WERELDGESCHIEDENIS
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de wereld?.....................................................................3
Hoofdstuk 2: Een menselijke wereld: mens en mensheid........................................................................................3
Waarom ineenstorting + Inca’s niet naar Europa gevaren?.............................................................................3
De menselijke reis:...........................................................................................................................................3
2.1 Bevolkingsgroei...............................................................................................................................................4
Verspreiding menselijke groei over aardbodem..............................................................................................4
2.2 Demografische transities................................................................................................................................6
2.3 Demografische groei als rem of als motor......................................................................................................7
Bevolkingsgroei als rem....................................................................................................................................7
Bevolkingsgroei als motor................................................................................................................................8
2.4 Familie, gender en vruchtbaarheid.................................................................................................................9
Organisatie en verhoudingen.........................................................................................................................12
2.5 Ziekte en dood..............................................................................................................................................13
2.6 Mobiliteit en migratie...................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3: een natuurlijke wereld: ecologie, energie en groei...........................................................................15
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis............................................................................................................16
3.2 Klimaatwijzigingen........................................................................................................................................16
3.3 Energie..........................................................................................................................................................17
3.4 Kennis en technologie...................................................................................................................................19
3.5 Grenzen aan de groei....................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: een agrarische wereld: boeren, landbouw en voeding.....................................................................22
Casus Victoriameer:............................................................................................................................................22
4.1 De mens wordt boer.....................................................................................................................................23
4.2 Het ontstaan en de verspreiding van de landbouw......................................................................................24
4.3 De Columbian exchange...............................................................................................................................25
4.4 Landbouw en voeding vandaag; the big escape of the big trap...................................................................27
4.5 Het einde van de boerensamenleving..........................................................................................................28
Hoofdstuk 5: Een politieke wereld; bestuur en heersers........................................................................................29
Casus: Ghana.......................................................................................................................................................29
5.1 Minisystemen................................................................................................................................................30
5.2 Rijken.............................................................................................................................................................31
5.3 Staten en het interstatensysteem................................................................................................................32
5.4 Hegemonie en imperium..............................................................................................................................35
1
,Hoofdstuk 6: Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen en religies................................................................36
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud...........................................................................................37
6.2 Civilations sont des continuités (Fernand Braudel)......................................................................................38
6.3 beschavingen in conflict................................................................................................................................39
6.4 Een Westerse beschaving?...........................................................................................................................40
6.5 Wereldreligies...............................................................................................................................................41
7. Een gescheiden wereld: The West and The Rest................................................................................................43
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence............................................................................................44
7.2 Het meten van de kloof................................................................................................................................45
7.3 Een wereld met grote verschillen: The Rise of The West als een intern proces..........................................45
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen: The Great Divergence als een samenloop.........................................46
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie: handel, technologie en staat.........................48
De groei van een ongelijk mondiaal systeem.................................................................................................48
De groei van een dominant Europees kennissysteem...................................................................................49
De groei van een triomferend Europees staatssysteem................................................................................50
7.6 Een nieuwe globale positie van Europa en de transformatie van de Europese samenleving.....................51
Een nieuwe globale positie voor Europa........................................................................................................51
Een Europese of mondiale Industriële revolutie?..........................................................................................52
7.7 Andere vragen, andere antwoorden............................................................................................................53
7.8 Wat met Afrika?............................................................................................................................................54
Hoofdstuk 8: Een globale wereld: globalisering of globaliseren.............................................................................54
Hoofdstuk 9: Een gepolariseerde wereld: ontwikkeling, armoede en ongelijkheid...............................................54
Casus: Make Poverty History..............................................................................................................................54
9.1 Armoede op de internationale agenda.........................................................................................................55
9.2 Het meten van armoede...............................................................................................................................56
9.3 Van armoede naar ongelijkheid....................................................................................................................57
9.4 Van ongelijkheid naar polarisering...............................................................................................................58
Ongelijkheid in en tussen landen op basis van het onderzoek van Branko Milanovic (figuur 22,p 179)......59
9.5 Het debat over ontwikkeling en ongelijkheid...............................................................................................59
Hoofdstuk 10: Een wereld in stukken: eenheid en fragmentatie...........................................................................60
10.1 Schalen en patronen van ruimte................................................................................................................61
10.2 Schalen en patronen van tijd......................................................................................................................62
10.3 De interactie tussen schalen van ruimte en tijd: welk onderzoeksraamwerk...........................................63
10.4 De frontiers van de wereldgeschiedenis....................................................................................................65
2
,HOOFDSTUK 1: WERELDGESCHIEDENIS: EEN GESCHIEDENIS VAN DE WERELD?
Lezen in boek veel geyap
HOOFDSTUK 2: EEN MENSELIJKE WERELD: MENS EN MENSHEID
16 november 1532: Pizarro neemt keizer van het Incarijk Atahuallpa gevangen en na het betalen van losgeld
wordt die om het leven gebracht
Keerpunt i/d geschiedenis: ontmoeting tussen volkeren die 10.000 jaren eerder uit elkaar gegroeid zijn
o Inca’s= afstammelingen van migrerende jager-verzamelaars -> Vooral in Midden en Zw-
Amerika ontstonden welvarende gemeenschappen + grote gemeenschappen
WAAROM INEENSTORTING + INCA’S NIET NAAR EUROPA GEVAREN?
1) Inca’s hadden geen zeewaardige schepen
2) Verschil in intentie
a. Pizarro + Spanje -> directe confrontatie voor ogen
b. Inheemse bevolking -> vooral nieuwsgierig naar nieuwigheden
Optreden van Spanjaarden: zorgt voor grote verwarring
Bedoeling van Spanjaarden verkeerd ingeschat -> groot kolonisatieproject
3) Spanjaarden maken gebruik van onbekende hulpmiddelen en wapens
a. Paarden
b. Stalen slagwapens
c. Harnassen
d. Helmen
e. Vuurwapens
Oorzaak waarom Sp zoveel incastrijders kunnen vermoorden met klein aantal soldaten op korte tijd
4) Spanje kan hiërarchie van Incarijk verstoren door keizers etc gevangen te nemen
a. Hulp van vijandige volkeren
5) Uitbraak van Europese ziekten waar bevolking niet bestendig tegen was
DE MENSELIJKE REIS:
De menselijke reis -> expansie en conflict, groei en uitroeiing
Pre-columbiaanse beschavingen verdwijnen niet omdat ze minder ontwikkeld zijn
o Tegenover Europa zwakkere positie
Ommekeer in de wereldgeschiedenis -> illustratie van impact van gelijke/uiteenlopende trajecten die
menselijke gemeenschappen afleggen
Sterke positie Europa:
- Positie in veel ruimere Euraziatische-Afrikaanse wereld
- Kennis, technologie, immuniteit verworven in interactie met andere volkeren
o Amerika meer geïsoleerd -> geen uitwisseling
Menselijke reis loopt van enkele honderden tot +8 miljard jaar
3
, Geen logisch verhaal
Geen rechtlijnig verhaal
3 variabelen:
1. Demografie: leven, reproduceren en sterven
2. Familie en vruchtbaarheid
3. Mobiliteit en migratie
2.1 BEVOLKINGSGROEI
Huidige wereldbevolking stamt af van kleine groep Afrikaanse voorouders -> 70-80.000 jaar geleden
Afstammelingen migreerden ‘Out of Africa’
Gevolg van die migratie: huidige bevolking is uniform
- DNA bijna gelijk -> klein verschil
o ER ZIJN GEEN SUBRASSEN
o Geen homogene bevolking -> genetisch is de bevolking heel divers met verschillende origine
Joodse en Arabische bloedlijnen als gevolg van de Reconquista
VERSPREIDING MENSELIJKE GROEI OVER AARDBODEM
-> verschillende stappen: 4 fasen:
BEGIN MENSELIJKE GESCHIEDENIS
Tussen 9-5 miljoen jaar terug
Afrikaanse mensapen splitsen zich op in 4 soorten
o Gorilla
o Chimpansee
o Bonobo
o Protomens
HOMO ERECTUS
Verschijnt tussen 1,7 en 1 milj jaar terug
- Grotere lichaamsbouw
- Toenemende intelligentie
Eerste fase van versnelde bevolkingsgroei valt samen met uitzwermen van Homo erectus
Verspreiding over Afrika en Eurazië
1 milj tot 100.000 jaar terug
Gebruik van:
- Steentechnologie
- Vuur
1e koloniserende bevolkingsgroep
Bevolking groeit: 1-1,5 milj
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de wereld?.....................................................................3
Hoofdstuk 2: Een menselijke wereld: mens en mensheid........................................................................................3
Waarom ineenstorting + Inca’s niet naar Europa gevaren?.............................................................................3
De menselijke reis:...........................................................................................................................................3
2.1 Bevolkingsgroei...............................................................................................................................................4
Verspreiding menselijke groei over aardbodem..............................................................................................4
2.2 Demografische transities................................................................................................................................6
2.3 Demografische groei als rem of als motor......................................................................................................7
Bevolkingsgroei als rem....................................................................................................................................7
Bevolkingsgroei als motor................................................................................................................................8
2.4 Familie, gender en vruchtbaarheid.................................................................................................................9
Organisatie en verhoudingen.........................................................................................................................12
2.5 Ziekte en dood..............................................................................................................................................13
2.6 Mobiliteit en migratie...................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3: een natuurlijke wereld: ecologie, energie en groei...........................................................................15
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis............................................................................................................16
3.2 Klimaatwijzigingen........................................................................................................................................16
3.3 Energie..........................................................................................................................................................17
3.4 Kennis en technologie...................................................................................................................................19
3.5 Grenzen aan de groei....................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: een agrarische wereld: boeren, landbouw en voeding.....................................................................22
Casus Victoriameer:............................................................................................................................................22
4.1 De mens wordt boer.....................................................................................................................................23
4.2 Het ontstaan en de verspreiding van de landbouw......................................................................................24
4.3 De Columbian exchange...............................................................................................................................25
4.4 Landbouw en voeding vandaag; the big escape of the big trap...................................................................27
4.5 Het einde van de boerensamenleving..........................................................................................................28
Hoofdstuk 5: Een politieke wereld; bestuur en heersers........................................................................................29
Casus: Ghana.......................................................................................................................................................29
5.1 Minisystemen................................................................................................................................................30
5.2 Rijken.............................................................................................................................................................31
5.3 Staten en het interstatensysteem................................................................................................................32
5.4 Hegemonie en imperium..............................................................................................................................35
1
,Hoofdstuk 6: Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen en religies................................................................36
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud...........................................................................................37
6.2 Civilations sont des continuités (Fernand Braudel)......................................................................................38
6.3 beschavingen in conflict................................................................................................................................39
6.4 Een Westerse beschaving?...........................................................................................................................40
6.5 Wereldreligies...............................................................................................................................................41
7. Een gescheiden wereld: The West and The Rest................................................................................................43
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence............................................................................................44
7.2 Het meten van de kloof................................................................................................................................45
7.3 Een wereld met grote verschillen: The Rise of The West als een intern proces..........................................45
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen: The Great Divergence als een samenloop.........................................46
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie: handel, technologie en staat.........................48
De groei van een ongelijk mondiaal systeem.................................................................................................48
De groei van een dominant Europees kennissysteem...................................................................................49
De groei van een triomferend Europees staatssysteem................................................................................50
7.6 Een nieuwe globale positie van Europa en de transformatie van de Europese samenleving.....................51
Een nieuwe globale positie voor Europa........................................................................................................51
Een Europese of mondiale Industriële revolutie?..........................................................................................52
7.7 Andere vragen, andere antwoorden............................................................................................................53
7.8 Wat met Afrika?............................................................................................................................................54
Hoofdstuk 8: Een globale wereld: globalisering of globaliseren.............................................................................54
Hoofdstuk 9: Een gepolariseerde wereld: ontwikkeling, armoede en ongelijkheid...............................................54
Casus: Make Poverty History..............................................................................................................................54
9.1 Armoede op de internationale agenda.........................................................................................................55
9.2 Het meten van armoede...............................................................................................................................56
9.3 Van armoede naar ongelijkheid....................................................................................................................57
9.4 Van ongelijkheid naar polarisering...............................................................................................................58
Ongelijkheid in en tussen landen op basis van het onderzoek van Branko Milanovic (figuur 22,p 179)......59
9.5 Het debat over ontwikkeling en ongelijkheid...............................................................................................59
Hoofdstuk 10: Een wereld in stukken: eenheid en fragmentatie...........................................................................60
10.1 Schalen en patronen van ruimte................................................................................................................61
10.2 Schalen en patronen van tijd......................................................................................................................62
10.3 De interactie tussen schalen van ruimte en tijd: welk onderzoeksraamwerk...........................................63
10.4 De frontiers van de wereldgeschiedenis....................................................................................................65
2
,HOOFDSTUK 1: WERELDGESCHIEDENIS: EEN GESCHIEDENIS VAN DE WERELD?
Lezen in boek veel geyap
HOOFDSTUK 2: EEN MENSELIJKE WERELD: MENS EN MENSHEID
16 november 1532: Pizarro neemt keizer van het Incarijk Atahuallpa gevangen en na het betalen van losgeld
wordt die om het leven gebracht
Keerpunt i/d geschiedenis: ontmoeting tussen volkeren die 10.000 jaren eerder uit elkaar gegroeid zijn
o Inca’s= afstammelingen van migrerende jager-verzamelaars -> Vooral in Midden en Zw-
Amerika ontstonden welvarende gemeenschappen + grote gemeenschappen
WAAROM INEENSTORTING + INCA’S NIET NAAR EUROPA GEVAREN?
1) Inca’s hadden geen zeewaardige schepen
2) Verschil in intentie
a. Pizarro + Spanje -> directe confrontatie voor ogen
b. Inheemse bevolking -> vooral nieuwsgierig naar nieuwigheden
Optreden van Spanjaarden: zorgt voor grote verwarring
Bedoeling van Spanjaarden verkeerd ingeschat -> groot kolonisatieproject
3) Spanjaarden maken gebruik van onbekende hulpmiddelen en wapens
a. Paarden
b. Stalen slagwapens
c. Harnassen
d. Helmen
e. Vuurwapens
Oorzaak waarom Sp zoveel incastrijders kunnen vermoorden met klein aantal soldaten op korte tijd
4) Spanje kan hiërarchie van Incarijk verstoren door keizers etc gevangen te nemen
a. Hulp van vijandige volkeren
5) Uitbraak van Europese ziekten waar bevolking niet bestendig tegen was
DE MENSELIJKE REIS:
De menselijke reis -> expansie en conflict, groei en uitroeiing
Pre-columbiaanse beschavingen verdwijnen niet omdat ze minder ontwikkeld zijn
o Tegenover Europa zwakkere positie
Ommekeer in de wereldgeschiedenis -> illustratie van impact van gelijke/uiteenlopende trajecten die
menselijke gemeenschappen afleggen
Sterke positie Europa:
- Positie in veel ruimere Euraziatische-Afrikaanse wereld
- Kennis, technologie, immuniteit verworven in interactie met andere volkeren
o Amerika meer geïsoleerd -> geen uitwisseling
Menselijke reis loopt van enkele honderden tot +8 miljard jaar
3
, Geen logisch verhaal
Geen rechtlijnig verhaal
3 variabelen:
1. Demografie: leven, reproduceren en sterven
2. Familie en vruchtbaarheid
3. Mobiliteit en migratie
2.1 BEVOLKINGSGROEI
Huidige wereldbevolking stamt af van kleine groep Afrikaanse voorouders -> 70-80.000 jaar geleden
Afstammelingen migreerden ‘Out of Africa’
Gevolg van die migratie: huidige bevolking is uniform
- DNA bijna gelijk -> klein verschil
o ER ZIJN GEEN SUBRASSEN
o Geen homogene bevolking -> genetisch is de bevolking heel divers met verschillende origine
Joodse en Arabische bloedlijnen als gevolg van de Reconquista
VERSPREIDING MENSELIJKE GROEI OVER AARDBODEM
-> verschillende stappen: 4 fasen:
BEGIN MENSELIJKE GESCHIEDENIS
Tussen 9-5 miljoen jaar terug
Afrikaanse mensapen splitsen zich op in 4 soorten
o Gorilla
o Chimpansee
o Bonobo
o Protomens
HOMO ERECTUS
Verschijnt tussen 1,7 en 1 milj jaar terug
- Grotere lichaamsbouw
- Toenemende intelligentie
Eerste fase van versnelde bevolkingsgroei valt samen met uitzwermen van Homo erectus
Verspreiding over Afrika en Eurazië
1 milj tot 100.000 jaar terug
Gebruik van:
- Steentechnologie
- Vuur
1e koloniserende bevolkingsgroep
Bevolking groeit: 1-1,5 milj
4
