Samenvatt
ing
biologie
Nectar – 6
vwo
Leerjaar 2019-2020
Samenvatting Hoofdstuk
17 t/m
Wolters, 21
M.L.J. (Marleen)
,1
,Inhoud
Hoofdstuk 17 – Stedelijke ecosystemen................................................................................................3
17.1 Het ecosysteem stad..................................................................................................................3
17.2 De stad selecteert......................................................................................................................3
17.3 Voedsel......................................................................................................................................5
17.4 Water.........................................................................................................................................6
17.5 Afval...........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 18 wereldwijde kringlopen...................................................................................................9
18.1 Koolstofkringloop.......................................................................................................................9
18.2 Stikstofkringloop......................................................................................................................10
18.3 Fosfor en andere elementen....................................................................................................12
18.4 Een oceaan van plastic.............................................................................................................13
Hoofdstuk 19 DNA...............................................................................................................................15
19.1 DNA compact verpakt in chromosomen..................................................................................15
19.2 DNA-verdubbeling...................................................................................................................16
19.3 Onderzoek aan DNA.................................................................................................................18
19.4 Vorming polypeptideketens.....................................................................................................20
19.5 Regeling genactiviteit...............................................................................................................21
Hoofdstuk 20 Eiwit...............................................................................................................................24
20.1 Van polypeptideketen tot werkzame eiwitten.........................................................................24
20.2 Functies van eiwitten...............................................................................................................25
20.3 Enzymwerking..........................................................................................................................26
20.4 Alzheimer genezen...................................................................................................................27
20.5 Eiwitten in een cel....................................................................................................................29
Hoofdstuk 21 Planten..........................................................................................................................31
21.1 Tomaten kweken.....................................................................................................................31
21.2 Water.......................................................................................................................................31
21.3 Fotosynthese...........................................................................................................................33
21.4 Glucose als grondstof...............................................................................................................35
21.5 Groei........................................................................................................................................36
2
, Hoofdstuk 17 – Stedelijke ecosystemen
17.1 Het ecosysteem stad
17.1.1 Energie
FOTOSYNTHESE: planeten maken glucose met behulp van zonlicht uit CO2 en H20
Co2 + H2O -> C6H12O6
ANORGANISCHE STOFFEN: CO2 en H2O, stoffen zonder energierijke C-H-verbindingen
ORGANISCHE STOFFEN: C6H12O6 hebben wel energierijke C-H-verbindingen
CHEMOSYNTHESE: bac. Zoals zwavel-, nitriet- en nitraatbacteriën maken van CO2 en H2O organische
stoffen ZONDER LICHT als energiebron (Gebruiken Echem die vrijkomt bij oxidatie van anorganische
stoffen zoals H2S enzo)
Energie die tijdens foto- en chemosynthese is vastgelegd is beschikbaar voor andere organismen in
ecosysteem -> elk organisme gebruikt deel vd organische stoffen als bouwstof of energiebron ->
laatste: deel van energie verlaat het ecosysteem in vorm van warmte
17.1.2 Energiestroom
AUTOTROFE ORGANISMEN: producenten van ecosysteem -> begin van voedselketens, vormen
organische stoffen die alle organismen in ecosysteem voeden
FOTO-AUTOTROFE ORGANISMEN: planten, organismen die met behulp van lichtenergie organische
stoffen maken uit ANORGANISCHE stoffen
CHEMO-AUTOTROFE ORGANISMEN: doen hetzelfde, maar gebruiken Echem ipv Elicht
HETEROTROFE ORGANISMEN: consumenten van ecosysteem -> gebruiken organische stoffen, deel is
brandstof rest verlaat lichaam in vorm van warmte
REDUCENTEN: einde voedselketen -> leven van gestorven producten en consumenten en hun
organische afvalproducten -> ANORGANISCHE stoffen blijven over (waar prod organisch van maken)
17.1.3 Microklimaat
MICROKLIMAAT: wijkt af van klimaat in omgeving -> lokale omstandigheden zijn anders dan je op
grond van het klimaat zou verwachten
1. Stad is warmer dan omgeving
2. Huizen breken wind
3. Afvalstoffen en warmte pas weg als ze boven huizen uitkomen
4. Luchtstuwing door flats
17.2 De stad selecteert
17.2.1 Populaties verdwijnen
STAD: mensen hebben ecosysteem vormgegeven -> omstandigheden kunnen zo ongunstig zijn dat
soorten uit de stad verwijnen: TOLERANTIEGRENZEN voor bepaalde ABIOTISCHE factor zijn
overschreden
3
ing
biologie
Nectar – 6
vwo
Leerjaar 2019-2020
Samenvatting Hoofdstuk
17 t/m
Wolters, 21
M.L.J. (Marleen)
,1
,Inhoud
Hoofdstuk 17 – Stedelijke ecosystemen................................................................................................3
17.1 Het ecosysteem stad..................................................................................................................3
17.2 De stad selecteert......................................................................................................................3
17.3 Voedsel......................................................................................................................................5
17.4 Water.........................................................................................................................................6
17.5 Afval...........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 18 wereldwijde kringlopen...................................................................................................9
18.1 Koolstofkringloop.......................................................................................................................9
18.2 Stikstofkringloop......................................................................................................................10
18.3 Fosfor en andere elementen....................................................................................................12
18.4 Een oceaan van plastic.............................................................................................................13
Hoofdstuk 19 DNA...............................................................................................................................15
19.1 DNA compact verpakt in chromosomen..................................................................................15
19.2 DNA-verdubbeling...................................................................................................................16
19.3 Onderzoek aan DNA.................................................................................................................18
19.4 Vorming polypeptideketens.....................................................................................................20
19.5 Regeling genactiviteit...............................................................................................................21
Hoofdstuk 20 Eiwit...............................................................................................................................24
20.1 Van polypeptideketen tot werkzame eiwitten.........................................................................24
20.2 Functies van eiwitten...............................................................................................................25
20.3 Enzymwerking..........................................................................................................................26
20.4 Alzheimer genezen...................................................................................................................27
20.5 Eiwitten in een cel....................................................................................................................29
Hoofdstuk 21 Planten..........................................................................................................................31
21.1 Tomaten kweken.....................................................................................................................31
21.2 Water.......................................................................................................................................31
21.3 Fotosynthese...........................................................................................................................33
21.4 Glucose als grondstof...............................................................................................................35
21.5 Groei........................................................................................................................................36
2
, Hoofdstuk 17 – Stedelijke ecosystemen
17.1 Het ecosysteem stad
17.1.1 Energie
FOTOSYNTHESE: planeten maken glucose met behulp van zonlicht uit CO2 en H20
Co2 + H2O -> C6H12O6
ANORGANISCHE STOFFEN: CO2 en H2O, stoffen zonder energierijke C-H-verbindingen
ORGANISCHE STOFFEN: C6H12O6 hebben wel energierijke C-H-verbindingen
CHEMOSYNTHESE: bac. Zoals zwavel-, nitriet- en nitraatbacteriën maken van CO2 en H2O organische
stoffen ZONDER LICHT als energiebron (Gebruiken Echem die vrijkomt bij oxidatie van anorganische
stoffen zoals H2S enzo)
Energie die tijdens foto- en chemosynthese is vastgelegd is beschikbaar voor andere organismen in
ecosysteem -> elk organisme gebruikt deel vd organische stoffen als bouwstof of energiebron ->
laatste: deel van energie verlaat het ecosysteem in vorm van warmte
17.1.2 Energiestroom
AUTOTROFE ORGANISMEN: producenten van ecosysteem -> begin van voedselketens, vormen
organische stoffen die alle organismen in ecosysteem voeden
FOTO-AUTOTROFE ORGANISMEN: planten, organismen die met behulp van lichtenergie organische
stoffen maken uit ANORGANISCHE stoffen
CHEMO-AUTOTROFE ORGANISMEN: doen hetzelfde, maar gebruiken Echem ipv Elicht
HETEROTROFE ORGANISMEN: consumenten van ecosysteem -> gebruiken organische stoffen, deel is
brandstof rest verlaat lichaam in vorm van warmte
REDUCENTEN: einde voedselketen -> leven van gestorven producten en consumenten en hun
organische afvalproducten -> ANORGANISCHE stoffen blijven over (waar prod organisch van maken)
17.1.3 Microklimaat
MICROKLIMAAT: wijkt af van klimaat in omgeving -> lokale omstandigheden zijn anders dan je op
grond van het klimaat zou verwachten
1. Stad is warmer dan omgeving
2. Huizen breken wind
3. Afvalstoffen en warmte pas weg als ze boven huizen uitkomen
4. Luchtstuwing door flats
17.2 De stad selecteert
17.2.1 Populaties verdwijnen
STAD: mensen hebben ecosysteem vormgegeven -> omstandigheden kunnen zo ongunstig zijn dat
soorten uit de stad verwijnen: TOLERANTIEGRENZEN voor bepaalde ABIOTISCHE factor zijn
overschreden
3
