderen
Het ontstaan van intuïtief denken
▪ Vorm van denken waarbij peuters en kleuters gretig kennis over de wereld verwerven
en primitief redeneren
▪ Voorbereiding op geavanceerdere vormen van redeneren
• Functionaliteit: acties, gebeurtenissen en resultaten zijn gerelateerd
• Identiteit: zaken blijven hetzelfde ongeacht verandering van vorm, omvang of
uiterlijk
Operaties = georganiseerde, formele, logiche mentale processen.
De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling (p.339)
Informatieverwerkingstheorie: gericht op veranderingen in de mentale programma’s die
kinderen gebruiken om problemen te benaderen
Het begrip van getallen in de peuter- en kleutertijd
▪ Kleuters hebben een buitengewoon goed ontwikkeld begrip van getallen
▪ Kunnen tellen op een systematische en consequente manier
➔ Pro Memorie: het geheugen
Structuur en functie sensorisch geheugen
,Structuur en functie werkgeheugen
Structuur en functie Lange Termijn Geheugen
Het geheugen: herinneringen aan het verleden
, Autobiografische geheugen: de herinnering van specifieke gebeurtenissen uit ons eigen
leven
Scripts: algemene weergave in het geheugen van gebeurtenissen en de volgorde waarin ze
optreden
Het geheugen van peuters en kleuters
▪ Nauwkeurigheid autobiografisch geheugen neemt gaandeweg toe na derde levensjaar
• Waardering van de gebeurtenis
• Scripts die steeds uitbreiden
▪ Valkuilen
• Gevoelig voor suggestie
• Oorzakelijke verbanden worden gesimplificeerd
• Minder nauwkeurig binnen scripts
Vroege herinneringen?
< 3 jaar → infantiele amnesie?
Maar:
▪ Neurale banen zijn gevormd
▪ Semantisch en Procedureel geheugen gevormd
▪ Episodisch geheugen gevormd
Echter:
▪ Taalvaardigheden ontbreken
▪ Zelfbewustzijn nog onvoldoende ontwikkeld
▪ Geen complexe schema’s aanwezig
Vygotsky’s visie op cognitieve ontwikkeling: oog voor de rol van cultuur (P.342)
Volgens Lev Vygotsky staat de sociale en culturele wereld van kinderen centraal bij hun
cognitieve ontwikkeling
▪ Cognitieve ontwikkeling is een resultaat van sociale interacties waarin kinderen leren
door geleide participatie
▪ Kinderen zijn leerlingen die cognitieve strategieën aanleren van volwassenen en
leeftijdsgenoten
▪ Aard van deze samenwerking wordt bepaald door cultuur en maatschappij
Dit staat haaks op de benadering van Piaget, die keek naar de individuele prestaties
De zone van naaste ontwikkeling en scaffolding: beginselen van cognitieve ontwikkeling
Zone van naaste ontwikkeling
▪ Het niveau waarop een kind een taak bijna, maar niet helemaal zelfstandig kan
begrijpen of uitvoeren
▪ Cognitieve vaardigheden verbeteren door nieuwe informatie te geven binnen de zone
van naaste ontwikkeling
Scaffolding
▪ De ondersteuning bij leren en probleemoplossing die zelfstandigheid en groei
bevordert
▪ Helpend bij het oplossen van een probleem, maar ook bij de cognitieve ontwikkeling
▪ Het gaat om het aanbieden van een passend aanknopingspunt
