JEUGDRECHT EN JEUGDBESCHERMING
HOOFDSTUK 1: GESCHIEDENIS
1.1. Evolutie van het kindbeeld/ socialisatie
Het kindbeeld evolueert doorheen de geschiedenis van:
Geen apart kindbeeld ---> naar een kind als apart wezen in ontwikkeling ---> naar een
kind als rechtssubject met bescherming en inspraak.
Deze evolutie is belangrijk om te kunnen begrijpen waarom jeugdbescherming ontstaan
is.
1. Geen kindbeeld (ongeveer tot 16e eeuw)
In de vroege geschiedenis bestond er geen apart beeld van het kind. Kinderen werden
gezien als kleine volwassenen zodra ze lichamelijk konden meewerken (ongeveer vanaf
7 jaar). Dit betekende dat:
- Er geen leerplicht of school was.
- Kinderen meewerkten op het veld of in het huishouden.
- Opvoeding hard was, afstandelijk en vaak gewelddadig.
- Ouders hun kinderen vaak niet zelf opvoedden en dit overlieten aan een opvoedster.
- Kinderen geen rechten en weinig maatschappelijke waarde hadden.
- Meisjes lager stonden in aanzien dan jongens.
En net omdat kinderen niet als kwetsbaar of verschillend van volwassenen werden
gezien, was er geen nood aan bescherming specifiek voor het kind.
,2. Eerste aanzet tot een kindbeeld (vanaf 16e eeuw)
Vanaf de 16e eeuw ontstaat stilaan een nieuw denken over kinderen, vooral in rijke
milieus. In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later.
Er ontstonden hier twee tegengestelde visies/ twee grote stromingen:
- Moralisten
---> Dachten dat kinderen slecht geboren werden en dus streng moesten opgevoed
worden om ‘goed’ te worden.
- Romantici
---> Gingen ervan uit dat kinderen van nature goed waren en de maatschappij hen
eigenlijk ‘slecht’ maakte.
Beide stromingen keken op een nieuwe manier naar kinderen, ze zagen ze als aparte
wezens, met aparte noden.
3. De Verlichting (18e eeuw): grote ommekeer
De Verlichting draaide rond vooruitgang, wetenschap, het gebruik van rede en het geloof
in verandering. En men begon kinderen te zien als de toekomst van de maatschappij.
Omdat ze nog niet zelfstandig waren moesten ze geholpen worden om te groeien, zo
waren kinderen nog niet verantwoordelijk, maar men zag in dat ze dit wel konden
worden.
En daarom moesten kinderen opgevoed worden in een beschermde omgeving, zodat ze
zich goed kunnen ontwikkelen. Men begon te spreken over het maken van het kind, het
kind wordt geboren als niet verantwoordelijk, niet zelfstandig, dan is er een tussentijd
waarin het kind gemaakt wordt, totdat uiteindelijk het kind volwassen, verantwoordelijk
en zelfstandig werd. Het kind is nog geen volwassene, maar ook geen mini- volwassene,
het bevindt zich in een wachttijd.
Dus tijdens de Verlichting verandert het denken:
- De mens wordt gezien als een rationeel wezen.
- Opvoeding wordt gezien als voorbereiding op volwassenheid.
- Kinderen hebben een beschermde omgeving nodig om te groeien.
- Kinderarbeid werd verboden
- Leerplicht werd ingevoerd
- Instellingen speciaal voor kinderen ontstonden (school, opvang etc.)
,4. Het huidige kindbeeld
Vandaag zien we kinderen als:
- Nieuwsgierig, creatief en leergierig
- Personen in ontwikkeling
- Dragers van rechten
En omdat we zo kijken naar kinderen, behandelen we ze ook anders, zo:
- Zijn opvoeding en onderwijs aangepast aan leeftijd en noden.
- Er zijn aparte systemen voor kinderen in de zorg, onderwijs en justitie.
- En de volledige verantwoordelijkheid is er pas bij de volwassenheid.
Dit huidige kindbeeld is de reden waarom het strafrecht en hulpverlening voor jongeren
anders zijn dan voor volwassenen.
1.2. Evolutie van de sociale controle
De manier waarop de samenleving reageert op grensoverschrijdend gedrag van
kinderen evolueert van:
Geen onderscheid tussen kind en volwassene ---> naar voorzichtig onderscheid op
basis van leeftijd en inzicht ---> naar aangepast straf- en beschermingssysteem voor
minderjarigen.
Deze evolutie verklaart waarom kinderen vandaag niet zomaar strafrechtelijk worden
behandeld.
1. Vroege tijden tot het oude Rome
In de oudste samenlevingen bestond er geen apart strafsysteem voor kinderen. Wie een
fout beging, werd gestraft op dezelfde manier, ongeacht leeftijd.
In het oude Rome zien we voor het eerst een voorzichtig onderscheid:
- Sommige kinderen werden als onmondig beschouwd, en kregen een andere straf dan
volwassenen.
- Men hield rekeningen met leeftijd én intentie bij straf.
- Rechters beoordeelden of een kind wist wat goed of fout was.
Dit laatste gebeurde via het “oordeel des onderscheids”, die volgende vraag stelde:
“kan het kind het verschil maken tussen goed en kwaad?”.
, 2. Na de val van het Romeinse Rijk
Na de val van het Romeinse Rijk verdween de centrale staatsmacht:
- Macht verschoof van de staat naar het gezin, het gezin kreeg de volledige controle.
- Meestal was het de vader die besliste of het kind gestraft werd of niet.
- Strafrecht verschilde dus per stam, streek en familie.
Dit zorgde ervoor dat kinderen volledig afhankelijk werden van gezinsmacht, wanneer
deze niet goed was, was er dus ook geen bescherming voor het kind.
3. Terugkeer van staatsmacht (11e- 13e eeuw)
Vanaf de 11e begon met het Romeinse recht opnieuw te bestuderen, wat ervoor zorgde
dat de aandacht voor kinderen en hun aparte positie stilaan begon terug te keren.
Vanaf de 13e eeuw kwamen de staten op, er ontstond meer behoefte aan orde en rust,
waardoor criminaliteit beter opgespoord en gestraft moest worden. De staat nam het
over van het gezin, er ontstonden officiële rechten of iemand schuldig was en of die
persoon het onderscheid kon maken tussen goed en kwaad, dit werd ook meer en meer
toegepast op kinderen.
4. Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532)
Het onderscheid tussen kinderen en volwassenen werd voor het eerst vastgelegd in
1532. In de Constitutio Criminalis Carolina stond dat de straf voor kinderen verzacht
kon worden, op voorwaarde dat het kind nog geen gebruik kon maken van zijn rede
(gezond verstand). Ze bekeken dus of het kind voldoende inzicht had om te beseffen wat
hij deed, en als het antwoord nee was, werd de straf milder.
Constitutio Criminalis Carolina:
- Eerste wet die expliciet voorziet in verzachting van straf voor kinderen.
- Enige voorwaarde voor die verzachting van de straf was dat het kind nog geen gebruik
maakte van rede (gezond verstand), en dus niet beseft wat goed of fout is.
Dit betekende dat kinderen niet altijd volledig verantwoordelijk werden gesteld en dat de
straf moest aangepast worden aan het ontwikkelingsniveau van het kind.
Dit is de eerste wettelijke erkenning van het verschil tussen kind en volwassene.
HOOFDSTUK 1: GESCHIEDENIS
1.1. Evolutie van het kindbeeld/ socialisatie
Het kindbeeld evolueert doorheen de geschiedenis van:
Geen apart kindbeeld ---> naar een kind als apart wezen in ontwikkeling ---> naar een
kind als rechtssubject met bescherming en inspraak.
Deze evolutie is belangrijk om te kunnen begrijpen waarom jeugdbescherming ontstaan
is.
1. Geen kindbeeld (ongeveer tot 16e eeuw)
In de vroege geschiedenis bestond er geen apart beeld van het kind. Kinderen werden
gezien als kleine volwassenen zodra ze lichamelijk konden meewerken (ongeveer vanaf
7 jaar). Dit betekende dat:
- Er geen leerplicht of school was.
- Kinderen meewerkten op het veld of in het huishouden.
- Opvoeding hard was, afstandelijk en vaak gewelddadig.
- Ouders hun kinderen vaak niet zelf opvoedden en dit overlieten aan een opvoedster.
- Kinderen geen rechten en weinig maatschappelijke waarde hadden.
- Meisjes lager stonden in aanzien dan jongens.
En net omdat kinderen niet als kwetsbaar of verschillend van volwassenen werden
gezien, was er geen nood aan bescherming specifiek voor het kind.
,2. Eerste aanzet tot een kindbeeld (vanaf 16e eeuw)
Vanaf de 16e eeuw ontstaat stilaan een nieuw denken over kinderen, vooral in rijke
milieus. In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later.
Er ontstonden hier twee tegengestelde visies/ twee grote stromingen:
- Moralisten
---> Dachten dat kinderen slecht geboren werden en dus streng moesten opgevoed
worden om ‘goed’ te worden.
- Romantici
---> Gingen ervan uit dat kinderen van nature goed waren en de maatschappij hen
eigenlijk ‘slecht’ maakte.
Beide stromingen keken op een nieuwe manier naar kinderen, ze zagen ze als aparte
wezens, met aparte noden.
3. De Verlichting (18e eeuw): grote ommekeer
De Verlichting draaide rond vooruitgang, wetenschap, het gebruik van rede en het geloof
in verandering. En men begon kinderen te zien als de toekomst van de maatschappij.
Omdat ze nog niet zelfstandig waren moesten ze geholpen worden om te groeien, zo
waren kinderen nog niet verantwoordelijk, maar men zag in dat ze dit wel konden
worden.
En daarom moesten kinderen opgevoed worden in een beschermde omgeving, zodat ze
zich goed kunnen ontwikkelen. Men begon te spreken over het maken van het kind, het
kind wordt geboren als niet verantwoordelijk, niet zelfstandig, dan is er een tussentijd
waarin het kind gemaakt wordt, totdat uiteindelijk het kind volwassen, verantwoordelijk
en zelfstandig werd. Het kind is nog geen volwassene, maar ook geen mini- volwassene,
het bevindt zich in een wachttijd.
Dus tijdens de Verlichting verandert het denken:
- De mens wordt gezien als een rationeel wezen.
- Opvoeding wordt gezien als voorbereiding op volwassenheid.
- Kinderen hebben een beschermde omgeving nodig om te groeien.
- Kinderarbeid werd verboden
- Leerplicht werd ingevoerd
- Instellingen speciaal voor kinderen ontstonden (school, opvang etc.)
,4. Het huidige kindbeeld
Vandaag zien we kinderen als:
- Nieuwsgierig, creatief en leergierig
- Personen in ontwikkeling
- Dragers van rechten
En omdat we zo kijken naar kinderen, behandelen we ze ook anders, zo:
- Zijn opvoeding en onderwijs aangepast aan leeftijd en noden.
- Er zijn aparte systemen voor kinderen in de zorg, onderwijs en justitie.
- En de volledige verantwoordelijkheid is er pas bij de volwassenheid.
Dit huidige kindbeeld is de reden waarom het strafrecht en hulpverlening voor jongeren
anders zijn dan voor volwassenen.
1.2. Evolutie van de sociale controle
De manier waarop de samenleving reageert op grensoverschrijdend gedrag van
kinderen evolueert van:
Geen onderscheid tussen kind en volwassene ---> naar voorzichtig onderscheid op
basis van leeftijd en inzicht ---> naar aangepast straf- en beschermingssysteem voor
minderjarigen.
Deze evolutie verklaart waarom kinderen vandaag niet zomaar strafrechtelijk worden
behandeld.
1. Vroege tijden tot het oude Rome
In de oudste samenlevingen bestond er geen apart strafsysteem voor kinderen. Wie een
fout beging, werd gestraft op dezelfde manier, ongeacht leeftijd.
In het oude Rome zien we voor het eerst een voorzichtig onderscheid:
- Sommige kinderen werden als onmondig beschouwd, en kregen een andere straf dan
volwassenen.
- Men hield rekeningen met leeftijd én intentie bij straf.
- Rechters beoordeelden of een kind wist wat goed of fout was.
Dit laatste gebeurde via het “oordeel des onderscheids”, die volgende vraag stelde:
“kan het kind het verschil maken tussen goed en kwaad?”.
, 2. Na de val van het Romeinse Rijk
Na de val van het Romeinse Rijk verdween de centrale staatsmacht:
- Macht verschoof van de staat naar het gezin, het gezin kreeg de volledige controle.
- Meestal was het de vader die besliste of het kind gestraft werd of niet.
- Strafrecht verschilde dus per stam, streek en familie.
Dit zorgde ervoor dat kinderen volledig afhankelijk werden van gezinsmacht, wanneer
deze niet goed was, was er dus ook geen bescherming voor het kind.
3. Terugkeer van staatsmacht (11e- 13e eeuw)
Vanaf de 11e begon met het Romeinse recht opnieuw te bestuderen, wat ervoor zorgde
dat de aandacht voor kinderen en hun aparte positie stilaan begon terug te keren.
Vanaf de 13e eeuw kwamen de staten op, er ontstond meer behoefte aan orde en rust,
waardoor criminaliteit beter opgespoord en gestraft moest worden. De staat nam het
over van het gezin, er ontstonden officiële rechten of iemand schuldig was en of die
persoon het onderscheid kon maken tussen goed en kwaad, dit werd ook meer en meer
toegepast op kinderen.
4. Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532)
Het onderscheid tussen kinderen en volwassenen werd voor het eerst vastgelegd in
1532. In de Constitutio Criminalis Carolina stond dat de straf voor kinderen verzacht
kon worden, op voorwaarde dat het kind nog geen gebruik kon maken van zijn rede
(gezond verstand). Ze bekeken dus of het kind voldoende inzicht had om te beseffen wat
hij deed, en als het antwoord nee was, werd de straf milder.
Constitutio Criminalis Carolina:
- Eerste wet die expliciet voorziet in verzachting van straf voor kinderen.
- Enige voorwaarde voor die verzachting van de straf was dat het kind nog geen gebruik
maakte van rede (gezond verstand), en dus niet beseft wat goed of fout is.
Dit betekende dat kinderen niet altijd volledig verantwoordelijk werden gesteld en dat de
straf moest aangepast worden aan het ontwikkelingsniveau van het kind.
Dit is de eerste wettelijke erkenning van het verschil tussen kind en volwassene.
