Samenvatting Levenslooppsychologie | Hoofdstuk 1 | VIVES | 2025/26

HOOFDSTUK 1 – Ideeën uit de
levenslooppsychologie
1. Wat is levenslooppsychologie?
Levenslooppsychologie = wetenschappelijke studie van de evolutie van het normale functioneren
en gedrag van een individu in de loop van het leven.

= Het beschrijven en verklaren van alle soorten ontwikkelingen

Belangrijke punten:

 Ontwikkeling = evolutie -> veranderingen

 Normaal ↔ pathologisch

 Gedrag = 3 G’s → gevoelens, gedachten, gedragingen/ zijn onlosmakelijk met elkaar
verbonden

 Gaat over het individu, niet de maatschappij

 Omvat fases over het hele leven (van baby tot ouderdom)

 Verzorgingsfiguren: mama, papa, pleegouders, grootouders…

 Geen exacte wetenschap → maatschappij verandert

o vroeger: kinderen werkten in mijnen

o nu: ontwikkeling, veiligheid, onderwijs

 Moderne invloeden:

o sociale media

o groepsdruk

o prestatiedruk

,2. Beschrijven vs. Verklaren
Ontwikkelingspsychologie=

Descriptieve wetenschap:

→ beschrijven van wat men ziet op welk moment (wat, waar, wanneer, hoe)
Voorbeeld: “Wat kan een kind van 2 motorisch?”

Verklarende wetenschap:

→ Werkzame processen en mechanismen verklaren, zoekt oorzaken: waarom, hoe komt het, welke
processen?
Voorbeeld: “Waarom kruipt het ene kind vroeger dan het andere?”

Ook: predictie

→ voorspellen van ontwikkeling. BV wat mogen we verwachten wat een peuter van 2 jaar op
motorisch vlak kan.




3. Nomothetisch vs. idiografisch
Nomothetisch:

 grote groepen

 algemene wetmatigheden

 vb. groeicurves, taalontwikkeling

Idiografisch:

 individueel, uniek

 diepgaande beschrijving

 vb. ontwikkeling prematuur kind
➡️ Beide zijn complementair.




4. Differentiatie – integratie – organisatie
- ontwikkeling verloopt via processen van

Differentiatie

→ Verfijning van capaciteiten (emoties, motoriek)
Voorbeeld:
ongecontroleerde beweging → grijpen → pincetgreep

Integratie

→ Samenwerking tussen domeinen van functioneren

Oog-hand coördinatie = visus + motoriek

,Organisatie

→ Complexere gedragingen
Voorbeeld: tennis = zien + lopen + grijpen

Ontwikkeling ≠ altijd vooruit → terugval mogelijk (ouderdom) -> motoriek wordt moeilijker,
autorijden moeilijker)



5. Nature vs. Nurture
Belangrijke controverse in LL-psychologie!

Iedereen is anders- waarmee te maken?

Wordt ontwikkelingsverloop aangestuurd vanuit

Nature (aanleg)

- Persoonlijkheid/vaardigheden zijn overgeërfd van ouders en grootouders (genen/biologie)
- Cfr Charles Darwin (evolutietheorie)
- Pedagogisch pessimisme: Opvoeden heeft geen zin

Nurture (omgeving)

- Alles is verworven uit ervaring, leerprocessen, opvoeding
- Mens wordt geboren als ‘Tabula rasa’ en groeit via omgeving
- Pedagogisch optimisme: Je vertrouwt dat goede stimulatie en opvoeding iemand in staat
brengt om te evolueren

Is er een verband tussen aanleg en IQ?

Nurture speelt in dit geval niet zo een grote rol. Nature speelt een grotere rol.



6. Ontwikkelingsdeterminanten & kritische periodes
Wat?

- Bepaalde factoren id ontwikkeling

Nature/nurture debat

- Nature: biologische georiënteerde visie
Ontwikkeling is endogeen: een van binnenuit gestuurd rijpingsproces
- Nurture: omgevingsgeoriënteerde visie
Ontwikkeling is exogeen: omgevingsinvloeden bepalen de ontwikkeling

Interactionistisch model: gevolg van geen interactie bij ontwikkeling

Gevoelige periodes

- Biologische rijpen & noodzakelijke omgevingsinvloeden

Kritische periodes

- Wolfskind/wilde kinderen

, Van jongs af aan zonder menselijk contact zijn opgegroeid en hebben dientengevolge
nauwelijks of geen kennis van menselijk gedrag en taal

7. Normatieve & niet-normatieve invloeden
Normatief (voor iedereen)

 leeftijdsgebonden (puberteit, lopen)

 historische gebeurtenissen (WO1, corona)

 socioculturele invloeden (smartphones, opvoeding)

Niet-normatief (persoonlijk)

 overlijden

 echtscheiding

 mishandeling

 migratie

 ziekte

Secundaire veroudering:

→ door levensstijl (alcohol, stress, voeding)

Zelfdeterminatie (“kunnen maar niet willen”)

→ je bepaalt zelf hoe je met invloeden omgaat, maar niet volledig.



8. Plasticiteit van de hersenen
= neuroplasticiteit

 Hersenen kunnen zich aanpassen

 Herstel van zenuwen en zenuwverbindingen op anatomisch niveau

 Nieuwe verbindingen vormen

 Schade gedeeltelijk herstellen
Voorbeeld: taalcentrum verhuist na letsel.



9. Continu vs. discontinu
Continu

→ geleidelijk (vb. groei, woordenschat)

Discontinu

→ sprongsgewijs, in fasen (vb. Piaget)

Je ontwikkelt continu, maar in psychologie moeten we in fasen indelen want we hebben die nodig
om ontwikkelingsprocessen goed uit te leggen -> discontinu