Summary Onderwerp 3 - Geskiedenis van lewe op Aarde (Kwartaal 3 & 4)

LEWENSWETENSKAPPE GRAAD 10: OPSOMMINGS ©
ONDERWERP 3: GESKIEDENIS VAN LEWE OP AARDE
Geskiedenis van lewe -
1. Toename in suurstofvlakke in aarde se atmosfeer
2. Klimaatsverandering (bv. ystydperke)
3. Geologiese gebeurtenisse (bv. kontinentale drywing)
4. Fossielbewyse


1. Toename in suurstofvlakke

 Met onstaan van die aarde, was suurstofvlakke (O2) laag.
 Lewensvorme anaërobies gerespireer (nie O2 nodig gehad nie).
 Bakterieë ontstaan, wat hul eie voedsel kon vervaardig. CO2 is gebruik en O2 is
vrygestel.
 O2-vlakke het begin toeneem en organismes ontstaan wat van O2 afhanklik is
(aërobiese organismes)
 Toename in O2-vlakke het tot ‘n toename in lewende organismes gelei.


2. Klimaatsverandering

 Ystydperke is lang geologiese tydperke van drastiese temperatuurverlaging van die
aardoppervlak en atmosfeer.
 Vergletsering vind plaas deurdat groot plate ys weens afkoeling ontstaan.
 Het lewe op aarde beïnvloed deur uitsterwing en herverspreiding van spesies


3. Geologiese gebeurtenisse

 Kontinente was versmelt om een, Pangaea, te vorm – het opgebreek in twee
kontinente = Laurasië in die noorde, en Gondwanaland in die suide – kontinente
verder verbrokkel tot kontinente wat ons vandag ken.
 A.g.v. kontinentale drywing het klimaat en habitatte verander/vernietig.
 Deur biografie is beywse gevind dat kontinente voorheen versmelt was.
 Biografie = studie van die verspreiding van huidige en uitgestorwe plant- en
dierspesies in bepaalde geografiese streke op aarde.
 Voorbeeld – loopvoëls op verskillende kontinente – volstruis in Afrika; emoe in
Australië; nandoe in Suid-Amerika; uitgestorwe moa van Nieu-Seeland.


Fossielbewyse:

 Fossiele = volledige organismes of oorblyfsels, afdrukke of spore van organismes wat
in gesteentes gepreserveer is.
 Paleontologie = studie van plant- en dierspresies.
 Palenteoloog = wetenskaplike wat fossiele bestudeer.
14

, LEWENSWETENSKAPPE GRAAD 10: OPSOMMINGS ©
 Lewer bewyse van vorige lewe op aarde en verskaf inligting aangaande die
geskiedenis van lewe op aarde.
 Gee aanduidings van klimaat en omgewing.
 Voorbeelde in Noord-KwaZulu-Natal gevind:
 Tweekleppiges – see- of varswaterslak met sagte liggaam wat saamgepers
word in ‘n skuld wat uit twee afsonderlike dele (kleppe) bestaan.
 Ammoniete – uitgestorwe seewaterslak met plat, spiraalvormige skulp.
 Voorbeelde van trilobiete (uitgestorwe artropode) in Karoo:
 Walvisfossiele in Sahara-woestyn gevind



GEOLOGIESE TYDSKAAL –
 Wetenskaplikes skat aarde se ouderdom op ongeveer 4,6 biljoen jaar.
 Geoloë verdeel geskiedenis van aardee in geologiese tydperke.
 Doel = om ‘n tydlyn van lewe op aarde voor te stel.
 Tydperke word ingedeel volgens ouderdom van fossiele wat ontdek is.

ERA PERIODE (MJG) PLANTE EN DIERE
Kwaternêr  Moderne mense
2  Moderne soogdierspesies
 Uitsterf van groot soogdiere (mammoete)
Senosoïkum
Tersiêr  Eerste vroeë mensagtiges
65  Voëls, soogdiere en insekte

Kryt  Dinosourusse sterf uit
140 – 65  Blomplante vermeerder
 Gimnosperme verminder

Juras  Dinosourusse
Mesosoïkum 190 – 140  Eerste voëls

Trias  Eerste dinosourusse
250 – 190  Eerste soogdiere
 Gimnosperme (broodbome)

Perm  Toename in reptiele
280 – 250  Afname in amfibieë
 Gimnosperme

Karboon  Toename in amfibieë
Paleonsoïkum 345 – 280  Eerste reptiele
 Varings oorheers

Devoon  Eerste amfibieë
400 – 345
15