;.
Natuurwetenskap
GRAAD 9
1 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
, wetenskap
aantal protone (en = elektrone as die
ELEMENTE
Atoom getal
atoom neutraal is).
Massagetal = protone + neutrone
Simbool
** 1 Hoofletter + kleinletter
Atoom = kleinste deeltjie van ’n (bv. Na, nie NA nie)
element
molekules
2 of meer atome wat aan
MOLEKULES
mekaar bind.
NEUKLEUS ORBITAAL ELEMENT-MOLEKULE VERBINDING- MOLEKULE
ELEKTRONE
NEGATIEFgelaaide deeltjies
Elektron (e⁻) = negatief, om kern
Diatomiese elemente
Diatomies = bestaan uit 2 van
verskillende atome (bv. H2O,
CO2) MET vaste verhouding van
dieselfde atome in ’n molekule. atome (bv. water = 2 H : 1 O)
protonE
POSITIEFgelaaide deeltjies
NEUTRONE
Neutron (n⁰) = neutraal, in kern
H2, O2, F2, Br2, I2, N2, Cl2
Wat hou die atome (molekules) aanmeka
Chemiese binding= kragte wat atome
?
2 Proton (p⁺) = positief, in kern Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za bymekaar hou in'n molekule/verbinding.
, ELEMENTE dmitri mendeleev
→ 1869
Russiese wetenskaplike
Element = Suiwer stof→ kan nie opgebreek word nie Rangskik volgensatomiese massa
Alles om jou = gemaak van elemente: Atoom getal → "periodiek"
Elemente = gereelde patrone
→ Naam
→ Simbool 3 HOOFGROEPE OP DIE TABEL:
Relatiewe Periodes = rye (links na regs)→ 7
→ Atoomgetal(elektrone) atoommassa Groepe = kolomme (bo na onder) → 18
→ Unieke posisie op Tabel Elemente in selfdegroep= soortgelykeeienskappe
Simbool
** 1 Hoofletter + kleinletter Groep Waar? Eienskappe (kort)
(bv. Na, nie NA nie) Metale links & middel ∗ Blink
GROEPE ∗ smeebaar/rekbaar
∗ goeie geleiers
∗ meestal vaste stowwe
1 Nie-metale regs ∗ kan vaste/vloeistof/gas wees
PERIODES
2 ∗ swak geleiers (meestal)
3 Half-metale skeidslyn meng eienskappe
4 tussenin
5 ⚠️ Waterstof (H)= nie-metaal (maar staan links bo) = uitsonderlik
6 element.
BELANGRIK:
EDELGASSE→ Groep 18
Atoomgetal neem toe van links
Baiestabiel (reageer min)
Voorbeelde: He, Ne, Ar na regs in ’n periode
3 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
, EERSTE 20 ELEMENTE
Atoomgetal Naam Simbool Alledaagse Gebruik
1️⃣ Waterstof H Raketbrandstof • Watervorming
2️⃣ Helium He Ballonne • Koelmiddel in MRI's
3️⃣ Litium Li Selfoonbatterye • Anti-
depressante 💊
4️⃣ Berillium Be Lugvaartlegerings • X-straal
5️⃣ Boor B Waspoeier • Sporttoerusting
6️⃣ Koolstof C Potlode • Diamante 💎
7️⃣ Stikstof N Kunsmis 🌾 • Lug (78%) 🌬️
8️⃣ Suurstof O Asemhaling 🫁 • Verbranding 🔥 •
Water 💧
9️⃣ Fluoor F Tandepasta • Ysterverwerking
🔟 Neon Ne Neonligte
1️⃣1️⃣ Natrium Na Tafelsout (NaCl) 🧂
1️⃣2️⃣ Magnesium Mg Vuurwerke • Spiere
1️⃣3️⃣ Aluminium Al Blikkies • Foliestrokies • Vliegtuie
1️⃣4️⃣ Silikon Si Rekenaarskyfies • Sonpanele
1️⃣5️⃣ Fosfor P Vuurhoutjies • Kunsmis
1️⃣6️⃣ Swawel S Swaelsuur • Rubbers • Ontploffings
1️⃣7️⃣ Chloor Cl Swembadskoonmaak • Bleikmiddel 🧴
1️⃣8️⃣ Argon Ar Gloeilampe
1️⃣9️⃣ Kalium K Senuweefunksie
2️⃣0️⃣ Kalsium Ca Bene 🦴 • Melk 🥛 • Skulpe 🐚
4 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
Natuurwetenskap
GRAAD 9
1 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
, wetenskap
aantal protone (en = elektrone as die
ELEMENTE
Atoom getal
atoom neutraal is).
Massagetal = protone + neutrone
Simbool
** 1 Hoofletter + kleinletter
Atoom = kleinste deeltjie van ’n (bv. Na, nie NA nie)
element
molekules
2 of meer atome wat aan
MOLEKULES
mekaar bind.
NEUKLEUS ORBITAAL ELEMENT-MOLEKULE VERBINDING- MOLEKULE
ELEKTRONE
NEGATIEFgelaaide deeltjies
Elektron (e⁻) = negatief, om kern
Diatomiese elemente
Diatomies = bestaan uit 2 van
verskillende atome (bv. H2O,
CO2) MET vaste verhouding van
dieselfde atome in ’n molekule. atome (bv. water = 2 H : 1 O)
protonE
POSITIEFgelaaide deeltjies
NEUTRONE
Neutron (n⁰) = neutraal, in kern
H2, O2, F2, Br2, I2, N2, Cl2
Wat hou die atome (molekules) aanmeka
Chemiese binding= kragte wat atome
?
2 Proton (p⁺) = positief, in kern Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za bymekaar hou in'n molekule/verbinding.
, ELEMENTE dmitri mendeleev
→ 1869
Russiese wetenskaplike
Element = Suiwer stof→ kan nie opgebreek word nie Rangskik volgensatomiese massa
Alles om jou = gemaak van elemente: Atoom getal → "periodiek"
Elemente = gereelde patrone
→ Naam
→ Simbool 3 HOOFGROEPE OP DIE TABEL:
Relatiewe Periodes = rye (links na regs)→ 7
→ Atoomgetal(elektrone) atoommassa Groepe = kolomme (bo na onder) → 18
→ Unieke posisie op Tabel Elemente in selfdegroep= soortgelykeeienskappe
Simbool
** 1 Hoofletter + kleinletter Groep Waar? Eienskappe (kort)
(bv. Na, nie NA nie) Metale links & middel ∗ Blink
GROEPE ∗ smeebaar/rekbaar
∗ goeie geleiers
∗ meestal vaste stowwe
1 Nie-metale regs ∗ kan vaste/vloeistof/gas wees
PERIODES
2 ∗ swak geleiers (meestal)
3 Half-metale skeidslyn meng eienskappe
4 tussenin
5 ⚠️ Waterstof (H)= nie-metaal (maar staan links bo) = uitsonderlik
6 element.
BELANGRIK:
EDELGASSE→ Groep 18
Atoomgetal neem toe van links
Baiestabiel (reageer min)
Voorbeelde: He, Ne, Ar na regs in ’n periode
3 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
, EERSTE 20 ELEMENTE
Atoomgetal Naam Simbool Alledaagse Gebruik
1️⃣ Waterstof H Raketbrandstof • Watervorming
2️⃣ Helium He Ballonne • Koelmiddel in MRI's
3️⃣ Litium Li Selfoonbatterye • Anti-
depressante 💊
4️⃣ Berillium Be Lugvaartlegerings • X-straal
5️⃣ Boor B Waspoeier • Sporttoerusting
6️⃣ Koolstof C Potlode • Diamante 💎
7️⃣ Stikstof N Kunsmis 🌾 • Lug (78%) 🌬️
8️⃣ Suurstof O Asemhaling 🫁 • Verbranding 🔥 •
Water 💧
9️⃣ Fluoor F Tandepasta • Ysterverwerking
🔟 Neon Ne Neonligte
1️⃣1️⃣ Natrium Na Tafelsout (NaCl) 🧂
1️⃣2️⃣ Magnesium Mg Vuurwerke • Spiere
1️⃣3️⃣ Aluminium Al Blikkies • Foliestrokies • Vliegtuie
1️⃣4️⃣ Silikon Si Rekenaarskyfies • Sonpanele
1️⃣5️⃣ Fosfor P Vuurhoutjies • Kunsmis
1️⃣6️⃣ Swawel S Swaelsuur • Rubbers • Ontploffings
1️⃣7️⃣ Chloor Cl Swembadskoonmaak • Bleikmiddel 🧴
1️⃣8️⃣ Argon Ar Gloeilampe
1️⃣9️⃣ Kalium K Senuweefunksie
2️⃣0️⃣ Kalsium Ca Bene 🦴 • Melk 🥛 • Skulpe 🐚
4 Graad 9 Natuurwetenskappe I © 2026 Noted™ www.notedsummaries.co.za
