Lesnotities Bestuur en Beleid

Inhoud
Inleiding, publiek vs. privaat...................................................................................................................1
Historische evolutie en organisatie van de overheid..............................................................................7
Recente organisatievormen..................................................................................................................10
Nieuwe Organisatievormen: Regulering en verzelfstandiging..............................................................15
Overheid en Samenleving.....................................................................................................................20
De Bestuursniveaus..............................................................................................................................26
Lokale besturen en politiek-ambtelijke verhoudingen.........................................................................34
Bestuurlijke kwaliteit............................................................................................................................39
Lezing: Hannelore Goeman..................................................................................................................42



Inleiding, publiek vs. privaat
 Introductie
o Handboek bestuurskunde: Alle hoofdstukken te kennen, behalve
hoofdstuk 2
 Publiek vs. Privaat
o Debat rond publiek en privaat: Waar moet de overheid zich mee
bezighouden, en wat mag ze juist niet doen
 Liberalen: Publiek moet zoveel mogelijk worden
teruggedrongen worden, er moet zoveel mogelijk privaat
georganiseerd worden waarbij er een vrije samenleving
bestaat waarin men vrij is om bepaalde relaties aan te gaan
 Links/socialistisch: meer invloed van de overheid op het
private leven, het ontstaan van de welvaartstaat ed.
 Christen democraten: het middenveld speelt een belangrijke
rol, beslissingen moeten het dichts bij de mensen genomen
worden, geloven niet in het Liberale heil van de macht, maar
ook niet in de linkse sterke staat
 Het belangrijkste is niet de markt of de staat, maar de
georganiseerde samenleving
 Elk politiek debat kadert binnen deze scheidingslijn tussen
publiek privaat
o Sturing van het individuele gedrag: 4 verschillende sferen
 Staat, Markt, Middenveld, Gemeenschappen
 Gemeenschappen
 Wereld van rechten en vrijheden in de private sfeer
o Door de staat bepaald met verschillen in de SL
o Bepaald door keuzes SL en voortdurende
veranderingen
 Geen dwang (ideaaltype)
o Realiteit: wel dwang  sociale
druk/maatschappelijke verwachting



Pagina 1 van 42

, o Vrijheid vaak begrenst door socio-economische
positie
 Private sfeer is nooit volledig privaat
 Staat
 Betrekking op geheel van overheden/instellingen die
optreden voor algemeen belang & ons verplichten,
stimuleren, ondersteunen, verhinderen
 Burgers en de SL geven vorm aan de staat
o Bv. Burgers hebben voice in het bepalen van de
staat d.m.v. verkiezingen
 Markt
 De private markt
 In perfecte situatie een gelijke exchange of goods
o in de praktijk gaat het over asymmetrische
relaties
 Middenveld
 Verenigingen waarin burgers zich verenigen
 Klassiek gezien verbonden met de verzuilde SL
 Steunt op vertrouwen van de burger: zonder
vertrouwen zal de vereniging zich niet kunnen blijven
voortzetten
 Hoe controleren jou gedrag
 Sociale druk: bij de gemeenschappen, er hangt wel een
zekere dwang, maar strikt genomen is het geen
officiële dwang zijn, eerder de sociale dwang dat men
vaak hun eigen gemeenschap volgt, bijvoorbeeld stemt
op dezelfde partij als de grootouders zoals vroeger,
gedrag wordt gebaseerd op liefde en loyaliteit omdat
men onderdeel wilt zijn van een bepaalde
gemeenschap
 Belastingen: staat, kan afgedwongen worden, via
belastingen kan men gedrag sturen, bv. De belastingen
op tabak die het gebruik zouden moeten ontraden
 Wetten: 1 van de voornaamste manieren waarop de
staat bepaald gedrag kan sturen, negatief (bv.
Gevangenis) op positief (bv. premies)
 Prijssetting: sturing van de markt door de prijs van
producten
 Reclame: door advertenties kan de consumenten markt
uw gedrag sturen
 Maximum prijzen: door de staat, eerder als regulering
van het gedrag van de markt, waardoor men ook deels
het gedrag van het individu het gedrag
 Vakbonden: als deel van het middenveld sturen zij
bepaald verdrag zoals het staken
 Vrijwilligers werk: een soort sturing dat vanuit
middenveldorganisaties kan komen of spontaan vanuit
de gemeenschap
 Vakbonden zijn zowel middenveld als onderaannemers van de
overheid

Pagina 2 van 42

,  Ze mobiliseren en brengen de grieven van de
werknemers tot aan de werkgevers
 Voeren ook taken uit voor de overheid zoals bv.
Werkloosheidsuitkering
 Individu is onderhevig aan de staat, maar de staat ook aan de
burger
 Betoging, verkiezingen, open brieven, via consumptie
(door het niet aankopen van bepaalde producten kan
men overheid dwingen bepaalde standaarden aan te
nemen), terrorisme, volksraadplegingen, review op
website over overheidsdienst
 Markt: individu is vaak klant en consument  ongelijke
informatie verdeling wat markt macht geeft over individu en
overheid dwingt tot optreden
 Theorieën over rol van de overheid
o Marxisme
 De bevolking is onderverdeeld in groepen bepaald op basis
van economische situatie
 De staat dient enkel in het dienen van de economie en
economische machtsrelaties
 Handelt in het belang van de bourgeoisie en heeft als doel om
de bestaande machtsrelaties te bestendigen en het
proletariaat te onderdrukken
 Klassenanalyse
 SL bestaat uit groepen niet individuen
 Toegeschreven economische identiteiten
 Klasse is als basis van politieke actie
 Politieke supra structuur  economische infrastructuur
 Bestendig de bestaande machtsrelaties
 Staat wordt gebruikt om geld van industriële elites te
versterken
o In het parlement zetelde ook de industriële elites
 Markt gemaakt voor de export van arbeidsoverschotten
 Staat is speelbal economische elite  revolutie brengt
ommekeer
 Staat moet gebruikt worden om economische relaties
te herzien
o Statisme
 Men gaat ervan uit dat de staat de leidende actor is de SL
 De economie ziet eruit hoe die de staat het beste kan
dienen
 Individu is een afspiegeling van de rol die de staat ziet
voor het individu
 Max Weber, Otto Hintze
 Staatscentrisme
 Overheid als politieke dominante actor in het sociaal,
politiek, en economisch leven
 Staat breidt invloedssfeer systematisch toe
 Economie vormt een afspiegeling van de waarden van
de staat

Pagina 3 van 42

,  Omgekeerde van Marxisme
o Public Choice
 3 verschillende actoren: burgers, politici, en ambtenaren
 Rational Choice: men maakt een keuze op basis van eigen
belangen
 Kosten-baten analyse
 Keuze ligt in het principe dat elke actor eigen belangen
heeft
 De actoren gaan constant in ruilrelaties met elkaar
 Burgers eisen goed beleid en geven stemmen aan
politici
 Politici geven budget/geld aan ambtenaren in ruil voor
expertise en beleidsuitvoering
 Ambtenaren geven diensten aan burgers in de ruil dat
men belastingen betaald
 Collectief leidt dit tot complete chaos
o Overheid gaat telkens groeien  meer
belastingen  burgers willen niet meer betalen
en willen een efficiënte overheid
o Individuele rationaliteit leidt tot collectieve
irrationaliteit
 Normatief model: probeert de groei van de overheid te
verklaren
o Klassiek economische theorie
 De rol van de staat: nachtwakersstaat (politie, defensie,
garanderen van eigendomsrechten)
 Klassiekers maar zijn uitzonderingen op
o Tussen komen in de markt bij: infrastructuur,
monopolyvorming, externe bedreigingen,
publieke goederen
 Publieke goederen: lage mate van uitsluiting +
gemeenschappelijke consumptie
 Niemand wilt ervoor betalen maar iedereen maakt er
wel gebruik van
 Free rider gedrag tegengaan
 Externaliteiten: niet altijd worden alle productiekosten
betaald door de bedrijven en consumenten
 Bv. vervuiling van rivieren, of onderwijs
 Onderwijs: een investering in de toekomst van de SL
waar enkel overheid voor betaald
 Assymetrische informatie
 Vaak hebben bedrijven veel meer informatie dat ze
verzwegen voor de consument
 Overheid treedt op om informatie te verspreiden naar
de burgers  balanceren van ruilrelaties
 (natuurlijke) monopolie
 Monopolie: een bedrijf heeft een bepaalde nieuwe
technologie en wint over andere bedrijven dat dit
voordeel in concurrentie niet hebben
 Natuurlijke monopolie: bv. binnenlandsspoorverkeer

Pagina 4 van 42