RECHTSVINDING
GITTE DEKENS
UGENT 2O24-2025
Frederik Peeraer
,RECHTSVINDING
Centrale vraag: Hoe vormen juristen het recht?
➔ Kritische vaardigheden aanleren
Salvini (minister) weigerde boot met vluchtelingen en riskeert 6 jaar cel
Vraag: Wat waren bevoegdheden van minister?
2 verschillende visies:
Salvini → verdedigen Italiaanse belang
↔ Italiaans parket → mensenrechten geschonden
Dezelfde vraag toegepast in België:
Visie meerderheid die aan de macht is OF mensenrechten?
Voltaire: Wenste dat alle weten duidelijk, uniform en unaniem zouden zijn
Gevolg: einde 18e eeuw werd rechterlijke bevoegdheid ontkent
Rechtsvinding: soort van juridische interpretatie (= hermeneutiek)
Vb.: Mag rechter publicatieverbod aanvaarden?
Indien u daar antwoord op geeft, bent u interpretatie aan het geven aan het recht
Spanningsveld tussen 2 verschillende manieren van rechtsvinding
1. Heteronome rechtsvinding
= niet autonoom
‘Het recht is wat het is en je vertelt wat het recht is als neutrale tussenpersoon’
2. Autonome rechtsvinding
= elke jurist maakt op bepaalde manier keuzes
Spanning tussen verhulling en onthulling (RODE DRAAD 1)
3 kernpunten:
• Hoe verhullen ze keuzes?
• Waarom onthullen ze keuzes?
• Hoe kunnen we verhulling doorprikken
RODE DRAAD 2
= 10 keuzes die uitlegger maakt bij uitspraken over inhoud (zie ppt)
DEEL I: TWEE PERSPECTIEVEN OP JURIDISCHE UITLEGGING
TITEL I: WAT IS JURIDISCHE UITLEGGING?
Hoofstuk 1: uitlegging; begripsomschrijving
Synoniem: interpretatie
Begripsomschrijving: ‘het interpreteren van iets’ (nog steeds abstract)
= toeschrijven van betekenis aan interpretatievoorwerp, activiteit die interpretans (betekenis) gaat
koppelen aan interpretandum (voorwerp/ brongeheel)
Interpretans = doelgeheel
Interpretandum = brandstof van de interpretatie
! steeds link tussen interpretans en interpretandum (= handeling/ activiteit)
3 delen = activiteit - interpretans - interpretandum
1
,Definitie: Interpretatie waarbij definiens wordt toegeschreven aan definiendum
Definiens = zoogdier… (betekenis dat we toeschrijven aan hetgeen dat we willen interpreteren)
Definiendum = hond
Cruciaal aan definitie: link leggen tussen de 2 (koppelen van definiendum en definiens)
Definitie = toeschrijving van definiens aan definiendum
Interpretandum – interpretans – referent
Rechts onderaan: referent (buitentalige entiteit waarvoor het teken staat)
Vanboven: betekenis die u hecht aan een klank (interpretans)
Links onderaan: interpretandum (interpretatievoorwerp)
SOORTEN INTEPRETATIE
1. Semantische interpretatie
= definitie is allesbepalend, context niet van belang
Kenmerken (worden hieronder uitgewerkt):
- beperkt tot cognitieve handeling
- uit algemeen afleiden (deductief)
- leidt tot verifieerbare uitspraak
vb.: Zou u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.
Semantisch: puur kijken naar woorden en zinnen, nog geen rekening met wie, waarom, hoe
In kaart brengen van mogelijke betekenissen: arm kan staan voor lichaamsdeel, maar ook
financiële toestand
Maar de context → pragmatisch en niet semantisch (louter het woordenboek hanteren)
2
, ! wel van belang in het recht, maar recht is zoveel meer dan dat
Interpretans verkrijgen: cognitieve handeling (je moet enkel vermogen en effectieve kennis
koppelen)
Voorbeelden: 2 + 2 (want enkel wiskundige kennis nodig) of sudoku (regels kennis en
vermogen om op te lossen)
Tip bij redeneren: kan computer het?
Deductieve redenering: kennen regels die nodig zijn, dus je kan tot redenering komen die tot
ondubbelzinnige conclusie komt
= zuivere kwestie van logica
Verifieerbare uitspraken (ondubbelzinnig juiste uitspraken)
Voorbeeld: Het teken arm denoteert wapen → ondubbelzinnig fout
Ondubbelzinnig juist: apodictische uitspraak (zoals wiskundige regels)
Hof van Cassatie doet alsof uitspraak altijd en overal waar zijn → doen alsof ze apodictische
motivering hanteren
‘Sophia’ = theoretische wijsheid (pure theoretische kennis volstaat)
2. Pragmatische interpretatie
= rekening houden met de context → uitlegger moet keuzes maken met betrekking tot
context (belangrijk voor juristen)
Hetzelfde voorbeeld: Zou u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.
Woorden of zinnen niet in isolatie zoals ze op papier staan, maar wel ten aanzien van
bepaalde gebruiken
Mogelijke definientes bij arm? Financiële toestand, lichaamsdeel, leuning stoel
Belangrijke naam: Herbert Paul Grice
Voorbeeld onderscheid semantisch – pragmatisch
semantische betekenis: boeket rozen
pragmatisch: handelswaar voor bloemist, onderzoeksobject
voor bioloog, …
Zender- en ontvangstbetekenis: voor wie is betekenis?
Onderscheid van belang tussen zender en ontvanger
Context: kader dat een interpretandum omringt en dat hulpmiddelen aanreikt die dienstig
zijn voor interpretatie van interpretandum
Onderscheid tussen taalkundig en niet taalkundig
Voorbeeld:
Semantisch betekenis → driehoek en cirkel
Pragmatisch: onderscheid maken tussen vrouwen en mannen toilet
3
GITTE DEKENS
UGENT 2O24-2025
Frederik Peeraer
,RECHTSVINDING
Centrale vraag: Hoe vormen juristen het recht?
➔ Kritische vaardigheden aanleren
Salvini (minister) weigerde boot met vluchtelingen en riskeert 6 jaar cel
Vraag: Wat waren bevoegdheden van minister?
2 verschillende visies:
Salvini → verdedigen Italiaanse belang
↔ Italiaans parket → mensenrechten geschonden
Dezelfde vraag toegepast in België:
Visie meerderheid die aan de macht is OF mensenrechten?
Voltaire: Wenste dat alle weten duidelijk, uniform en unaniem zouden zijn
Gevolg: einde 18e eeuw werd rechterlijke bevoegdheid ontkent
Rechtsvinding: soort van juridische interpretatie (= hermeneutiek)
Vb.: Mag rechter publicatieverbod aanvaarden?
Indien u daar antwoord op geeft, bent u interpretatie aan het geven aan het recht
Spanningsveld tussen 2 verschillende manieren van rechtsvinding
1. Heteronome rechtsvinding
= niet autonoom
‘Het recht is wat het is en je vertelt wat het recht is als neutrale tussenpersoon’
2. Autonome rechtsvinding
= elke jurist maakt op bepaalde manier keuzes
Spanning tussen verhulling en onthulling (RODE DRAAD 1)
3 kernpunten:
• Hoe verhullen ze keuzes?
• Waarom onthullen ze keuzes?
• Hoe kunnen we verhulling doorprikken
RODE DRAAD 2
= 10 keuzes die uitlegger maakt bij uitspraken over inhoud (zie ppt)
DEEL I: TWEE PERSPECTIEVEN OP JURIDISCHE UITLEGGING
TITEL I: WAT IS JURIDISCHE UITLEGGING?
Hoofstuk 1: uitlegging; begripsomschrijving
Synoniem: interpretatie
Begripsomschrijving: ‘het interpreteren van iets’ (nog steeds abstract)
= toeschrijven van betekenis aan interpretatievoorwerp, activiteit die interpretans (betekenis) gaat
koppelen aan interpretandum (voorwerp/ brongeheel)
Interpretans = doelgeheel
Interpretandum = brandstof van de interpretatie
! steeds link tussen interpretans en interpretandum (= handeling/ activiteit)
3 delen = activiteit - interpretans - interpretandum
1
,Definitie: Interpretatie waarbij definiens wordt toegeschreven aan definiendum
Definiens = zoogdier… (betekenis dat we toeschrijven aan hetgeen dat we willen interpreteren)
Definiendum = hond
Cruciaal aan definitie: link leggen tussen de 2 (koppelen van definiendum en definiens)
Definitie = toeschrijving van definiens aan definiendum
Interpretandum – interpretans – referent
Rechts onderaan: referent (buitentalige entiteit waarvoor het teken staat)
Vanboven: betekenis die u hecht aan een klank (interpretans)
Links onderaan: interpretandum (interpretatievoorwerp)
SOORTEN INTEPRETATIE
1. Semantische interpretatie
= definitie is allesbepalend, context niet van belang
Kenmerken (worden hieronder uitgewerkt):
- beperkt tot cognitieve handeling
- uit algemeen afleiden (deductief)
- leidt tot verifieerbare uitspraak
vb.: Zou u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.
Semantisch: puur kijken naar woorden en zinnen, nog geen rekening met wie, waarom, hoe
In kaart brengen van mogelijke betekenissen: arm kan staan voor lichaamsdeel, maar ook
financiële toestand
Maar de context → pragmatisch en niet semantisch (louter het woordenboek hanteren)
2
, ! wel van belang in het recht, maar recht is zoveel meer dan dat
Interpretans verkrijgen: cognitieve handeling (je moet enkel vermogen en effectieve kennis
koppelen)
Voorbeelden: 2 + 2 (want enkel wiskundige kennis nodig) of sudoku (regels kennis en
vermogen om op te lossen)
Tip bij redeneren: kan computer het?
Deductieve redenering: kennen regels die nodig zijn, dus je kan tot redenering komen die tot
ondubbelzinnige conclusie komt
= zuivere kwestie van logica
Verifieerbare uitspraken (ondubbelzinnig juiste uitspraken)
Voorbeeld: Het teken arm denoteert wapen → ondubbelzinnig fout
Ondubbelzinnig juist: apodictische uitspraak (zoals wiskundige regels)
Hof van Cassatie doet alsof uitspraak altijd en overal waar zijn → doen alsof ze apodictische
motivering hanteren
‘Sophia’ = theoretische wijsheid (pure theoretische kennis volstaat)
2. Pragmatische interpretatie
= rekening houden met de context → uitlegger moet keuzes maken met betrekking tot
context (belangrijk voor juristen)
Hetzelfde voorbeeld: Zou u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.
Woorden of zinnen niet in isolatie zoals ze op papier staan, maar wel ten aanzien van
bepaalde gebruiken
Mogelijke definientes bij arm? Financiële toestand, lichaamsdeel, leuning stoel
Belangrijke naam: Herbert Paul Grice
Voorbeeld onderscheid semantisch – pragmatisch
semantische betekenis: boeket rozen
pragmatisch: handelswaar voor bloemist, onderzoeksobject
voor bioloog, …
Zender- en ontvangstbetekenis: voor wie is betekenis?
Onderscheid van belang tussen zender en ontvanger
Context: kader dat een interpretandum omringt en dat hulpmiddelen aanreikt die dienstig
zijn voor interpretatie van interpretandum
Onderscheid tussen taalkundig en niet taalkundig
Voorbeeld:
Semantisch betekenis → driehoek en cirkel
Pragmatisch: onderscheid maken tussen vrouwen en mannen toilet
3
