Elise Rosa Cornelis 2024-2025
Inleiding tot de Westerse Wijsbegeerte
Les 1 (12/02): Grote verwachtingen......................................................................................5
1. Inleiding.......................................................................................................................... 5
2. Jongeren........................................................................................................................ 5
2.1. Wat zijn jongeren?.................................................................................................5
2.2. Dialectiek van de levensfasen...............................................................................6
3. De wereld vandaag........................................................................................................ 7
4. DEEL 1: Wat te doen?....................................................................................................7
4.1. Onderzoek naar 3 attitudes: activisme, conformisme, en escapisme................... 7
5. DEEL 2: Zelfverlies.........................................................................................................9
5.1. Drie vormen van zelfverlies................................................................................... 9
5.2. Een cultuur van onbehagen.................................................................................. 9
6. De rol van de filosoof......................................................................................................9
7. Studentenjaren............................................................................................................. 10
Les 2 (19/02/2025): Uit het Paradijs, de mythe.................................................................. 10
1. Definitie van de mythe..................................................................................................10
1.1. Niet zomaar een verhaal: belangrijke kenmerken............................................... 10
2. Deel 1: Concrete voorbeelden................................................................................10
2.1. De mythe van de zondeval..................................................................................10
2.2. De Prometheusmythe.......................................................................................... 11
3. Deel twee: Twee theorieën........................................................................................... 11
3.1. De mythe werkt door........................................................................................... 12
3.2. De waarheidstheorie van de mythe.....................................................................12
3.3. Van Mythos naar Logos: de vervangingstheorie................................................. 12
3.4. Er zit logica in de mythe...................................................................................... 13
3.5. Werk aan de mythe (theorie)............................................................................... 13
Les 3 (26/02): De ideeënwereld........................................................................................... 15
1. Denkoefening: Stelling van Pythagoras....................................................................... 15
2. Wiskundig realisme...................................................................................................... 15
2.1. Wiskundige realisme........................................................................................... 15
3. Deel een: De ideeënwereld.......................................................................................... 16
3.1. De academie van Athene: Akademia.................................................................. 16
3.2. Natuurfilosofie..................................................................................................... 16
3.3. Sofistiek............................................................................................................... 16
3.4. De Ideeënleer......................................................................................................17
4. Deel twee: Metafysica.................................................................................................. 18
4.1. Metafysisch denken.............................................................................................18
4.2. Christelijke metafysica.........................................................................................18
4.3. De leer van de Goddelijke Ideeën....................................................................... 19
4.4. Als Gods evenbeeld geschapen..........................................................................19
5. gedachte-experiment....................................................................................................19
5.1. Europa, 1348.......................................................................................................19
5.2. Het nominalisme..................................................................................................20
1
,Elise Rosa Cornelis 2024-2025
6. De metafysische behoefte............................................................................................20
Les 4 (12/02/2025): De Leefwereld...................................................................................... 20
1. Vragen.......................................................................................................................... 20
1.1. Welke rol spelen de sterren in jouw leven?......................................................... 20
1.2. Zou jouw leven identiek hetzelfde zijn als er (op onze zon na) geen enkele ster in
het universum zou zijn?..............................................................................................20
2. Inleiding........................................................................................................................ 20
2.1. ‘Het leven heeft geen hoger doel.’.......................................................................20
2.2. Wereld................................................................................................................. 20
2.3. De sterrenhemel boven ons................................................................................ 21
2.4. Uitgangspunt....................................................................................................... 21
2.5. Ambitie................................................................................................................ 21
3. Deel een: het concept ‘leefwereld’............................................................................... 22
3.1. De wereld zoals ik die ervaar.............................................................................. 22
3.2. Fenomenologie....................................................................................................22
3.3. De verderzetting van ‘De wereld zoals ik die ervaar’.......................................... 22
3.4. De wereld die ons gegeven is............................................................................. 23
3.6. Samenvatting...................................................................................................... 23
4. Deel twee: De wetenschappen.....................................................................................24
4.1. Wetenschap is in de leefwereld...........................................................................24
4.2. Menswetenschappen.......................................................................................... 24
4.3. Natuurwetenschappen........................................................................................ 24
4.4. Wetenschappelijk naturalisme.............................................................................25
4.5. Wetenschappelijke waarheid...............................................................................25
les 5 (26/03): Onttovering.................................................................................................... 25
1. Inleiding........................................................................................................................ 25
1.1. De rattenvanger van Hamelen............................................................................ 25
1.2. De Heksenhamer (1487)..................................................................................... 26
1.3. Vragen................................................................................................................. 26
1.4. Het begrip ‘tover’................................................................................................. 26
2. De betoverde wereld.................................................................................................... 26
2.1. De premoderne wereld........................................................................................26
2.2. Een bezield universum........................................................................................ 26
2.3. Een teleologisch wereldbeeld..............................................................................27
2.4. Een rijk van spirituele wezens............................................................................. 27
2.5. Poreuze subjectiviteit.......................................................................................... 27
3. Deel twee: De protestantse reformatie.........................................................................28
3.1. Onttovering door religie....................................................................................... 28
3.2. Protestantse reformatie....................................................................................... 28
3.3. Protestantse onttovering..................................................................................... 28
3.4. Individualisme en zelfdiscipline........................................................................... 28
4. Deel drie: De wetenschappelijke revolutie................................................................... 29
4.1. De wetenschappelijke revolutie...........................................................................29
4.2. Een levenloos universum.................................................................................... 29
2
,Elise Rosa Cornelis 2024-2025
4.3. Een mechanistisch wereldbeeld..........................................................................29
4.4. Wetenschappelijke onttovering............................................................................29
5. De onttovering van de wereld.......................................................................................30
5.1. Twee processen.................................................................................................. 30
5.2. Onttovering van de wereld.................................................................................. 30
5.3. Moderne subjectiviteit..........................................................................................30
5.3. Onttoverende objectiviteit....................................................................................30
5.4. Kolonisering van de leefwereld........................................................................... 30
5.5. Herbetovering...................................................................................................... 31
Les 6 (23/04/2025): Verlichting............................................................................................ 31
1. Inleiding........................................................................................................................ 31
2. Deel een: de eeuw van de Verlichting.......................................................................... 31
2.1. Situeren............................................................................................................... 31
2.2. Het tijdperk van de Rede.....................................................................................31
2.3. Verspreiding van kennis...................................................................................... 32
2.4. Intellectuele strijd.................................................................................................32
2.5. Het tijdperk van de Kritiek................................................................................... 33
2.6. Kritische strategieën............................................................................................ 34
3. Deel twee: Vrijheid....................................................................................................... 34
3.1. Politieke vrijheid.................................................................................................. 34
3.2. Burgerlijke vrijheid............................................................................................... 34
3.3. Individuele vrijheid...............................................................................................35
4. Deel drie: Revolutie...................................................................................................... 35
4.1. De Amerikaanse revolutie................................................................................... 35
4.2. De Franse revolutie............................................................................................. 35
4.3. Haïtiaanse Revolutie........................................................................................... 35
4.4. Revolutionaire filosofie?...................................................................................... 35
Les 7 (30/04): Romantiek..................................................................................................... 35
1. Deel een: dialectiek van de verlichting......................................................................... 35
1.1 Ideaal en realiteit.................................................................................................. 35
1.2. Negatieve dialectiek............................................................................................ 35
1.3. Instrumentele rationaliteit.................................................................................... 36
1.4. Maakbaarheid......................................................................................................36
1.5. Terreur................................................................................................................. 38
1.6. Betekenisverlies.................................................................................................. 38
1.7. Determinisme...................................................................................................... 38
2. Deel twee: De redding van het absolute...................................................................... 39
2.1. Wat is de Romantiek........................................................................................... 39
2.2. De kritiek van de Rede........................................................................................ 39
2.3. Een kentheoretische doorbraak.......................................................................... 39
2.4. De Copernicaanse Revolutie...............................................................................40
2.5. Grenzen aan de kennis....................................................................................... 40
2.6. De Redding van het Absolute..............................................................................41
3. Deel drie: Betekenis..................................................................................................... 41
3
, Elise Rosa Cornelis 2024-2025
3.1. Het romantische subject...................................................................................... 41
3.2. Affectieve verbinding........................................................................................... 42
3.3. De esthetische ervaring.......................................................................................42
3.4. De fragiliteit van betekenis.................................................................................. 42
Les 8: Gastcollege (07/05): “Ken Jezelf” Dr. Tinneke Beeckman.................................... 43
1. Insteek..........................................................................................................................43
1.1. Kan en moet je jezelf kennen?............................................................................ 43
1.2. Voorbeeld denken en zelfkennis: George Orwell................................................ 43
1.3. Vragen................................................................................................................. 43
2. Filosofie als praktijk...................................................................................................... 44
2.1. vragen................................................................................................................. 44
3. Spinoza - 17e eeuw......................................................................................................44
4. Vergelijking met anderen..............................................................................................45
4.1. Authentiek zijn..................................................................................................... 45
5. Socrates - 5e eeuw VC................................................................................................ 45
5.1. Het gesprek......................................................................................................... 45
5.2. Belangrijkste opdracht.........................................................................................45
5.3. vragen................................................................................................................. 45
6. Stellingen van Socrates................................................................................................46
6.1. ‘Voor mij, die van wijsheid en denken houdt, is het beter om onrecht te
ondergaan dan om onrecht te doen’ - Plato, Gorgias................................................ 46
6.2. “Voor mij, die van wijsheid en denken houdt, is het beter dat de meeste mensen
het met mij oneens zouden zijn en me zouden tegenspreken, dan dat ik, die één is,
niet in harmonie met mezelf zou zijn en mezelf zou tegenspreken.’ - ‘Plato, Gorgias...
46
7. Betekenis van lezen..................................................................................................... 46
7.1. vragen................................................................................................................. 46
8. Conclusie......................................................................................................................47
Les 9 (14/05/2025): Sociale Rechtvaardigheid...................................................................47
1. Inleiding........................................................................................................................ 47
1.1. Verlichting............................................................................................................ 47
1.2. Romantiek........................................................................................................... 47
2. Deel een: Ideologiekritiek............................................................................................. 48
2.1. Ideologiekritiek.................................................................................................... 48
2.2. Tolerantie............................................................................................................. 48
2.3. Ideologie als vals bewustzijn............................................................................... 49
2.4. Ideologiekritiek vandaag......................................................................................49
3. Deel twee: Sociale rechtvaardigheid............................................................................ 50
3.1. Industriële Revolutie............................................................................................50
3.2. Klassenstrijd........................................................................................................ 50
3.3. Sociale rechtvaardigheid..................................................................................... 51
3.4. Drie principes van verdeling................................................................................ 51
3.5. Denkoefening: RÉPUBLIQUE PHALANSTÈRE..................................................52
3.6. Liberale democratie.............................................................................................52
3.7. Twee rivaliserende opvattingen van sociale rechtvaardigheid............................ 52
4
Inleiding tot de Westerse Wijsbegeerte
Les 1 (12/02): Grote verwachtingen......................................................................................5
1. Inleiding.......................................................................................................................... 5
2. Jongeren........................................................................................................................ 5
2.1. Wat zijn jongeren?.................................................................................................5
2.2. Dialectiek van de levensfasen...............................................................................6
3. De wereld vandaag........................................................................................................ 7
4. DEEL 1: Wat te doen?....................................................................................................7
4.1. Onderzoek naar 3 attitudes: activisme, conformisme, en escapisme................... 7
5. DEEL 2: Zelfverlies.........................................................................................................9
5.1. Drie vormen van zelfverlies................................................................................... 9
5.2. Een cultuur van onbehagen.................................................................................. 9
6. De rol van de filosoof......................................................................................................9
7. Studentenjaren............................................................................................................. 10
Les 2 (19/02/2025): Uit het Paradijs, de mythe.................................................................. 10
1. Definitie van de mythe..................................................................................................10
1.1. Niet zomaar een verhaal: belangrijke kenmerken............................................... 10
2. Deel 1: Concrete voorbeelden................................................................................10
2.1. De mythe van de zondeval..................................................................................10
2.2. De Prometheusmythe.......................................................................................... 11
3. Deel twee: Twee theorieën........................................................................................... 11
3.1. De mythe werkt door........................................................................................... 12
3.2. De waarheidstheorie van de mythe.....................................................................12
3.3. Van Mythos naar Logos: de vervangingstheorie................................................. 12
3.4. Er zit logica in de mythe...................................................................................... 13
3.5. Werk aan de mythe (theorie)............................................................................... 13
Les 3 (26/02): De ideeënwereld........................................................................................... 15
1. Denkoefening: Stelling van Pythagoras....................................................................... 15
2. Wiskundig realisme...................................................................................................... 15
2.1. Wiskundige realisme........................................................................................... 15
3. Deel een: De ideeënwereld.......................................................................................... 16
3.1. De academie van Athene: Akademia.................................................................. 16
3.2. Natuurfilosofie..................................................................................................... 16
3.3. Sofistiek............................................................................................................... 16
3.4. De Ideeënleer......................................................................................................17
4. Deel twee: Metafysica.................................................................................................. 18
4.1. Metafysisch denken.............................................................................................18
4.2. Christelijke metafysica.........................................................................................18
4.3. De leer van de Goddelijke Ideeën....................................................................... 19
4.4. Als Gods evenbeeld geschapen..........................................................................19
5. gedachte-experiment....................................................................................................19
5.1. Europa, 1348.......................................................................................................19
5.2. Het nominalisme..................................................................................................20
1
,Elise Rosa Cornelis 2024-2025
6. De metafysische behoefte............................................................................................20
Les 4 (12/02/2025): De Leefwereld...................................................................................... 20
1. Vragen.......................................................................................................................... 20
1.1. Welke rol spelen de sterren in jouw leven?......................................................... 20
1.2. Zou jouw leven identiek hetzelfde zijn als er (op onze zon na) geen enkele ster in
het universum zou zijn?..............................................................................................20
2. Inleiding........................................................................................................................ 20
2.1. ‘Het leven heeft geen hoger doel.’.......................................................................20
2.2. Wereld................................................................................................................. 20
2.3. De sterrenhemel boven ons................................................................................ 21
2.4. Uitgangspunt....................................................................................................... 21
2.5. Ambitie................................................................................................................ 21
3. Deel een: het concept ‘leefwereld’............................................................................... 22
3.1. De wereld zoals ik die ervaar.............................................................................. 22
3.2. Fenomenologie....................................................................................................22
3.3. De verderzetting van ‘De wereld zoals ik die ervaar’.......................................... 22
3.4. De wereld die ons gegeven is............................................................................. 23
3.6. Samenvatting...................................................................................................... 23
4. Deel twee: De wetenschappen.....................................................................................24
4.1. Wetenschap is in de leefwereld...........................................................................24
4.2. Menswetenschappen.......................................................................................... 24
4.3. Natuurwetenschappen........................................................................................ 24
4.4. Wetenschappelijk naturalisme.............................................................................25
4.5. Wetenschappelijke waarheid...............................................................................25
les 5 (26/03): Onttovering.................................................................................................... 25
1. Inleiding........................................................................................................................ 25
1.1. De rattenvanger van Hamelen............................................................................ 25
1.2. De Heksenhamer (1487)..................................................................................... 26
1.3. Vragen................................................................................................................. 26
1.4. Het begrip ‘tover’................................................................................................. 26
2. De betoverde wereld.................................................................................................... 26
2.1. De premoderne wereld........................................................................................26
2.2. Een bezield universum........................................................................................ 26
2.3. Een teleologisch wereldbeeld..............................................................................27
2.4. Een rijk van spirituele wezens............................................................................. 27
2.5. Poreuze subjectiviteit.......................................................................................... 27
3. Deel twee: De protestantse reformatie.........................................................................28
3.1. Onttovering door religie....................................................................................... 28
3.2. Protestantse reformatie....................................................................................... 28
3.3. Protestantse onttovering..................................................................................... 28
3.4. Individualisme en zelfdiscipline........................................................................... 28
4. Deel drie: De wetenschappelijke revolutie................................................................... 29
4.1. De wetenschappelijke revolutie...........................................................................29
4.2. Een levenloos universum.................................................................................... 29
2
,Elise Rosa Cornelis 2024-2025
4.3. Een mechanistisch wereldbeeld..........................................................................29
4.4. Wetenschappelijke onttovering............................................................................29
5. De onttovering van de wereld.......................................................................................30
5.1. Twee processen.................................................................................................. 30
5.2. Onttovering van de wereld.................................................................................. 30
5.3. Moderne subjectiviteit..........................................................................................30
5.3. Onttoverende objectiviteit....................................................................................30
5.4. Kolonisering van de leefwereld........................................................................... 30
5.5. Herbetovering...................................................................................................... 31
Les 6 (23/04/2025): Verlichting............................................................................................ 31
1. Inleiding........................................................................................................................ 31
2. Deel een: de eeuw van de Verlichting.......................................................................... 31
2.1. Situeren............................................................................................................... 31
2.2. Het tijdperk van de Rede.....................................................................................31
2.3. Verspreiding van kennis...................................................................................... 32
2.4. Intellectuele strijd.................................................................................................32
2.5. Het tijdperk van de Kritiek................................................................................... 33
2.6. Kritische strategieën............................................................................................ 34
3. Deel twee: Vrijheid....................................................................................................... 34
3.1. Politieke vrijheid.................................................................................................. 34
3.2. Burgerlijke vrijheid............................................................................................... 34
3.3. Individuele vrijheid...............................................................................................35
4. Deel drie: Revolutie...................................................................................................... 35
4.1. De Amerikaanse revolutie................................................................................... 35
4.2. De Franse revolutie............................................................................................. 35
4.3. Haïtiaanse Revolutie........................................................................................... 35
4.4. Revolutionaire filosofie?...................................................................................... 35
Les 7 (30/04): Romantiek..................................................................................................... 35
1. Deel een: dialectiek van de verlichting......................................................................... 35
1.1 Ideaal en realiteit.................................................................................................. 35
1.2. Negatieve dialectiek............................................................................................ 35
1.3. Instrumentele rationaliteit.................................................................................... 36
1.4. Maakbaarheid......................................................................................................36
1.5. Terreur................................................................................................................. 38
1.6. Betekenisverlies.................................................................................................. 38
1.7. Determinisme...................................................................................................... 38
2. Deel twee: De redding van het absolute...................................................................... 39
2.1. Wat is de Romantiek........................................................................................... 39
2.2. De kritiek van de Rede........................................................................................ 39
2.3. Een kentheoretische doorbraak.......................................................................... 39
2.4. De Copernicaanse Revolutie...............................................................................40
2.5. Grenzen aan de kennis....................................................................................... 40
2.6. De Redding van het Absolute..............................................................................41
3. Deel drie: Betekenis..................................................................................................... 41
3
, Elise Rosa Cornelis 2024-2025
3.1. Het romantische subject...................................................................................... 41
3.2. Affectieve verbinding........................................................................................... 42
3.3. De esthetische ervaring.......................................................................................42
3.4. De fragiliteit van betekenis.................................................................................. 42
Les 8: Gastcollege (07/05): “Ken Jezelf” Dr. Tinneke Beeckman.................................... 43
1. Insteek..........................................................................................................................43
1.1. Kan en moet je jezelf kennen?............................................................................ 43
1.2. Voorbeeld denken en zelfkennis: George Orwell................................................ 43
1.3. Vragen................................................................................................................. 43
2. Filosofie als praktijk...................................................................................................... 44
2.1. vragen................................................................................................................. 44
3. Spinoza - 17e eeuw......................................................................................................44
4. Vergelijking met anderen..............................................................................................45
4.1. Authentiek zijn..................................................................................................... 45
5. Socrates - 5e eeuw VC................................................................................................ 45
5.1. Het gesprek......................................................................................................... 45
5.2. Belangrijkste opdracht.........................................................................................45
5.3. vragen................................................................................................................. 45
6. Stellingen van Socrates................................................................................................46
6.1. ‘Voor mij, die van wijsheid en denken houdt, is het beter om onrecht te
ondergaan dan om onrecht te doen’ - Plato, Gorgias................................................ 46
6.2. “Voor mij, die van wijsheid en denken houdt, is het beter dat de meeste mensen
het met mij oneens zouden zijn en me zouden tegenspreken, dan dat ik, die één is,
niet in harmonie met mezelf zou zijn en mezelf zou tegenspreken.’ - ‘Plato, Gorgias...
46
7. Betekenis van lezen..................................................................................................... 46
7.1. vragen................................................................................................................. 46
8. Conclusie......................................................................................................................47
Les 9 (14/05/2025): Sociale Rechtvaardigheid...................................................................47
1. Inleiding........................................................................................................................ 47
1.1. Verlichting............................................................................................................ 47
1.2. Romantiek........................................................................................................... 47
2. Deel een: Ideologiekritiek............................................................................................. 48
2.1. Ideologiekritiek.................................................................................................... 48
2.2. Tolerantie............................................................................................................. 48
2.3. Ideologie als vals bewustzijn............................................................................... 49
2.4. Ideologiekritiek vandaag......................................................................................49
3. Deel twee: Sociale rechtvaardigheid............................................................................ 50
3.1. Industriële Revolutie............................................................................................50
3.2. Klassenstrijd........................................................................................................ 50
3.3. Sociale rechtvaardigheid..................................................................................... 51
3.4. Drie principes van verdeling................................................................................ 51
3.5. Denkoefening: RÉPUBLIQUE PHALANSTÈRE..................................................52
3.6. Liberale democratie.............................................................................................52
3.7. Twee rivaliserende opvattingen van sociale rechtvaardigheid............................ 52
4