Tekenen
Alle aantekeningen van het vak tekenen van klas 4 en 5 Havo en VWO
Arnoud Hubach
,Algemeen geldend voor de beoordeling van beelden .................................................................... 7
Voorstelling ......................................................................................................................................... 7
Vormgeving ......................................................................................................................................... 7
1. Welke beeldaspecten heeft de kunstenaar gebruikt? ................................................................ 7
2. Welke middelen heeft de kunstenaar gebruikt? ......................................................................... 8
Grieken [800 – 150 v.C.] ................................................................................................................ 9
Inleiding ............................................................................................................................................... 9
Kenmerken van de Griekse stijl, .......................................................................................................... 9
Periodisering,....................................................................................................................................... 9
Griekse overblijfselen, ......................................................................................................................... 9
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 10
Klassieke periode ........................................................................................................................... 10
Hellenistische periode [Gr. 02] ...................................................................................................... 10
Bouw orders [Gr. 03] ..................................................................................................................... 10
Romeinen [750 v.C. – 450 n.C.] ................................................................................................... 11
Invloed op onze tijd ....................................................................................................................... 11
Tactiek ........................................................................................................................................... 11
Jaartallen ........................................................................................................................................... 11
Bouwkunst ......................................................................................................................................... 11
Handige uitvindingen in de architectuur: ...................................................................................... 11
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 12
Technische ontwikkelingen: .......................................................................................................... 12
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 12
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 12
Vroegchristelijk [50 – 500 n.C.] ................................................................................................... 12
Geschiedenis ..................................................................................................................................... 12
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 14
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 14
Byzantijnse kunst [500 – 1200].................................................................................................... 14
Inleiding ............................................................................................................................................. 14
Kenmerken van de kunst: .................................................................................................................. 14
Architectuur kenmerken: .................................................................................................................. 14
Mozaïek kunst ................................................................................................................................... 14
1
, Schilderkunst ..................................................................................................................................... 15
Iconen: ........................................................................................................................................... 15
Romaans [900 – ong. 1150] ......................................................................................................... 15
Architectuur....................................................................................................................................... 15
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 16
Beeldtaal [voorstelling] ................................................................................................................. 16
Kenmerken van de beeldhouwkunst [qua vormgeving]: .................................................................. 16
Gotiek [1100 – 1400] .................................................................................................................. 16
Geschiedenis ..................................................................................................................................... 16
Kenmerken ........................................................................................................................................ 16
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 17
Ontwikkeling in de schilderkunst .................................................................................................. 17
Ontwikkeling in voorstelling en vormgeving ................................................................................. 18
Renaissance [1400 – 1550] .......................................................................................................... 18
Algemeen........................................................................................................................................... 18
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 19
Materialen en technieken ............................................................................................................. 19
Architectuur....................................................................................................................................... 19
Regels voor de architectuur .......................................................................................................... 19
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 20
Manierisme [1550 – 1600] .......................................................................................................... 20
Inleiding: ............................................................................................................................................ 20
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 20
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 21
Architectuur....................................................................................................................................... 21
Barok [1600 – 1720] ................................................................................................................... 21
Algemeen........................................................................................................................................... 21
Nr.1 barok aan het hof van Lodewijk XIV [14e] ................................................................................. 21
Nr.2 [zuidelijke] Barok in dienst van de contra - reformatie. ............................................................ 21
Architectuur................................................................................................................................... 22
Beeldhouwkunst ............................................................................................................................ 22
Schilderkunst ................................................................................................................................. 22
Nr.3 Noordelijke Barok in de republiek der 7 verenigde Nederlanden ............................................ 23
Kenmerken: ................................................................................................................................... 23
2
, Schilderkunst ................................................................................................................................. 23
Architectuur................................................................................................................................... 23
Rococo [1720 – 1750] ................................................................................................................. 24
Algemeen........................................................................................................................................... 24
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 24
Architectuur....................................................................................................................................... 24
Neoclassicisme [1760 – 1840] ..................................................................................................... 25
Redenen ontstaan Neoclassisme ...................................................................................................... 25
Historische context ............................................................................................................................ 25
Architectuur....................................................................................................................................... 25
Kenmerken: ................................................................................................................................... 25
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 25
Toegepaste kunst .............................................................................................................................. 26
Kenmerken: ................................................................................................................................... 26
Romantiek [1800 – 1840] ............................................................................................................ 26
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 26
Architectuur....................................................................................................................................... 26
Natuur in de stad ........................................................................................................................... 26
Réalisme [1840 – 1880]............................................................................................................... 27
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 28
Architectuur....................................................................................................................................... 28
Impressionisme [1870 – 1905] .................................................................................................... 29
Inleiding: ............................................................................................................................................ 29
Naamgeving ....................................................................................................................................... 29
Nieuwe ontdekkingen, ideeën en vormgeving: ................................................................................ 29
Voorstelling: .................................................................................................................................. 29
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 30
Postimpressionisme [1880 – 1905] .............................................................................................. 30
Inleiding ............................................................................................................................................. 30
Pointillisme ........................................................................................................................................ 31
[George Seurat] ............................................................................................................................. 31
[Paul Gauguin] ............................................................................................................................... 31
[Paul Cézanne] ............................................................................................................................... 32
[Vincent van Gogh] ........................................................................................................................ 32
3
, Japonisme .......................................................................................................................................... 32
Kenmerken van de Japanse kunst: ................................................................................................ 32
Arts & Crafts [1860 – 1900] ......................................................................................................... 32
Inleiding ............................................................................................................................................. 32
Toegepaste kunst .............................................................................................................................. 33
Paradox .............................................................................................................................................. 33
Belangrijke kenmerken:..................................................................................................................... 33
Jugendstil [1890 – 1910] ............................................................................................................. 33
Inleiding ............................................................................................................................................. 33
Kenmerken ........................................................................................................................................ 33
Art Deco [1910 – 1940] ............................................................................................................... 34
Kenmerken ........................................................................................................................................ 34
Algemene kenmerken van de kunst rond 1900 ............................................................................ 35
Expressionisme [1905-1940] ....................................................................................................... 36
Kenmerken ........................................................................................................................................ 36
Belangrijke groeperingen .................................................................................................................. 36
Kubisme [1907 – 1914] ............................................................................................................... 36
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 36
Er zijn 2 soorten kubisten: ................................................................................................................. 36
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 37
Futurisme [1909 – 1916] ............................................................................................................. 37
Kunst onderwerpen ........................................................................................................................... 37
Technische ontwikkelingen van begin 20e eeuw............................................................................... 37
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 38
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 38
Constructivisme [1917 – 1924] .................................................................................................... 38
Inleiding ............................................................................................................................................. 38
Kenmerken ........................................................................................................................................ 38
Architectuur....................................................................................................................................... 38
Beeldhouwkunst ................................................................................................................................ 38
Niet traditionele kunst vormen ......................................................................................................... 39
Functionalisme in de architectuur [1900 – Heden] ....................................................................... 39
Inleiding ............................................................................................................................................. 39
Ontwikkelingen.................................................................................................................................. 39
4
, Kenmerken: ....................................................................................................................................... 39
De Stijl [1917 – 1931].................................................................................................................. 40
Inleiding ............................................................................................................................................. 40
Kenmerken ........................................................................................................................................ 40
Doel: .................................................................................................................................................. 40
Schilderkunst ..................................................................................................................................... 40
Toegepaste vormgeving .................................................................................................................... 40
Bauhaus [1919 – 1933] ............................................................................................................... 41
Inleiding ............................................................................................................................................. 41
Kenmerken van deze opleiding ......................................................................................................... 41
Architectuur....................................................................................................................................... 41
Toegepaste vormgeving .................................................................................................................... 41
De internationale stijl ................................................................................................................. 42
Dada [1916 – 1923] .................................................................................................................... 42
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 42
Surrealisme [1924 – heden] ........................................................................................................ 43
Kenmerken ........................................................................................................................................ 43
Abstract expressionisme in de VS [1943 – 1959] .......................................................................... 43
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 43
Drie richtingen: .................................................................................................................................. 43
Abstract expressionisme in de EU [1943 – 1959] .......................................................................... 44
Inspiratiebronnen: ............................................................................................................................. 44
Kenmerken ........................................................................................................................................ 44
Cobra ................................................................................................................................................. 44
Popart [1955 – 1970] .................................................................................................................. 44
Kenmerken ........................................................................................................................................ 44
Nouveau réalisme [1960 – 1970] ................................................................................................. 45
Inleiding ............................................................................................................................................. 45
Kenmerken ........................................................................................................................................ 45
Foto- of Hyperrealisme [1965 – heden] ....................................................................................... 46
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 46
Land – Art [1965 – heden] .......................................................................................................... 46
Deze kunst: ........................................................................................................................................ 46
Architectuur na 1945 [1945 – heden] ......................................................................................... 47
5
, Algemeen........................................................................................................................................... 47
Kenmerken ........................................................................................................................................ 47
Structuralisme ................................................................................................................................... 47
Conceptuele kunst [Jaren 60 – heden] ........................................................................................ 47
Inleiding ............................................................................................................................................. 47
De jaren 60 ........................................................................................................................................ 47
Postmodernisme [Halverwege 20e eeuw – heden] ....................................................................... 48
Inleiding ............................................................................................................................................. 48
De Postmoderne kunst ...................................................................................................................... 48
Ontstaan van het Postmodernisme................................................................................................... 48
Kenmerken: ....................................................................................................................................... 49
6
,Algemeen geldend voor de beoordeling van beelden
Een beeld is een afbeelding van bijvoorbeeld een schilderij, foto, standbeeld, gebouw enz. Beelden
kunnen bekeken worden o.b.v.:
Voorstelling
Wat stelt het voor? / Wat zie je allemaal?
bijvoorbeeld:
DINGEN
personen: gezichtsuitdrukking, haardracht, kijkrichting, kleding …
dingen: voorwerpen, gebouwen, planten, wegen, voertuigen,
interieur…
overig: alle herkenbare en benoembare zaken die je ziet
Let op: licht altijd toe wat je bedoelt met voorastellingsaspecten zoals kleding, haardracht,
gezichtsuitdrukking enz.
Dus:
• de man draagt versleten kleding
• het haar van de vrouw is opgestoken
• het jongetje kijkt nogal chagrijnig
Vormgeving
Hoe wordt de voorstelling in beeld gebracht?
1. Welke beeldaspecten heeft de kunstenaar gebruikt?
Deze zijn meetbaar en bespreekbaar.
- Beeldaspecten / beeldende begrippen / beeldelementen
ezelsbrug: VLORKT
o Vorm – bijvoorbeeld:
• geometrisch / wiskundig
• organisch / natuurlijk
MANIER
• realistisch
• open / gesloten
• onregelmatig
o Licht – bijvoorbeeld:
• plasticiteit
• licht/donker contrast
• sober
• schaduw
7
, o Ordening / Compositie (vlakverdeling) – bijvoorbeeld:
• horizontaal
• patroon
• ritme / herhaling
• (a)symmetrisch
• verspringende vormen
o Ruimte – bijvoorbeeld:
• atmosferisch perspectief
• groot voor / klein achter
• overlapping
• diepe plooien
o Kleur – bijvoorbeeld:
• tonaal
• contrast (welk)
• primair/secundair
• helder / vrolijk
• kleurverloop
o Textuur (hoe voelt het aan?) – bijvoorbeeld:
• ruw / glad
• gehaakt
• bobbelig
Let op: Noem bij het beantwoorden van een vraag over vormgeving eerst het
vormgevingsaspect en omschrijf dan wat je daaraan ziet.
Dus bijvoorbeeld:
o Vorm: beide gebouwen hebben een verschillende vorm; gebouw A is geometrisch en
gebouw B is organisch van vorm
o Kleur: in de hal van het museum is gebruik gemaakt van felle kleuren
o Ordening: de huizen op afbeelding A zijn geordend volgens een vast patroon en op
afbeelding B staat alles door elkaar
2. Welke middelen heeft de kunstenaar gebruikt?
o Materialen:
• schilderij
• beeldhouwwerk
• video
• installatie
• foto
o Technieken
• schilderen
• tekenen
• verfdikte: pasteus, transparant
• beeldhouwen
8
, Grieken [800 – 150 v.C.]
Inleiding
De Grieken zijn de grondleggers van onze westerse cultuur. Hun cultuur is hoogontwikkeld. Mede
door de eenheid in taal en cultuur, goden, heiligdommen, en gebruiken.
Kenmerken van de Griekse stijl,
o Evenwichtig [harmonie]
o Ideale verhoudingen
o Perfectie
De Grieken hadden een bijdrage aan de
westerse cultuur onder andere over de
gedachten over de kunst:
o Openluchttheaters
o Democratie
o Wiskunde
o Sterrenkunde
o Etc.
Het Griekse geloof = mythen [verhalen over (half) goden] ze geloofden in de kracht van de mens
[Olympische spelen]
Periodisering,
1. Archaïsche periode [800 – 480 v.C.]
• Voornamelijk geometrische vormen op gebruiksvoorwerpen
• Sculpturen statisch en gestileerd
2. Klassieke periode [480 v.C. (Grieken verslaan Perzen) – 323 v.C. (dood van Alexander de-
grote]
• Bloeitijd: mensen worden steeds realistischer geschilderd of gevormd
3. Hellenistische periode [323 – 150 v.C.]
• Griekse cultuur mengt met die van het nabije oosten [Israël etc.…]
• Theatraal [overdreven zoals in een theater] dynamisch en levensecht.
Griekse overblijfselen,
Vondsten [Architectuur / Kunst]
o Schriftelijke bronnen
o Romeinse kopieën
o Aardewerk
2 soorten vazen:
o Zwartfigurige stijl [zwart glazuur op rode vaas]
o Roodfigurige stijl [achter grond wordt met glazuur zwart gemaakt]
9