EEN PALET VOL THEORIEËN
WAT IS PSYCHOLOGIE?
ONENIGHEID OVER DE DEFINITIE
Hoe kunnen we een wetenschap toch definiëren, weten wat het omvat?
Naar het object kijken = het studieonderwerp van een wetenschap
Psychologie: geen eenduidigheid over het object
- Extern (vanuit andere wetenschappen)
o Psychologie is niet goed afgebakend: veel raakvlakken met andere wetenschappen
Vb. emoties worden ook verklaard binnen de biologie en sociologie
- Intern (binnen de psychologie)
o Veel meningsverschillen tussen psychologen door verschillende stromingen
o Bestaat uit diverse theoretische stromingen + verschillen van object
Zo wordt in de ene stroming gekozen voor het onbewuste en in de andere voor
gedrag of cognities
o Methoden waarmee kennis wordt opgedaan verschilt ook
Gevolg: Veel rivaliserende beschrijvingen/verklaringen over eenzelfde onderwerp
= onduidelijkheid
Vb: verschillende wetenschappelijke vragen over ADHD
- Psycholoog
Zoekt naar de beleving van de klachten (op persoonlijk- en omgevings-vlak)
- Arts
Welke medicijnen zijn er nodig?
- Socioloog
Is er meer ADHD dan toen?
Zoekt naar dingen op een grotere schaal
EEN SIMPELE DEFINIËRING VAN DE PSYCHOLOGIE
Psychologie is een wetenschap waarbij zowel het gedrag van mensen wordt bestudeerd als de gevoelens en
gedachten die mensen hebben bij het ervaren van hun gedrag en de omstandigheden waarin dat plaatsvindt.
Onderscheid andere wetenschappen: psychologie is vooral op individueel niveau i.t.t sociologie
Wetenschap typeren adhv 3 factoren:
- De soorten vragen en problemen Grenzen tussen wetenschappen
- De methoden en theorieën liggen hier door niet vast
- Het maatschappelijk draagvlak
= Weerklank in maatschappij: Wetenschap heeft een sterke weerklank gevonden in de westerse wereld dit
is dan een gepsychologiseerde wereld wat wilt zeggen dat de manier waarop de doorsnee burger
maatschappelijke verschijnselen ervaart mede bepaald wordt door psychologische theorieën
1
,THEORIEËN
Theorieën = referentiekaders waaruit psychologen een onderwerp gaan benaderen
Bieden interpretaties om verschijnselen te verhelderen
Grote verscheidenheid: veel specifieke onderwerpen (+ psychologie heeft over elk
onderwerp iets te zeggen )
Theorieën kunnen komen en gaan omdat ze tijd en plaats gebonden zijn
Verschillende theorieën
1 verschijnsel kan vanuit verschillende theorieën verklaard worden
Vb: moord (psychopathie of slechte jeugd)
FUNCTIES VAN THEORIEËN
- Wetenschappelijke theorieën vervullen drie functies
Legt uit wat het verschil tussen dagelijkse en wetenschappelijke kennis is
- Systematiseren of ordenen
Eerst een systematische weergave van wat er wordt waargenomen hiermee stellen we vast
wat er wordt waargenomen.
Wetenschappelijke kennisverwerving verloopt volgens expliciete regels en kan daarom andere
resultaten opleven dan dagelijkse ervaringen
De procedures er van moeten duidelijk en controleerbaar zijn
Er wordt verwacht dat bevindingen gerapporteerd moeten worden in vorm van helder
geformuleerde verbanden of wetten
Herhaalbaar of repliceerbaar (dezelfde onderzoeken moeten dezelfde uitkomsten geven)
Menselijke waarneming wordt gekleurd door gevoelens, emoties en kennis (referentiekader) en zo is dat ook
voor wetenschappers worden beïnvloedt door hun referentie kader dit bepaald wat ze zien en waar ze de
nadruk op leggen en wat ze verwaarlozen. Het is belangrijk om ook gebruik te blijven maken van de inzichten
uit andere theorieën. als dat niet wordt gedaan, dan bestaat het gevaar dat een theorie een dogma wordt.
VERKLAREN EN VOORSPELLEN VAN GEDRAG
Resultaten kunnen verklaard worden
Door resultaten uit vorig onderzoek kan je voorspellen wat er in andere onderzoeken zal gebeuren
HEURISTISCHE FUNCTIE
Met dit begrip wordt aangegeven dat op grond van het inzicht dat de theorie heeft opgeleverd nieuwe
voorspelingen gedaan kunnen worden. Een theorie is nooit af nieuwe ideeën nieuwe theorieën
2
,KENMERKEN VAN PSYCHOLOGISCHE STROMINGEN
- Een stroming heeft een geschiedenis
- Een stroming heeft een mensbeeld (deze is door de geschiedenis beïnvloedt)
GESCHIEDENIS VAN THEORETISCHE STROMINGEN
- Altijd een historische ontwikkeling
Door andere filosofische tradities of nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen
1889 Eerste Internationale Congres voor de Psychologie waar er gedacht werd dat psychologie
de mensheid zou helpen bij het vinden van haar bestemming. Over de manier waarop waren
er verschillende meningen
Europese deelnemers: zei dachten dat de psychologie over een alomvattende theorie
van het psychisch functioneren moest beschikken voordat er begonnen kon worden
aan praktische toepassingen
Amerikaanse deelnemers: er was een pragmatische stroming waarin gesteld werd dat
kennis dienstbaar moest zijn aan concrete maatschappelijke doelstellingen. De
maatschappelijke problemen moesten de theorievorm bepalen
Door de vele stromingen ontstonden er scholen
Ze functioneerden net als politieke partijen ze bestreden elkaar, vonden andere
bevindingen irrelevant of gevaarlijk en sloten zich af door eigen taalgebruik
- Cultuurhistorische bepaaldheid
Invloed van cultuur en tijd
Stromingen verscheiden zich adhv de waarden, normen en tijdsgeest vanuit de periode dat ze zijn
ontstaan
- Stromingen reageren op elkaar
Als een dominante stroming een bepaald aspect verwaarloost, zal een nieuwe concurrerende stroming
juist dat aspect benadrukken
- Slingerbeweging
Vb: overheid verminderd de uitgaven aan defensie op dat Rusland in vrede is met europa en doen
Rusland oorlog begon moesten ze meer uitgeven aan defensie maar te laat en dit gebeurt ook in de
psychologie
- Gebruikmaken van elkaar
Elkaars inzichten gebruiken of samenwerken met elkaar (als basis van een nieuwe theorie)
‘Een theorie is nooit af’ er is een toenemende behoefte aan flexibele en pragmatische opvatting
- Evidence based, effectiviteit
Zorgen dat methoden/behandelingen effectief zijn, dat ze werken
Afkomstig uit medische wetenschap
= wetenschappelijk bewijs (systematisch kwantitatief en kwalitatief onderzoek)
3
, MENSBEELDEN BIJ THEORETISCHE STROMINGEN
Mensbeeld = hoe de mens wordt opgevat (iedere stroming anders)
- Beïnvloedt door historie, religie en cultuur
- Mensbeelden bestaan niet enkel binnen de menswetenschappen (Darwin?)
- Consequenties voor hoe men kijkt naar ziekte en gezondheid
Vb. psychisch ziek zijn
Twee aspecten van een mensbeeld (ibidem):
1. Een beschrijving van de kenmerkende eigenschappen
a. (typisch menselijke eigenschappen)
b. Vb. kinderen volwassenen, mensen dieren
2. Een verwijzing hoe mensen behoren te zijn
a. (doelbeeld, afwijkend gedrag?)
INDELING VAN DE THEORETISCHE STROMINGEN
MENSBEELDEN IN DE PSYCHOLOGIE
3 niveaus van menselijk gedrag:
Elk niveau: ander mensbeeld
Moderne visie: alle drie de mensbeelden zijn aanwezig bij menselijk gedrag
Persoonlijk niveau omvat het organistische en het mechanistische niveau (niet andersom)
Mechanistisch mensbeeld
→ De mens is als een mechanisme, bestaat uit afzonderlijke delen met elk hun eigenschappen en kunnen
elk afzonderlijk bestudeerd worden
→ De mechanismen (mensen) worden door externe krachten voortbewogen
→ Mensen kunnen los van de sociale of materiële omgeving bestudeert worden
→ Vb. behaviorisme
4
WAT IS PSYCHOLOGIE?
ONENIGHEID OVER DE DEFINITIE
Hoe kunnen we een wetenschap toch definiëren, weten wat het omvat?
Naar het object kijken = het studieonderwerp van een wetenschap
Psychologie: geen eenduidigheid over het object
- Extern (vanuit andere wetenschappen)
o Psychologie is niet goed afgebakend: veel raakvlakken met andere wetenschappen
Vb. emoties worden ook verklaard binnen de biologie en sociologie
- Intern (binnen de psychologie)
o Veel meningsverschillen tussen psychologen door verschillende stromingen
o Bestaat uit diverse theoretische stromingen + verschillen van object
Zo wordt in de ene stroming gekozen voor het onbewuste en in de andere voor
gedrag of cognities
o Methoden waarmee kennis wordt opgedaan verschilt ook
Gevolg: Veel rivaliserende beschrijvingen/verklaringen over eenzelfde onderwerp
= onduidelijkheid
Vb: verschillende wetenschappelijke vragen over ADHD
- Psycholoog
Zoekt naar de beleving van de klachten (op persoonlijk- en omgevings-vlak)
- Arts
Welke medicijnen zijn er nodig?
- Socioloog
Is er meer ADHD dan toen?
Zoekt naar dingen op een grotere schaal
EEN SIMPELE DEFINIËRING VAN DE PSYCHOLOGIE
Psychologie is een wetenschap waarbij zowel het gedrag van mensen wordt bestudeerd als de gevoelens en
gedachten die mensen hebben bij het ervaren van hun gedrag en de omstandigheden waarin dat plaatsvindt.
Onderscheid andere wetenschappen: psychologie is vooral op individueel niveau i.t.t sociologie
Wetenschap typeren adhv 3 factoren:
- De soorten vragen en problemen Grenzen tussen wetenschappen
- De methoden en theorieën liggen hier door niet vast
- Het maatschappelijk draagvlak
= Weerklank in maatschappij: Wetenschap heeft een sterke weerklank gevonden in de westerse wereld dit
is dan een gepsychologiseerde wereld wat wilt zeggen dat de manier waarop de doorsnee burger
maatschappelijke verschijnselen ervaart mede bepaald wordt door psychologische theorieën
1
,THEORIEËN
Theorieën = referentiekaders waaruit psychologen een onderwerp gaan benaderen
Bieden interpretaties om verschijnselen te verhelderen
Grote verscheidenheid: veel specifieke onderwerpen (+ psychologie heeft over elk
onderwerp iets te zeggen )
Theorieën kunnen komen en gaan omdat ze tijd en plaats gebonden zijn
Verschillende theorieën
1 verschijnsel kan vanuit verschillende theorieën verklaard worden
Vb: moord (psychopathie of slechte jeugd)
FUNCTIES VAN THEORIEËN
- Wetenschappelijke theorieën vervullen drie functies
Legt uit wat het verschil tussen dagelijkse en wetenschappelijke kennis is
- Systematiseren of ordenen
Eerst een systematische weergave van wat er wordt waargenomen hiermee stellen we vast
wat er wordt waargenomen.
Wetenschappelijke kennisverwerving verloopt volgens expliciete regels en kan daarom andere
resultaten opleven dan dagelijkse ervaringen
De procedures er van moeten duidelijk en controleerbaar zijn
Er wordt verwacht dat bevindingen gerapporteerd moeten worden in vorm van helder
geformuleerde verbanden of wetten
Herhaalbaar of repliceerbaar (dezelfde onderzoeken moeten dezelfde uitkomsten geven)
Menselijke waarneming wordt gekleurd door gevoelens, emoties en kennis (referentiekader) en zo is dat ook
voor wetenschappers worden beïnvloedt door hun referentie kader dit bepaald wat ze zien en waar ze de
nadruk op leggen en wat ze verwaarlozen. Het is belangrijk om ook gebruik te blijven maken van de inzichten
uit andere theorieën. als dat niet wordt gedaan, dan bestaat het gevaar dat een theorie een dogma wordt.
VERKLAREN EN VOORSPELLEN VAN GEDRAG
Resultaten kunnen verklaard worden
Door resultaten uit vorig onderzoek kan je voorspellen wat er in andere onderzoeken zal gebeuren
HEURISTISCHE FUNCTIE
Met dit begrip wordt aangegeven dat op grond van het inzicht dat de theorie heeft opgeleverd nieuwe
voorspelingen gedaan kunnen worden. Een theorie is nooit af nieuwe ideeën nieuwe theorieën
2
,KENMERKEN VAN PSYCHOLOGISCHE STROMINGEN
- Een stroming heeft een geschiedenis
- Een stroming heeft een mensbeeld (deze is door de geschiedenis beïnvloedt)
GESCHIEDENIS VAN THEORETISCHE STROMINGEN
- Altijd een historische ontwikkeling
Door andere filosofische tradities of nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen
1889 Eerste Internationale Congres voor de Psychologie waar er gedacht werd dat psychologie
de mensheid zou helpen bij het vinden van haar bestemming. Over de manier waarop waren
er verschillende meningen
Europese deelnemers: zei dachten dat de psychologie over een alomvattende theorie
van het psychisch functioneren moest beschikken voordat er begonnen kon worden
aan praktische toepassingen
Amerikaanse deelnemers: er was een pragmatische stroming waarin gesteld werd dat
kennis dienstbaar moest zijn aan concrete maatschappelijke doelstellingen. De
maatschappelijke problemen moesten de theorievorm bepalen
Door de vele stromingen ontstonden er scholen
Ze functioneerden net als politieke partijen ze bestreden elkaar, vonden andere
bevindingen irrelevant of gevaarlijk en sloten zich af door eigen taalgebruik
- Cultuurhistorische bepaaldheid
Invloed van cultuur en tijd
Stromingen verscheiden zich adhv de waarden, normen en tijdsgeest vanuit de periode dat ze zijn
ontstaan
- Stromingen reageren op elkaar
Als een dominante stroming een bepaald aspect verwaarloost, zal een nieuwe concurrerende stroming
juist dat aspect benadrukken
- Slingerbeweging
Vb: overheid verminderd de uitgaven aan defensie op dat Rusland in vrede is met europa en doen
Rusland oorlog begon moesten ze meer uitgeven aan defensie maar te laat en dit gebeurt ook in de
psychologie
- Gebruikmaken van elkaar
Elkaars inzichten gebruiken of samenwerken met elkaar (als basis van een nieuwe theorie)
‘Een theorie is nooit af’ er is een toenemende behoefte aan flexibele en pragmatische opvatting
- Evidence based, effectiviteit
Zorgen dat methoden/behandelingen effectief zijn, dat ze werken
Afkomstig uit medische wetenschap
= wetenschappelijk bewijs (systematisch kwantitatief en kwalitatief onderzoek)
3
, MENSBEELDEN BIJ THEORETISCHE STROMINGEN
Mensbeeld = hoe de mens wordt opgevat (iedere stroming anders)
- Beïnvloedt door historie, religie en cultuur
- Mensbeelden bestaan niet enkel binnen de menswetenschappen (Darwin?)
- Consequenties voor hoe men kijkt naar ziekte en gezondheid
Vb. psychisch ziek zijn
Twee aspecten van een mensbeeld (ibidem):
1. Een beschrijving van de kenmerkende eigenschappen
a. (typisch menselijke eigenschappen)
b. Vb. kinderen volwassenen, mensen dieren
2. Een verwijzing hoe mensen behoren te zijn
a. (doelbeeld, afwijkend gedrag?)
INDELING VAN DE THEORETISCHE STROMINGEN
MENSBEELDEN IN DE PSYCHOLOGIE
3 niveaus van menselijk gedrag:
Elk niveau: ander mensbeeld
Moderne visie: alle drie de mensbeelden zijn aanwezig bij menselijk gedrag
Persoonlijk niveau omvat het organistische en het mechanistische niveau (niet andersom)
Mechanistisch mensbeeld
→ De mens is als een mechanisme, bestaat uit afzonderlijke delen met elk hun eigenschappen en kunnen
elk afzonderlijk bestudeerd worden
→ De mechanismen (mensen) worden door externe krachten voortbewogen
→ Mensen kunnen los van de sociale of materiële omgeving bestudeert worden
→ Vb. behaviorisme
4
