Samenvatting Orthopedagogische interventies

SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGISCHE INTERVENTIES
H1: EMOTIONELE ONTWIKKELING (AAN DE HAND VAN HET PSYCHODYNAMISCH
ONTWIKKELINGSMODEL VAN DOŠEN)
1.1 EMOTIONELE ONTWIKKELINGSFASEN
Vertellen wie de grondlegger is van het psychodynamische ontwikkelingsmodel
Anton Dosen
 Kinderpsychiater
 Hoogleraar universiteit nijmegen
 Directeur van organisatie voor mensen met VB

Bemerkingen:
 Symptomen/behandelmethoden van mensen met VB zijn vaak anders dan bij mensen zonder VB (DSM is daarom
niet goed toepasbaar)
o Van hieruit opzoek naar andere methoden
het ontstaan, essentie en belang van het psychodynamisch ontwikkelingsmodel beschrijven
Ontstaan
 mensen met VB -> grote kans hebben ontwikkelen van psychische problemen
 Klassieke diagnostische elementen schieten tekort voor deze doelgroep
 Komt voort uit jarenlange praktijkervaring
Essentie
 Mensen met VB die psychische problemen ontwikkelen kunnen helpen met een kader die bij hun past
Belang
- belangrijk om onderliggende betekenis te gaan achterhalen
- wat gaat vooraf aan het gedrag?
- Inzicht in emotionele ontwikkeling




in eigen woorden vertellen wat de uitgangsprincipes zijn van het psychodynamisch ontwikkelingsmodel
Multidisciplinaire aanpak -> zicht op 4 dimensies;
1. Psychische dimensie -> motorisch, sensorisch, cognitief, sociaal, emotioneel
2. Biologische dimensie -> genetisch
3. Sociale dimensie -> sociale omgeving + interacties
4. Ontwikkelingsdimensie -> verloop van biologische, sociale en psychische => specifiek psychosociaal
functioneren

de correcte benaming van de verschillende emotionele ontwikkelingsfasen opnoemen
Fase 1: adaptiefase (0-6 maand) (ik ben moe)
 Homeostase (evenwicht) vs disregulatie (onevenwicht)
 Baarmoeder -> ideale snoezelruimte
o Plots in ruimte waar we alles zelf moeten reguleren (interne en
externe prikkels zorgen voor spanning!)

 Ontwikkelingstaken:
o Inter evenwicht bereiken en behouden
o Spanning hanteren
o Veiligheid en rust vinden

 Kerntaak begeleider
o Reguleren innerlijke spanning
o Innerlijke rust gaan zoeken
o Wees snel en zeer sensitief responsief
o Neem over, haal de client uit de situatie of begrens fysiek indien nodig
o Basishouding van onvoorwaardelijke acceptatie -> heel belangrijk (gedrag nooit persoonlijk nemen in
deze fase)
o Straffen en verbieden -> zorgen voor meer onveiligheid

 Hoe kunnen we dat doen?
Afstand - nabijheid Structuur – grenzen
Nabijheid is super belangrijk – SAMEN ZIJN Voorspelbaarheid & duidelijkheid

Contact met volwassenen – responsiviteit via Regelmaat & herkenbaarheid (vast dagverloop, eten
zintuigen op zelfde moment…)
Ingaan op primaire behoeften (slapen, eten,
verzorging!) Begrenzen als houvast

Bieden van basale veiligheid (24/24 beschikbaar zijn)
1

, - Overnemen waarin cliënt het niet meer kan

 Activiteiten
o Doseren van prikkels (veel energie naar ordenen van prikkels -> vaak overprikkeld)
 Dun evenwicht tussen teveel en te weinig prikkels!!
 Ook aandacht brengen naar prikkels die we zelf overbrengen
o Intensiteit en duur op maat kunnen aanpassen (vaak veranderen op moment zelf)
o Basale belevingsgerichte activiteiten
 Bv; een snoezelruimte

 Communicatie
o Focus op non-verbale taal (vooral door die nabijheidszintuiten – tast & gehoor)
o Focus op het “hier en nu”

 Gedrag
o Snel te veel of te weinig
o Prikkelgevoelig
o Fysiologische (dys)regulatie
o Functioneren volgens innerlijk spanningsniveau
o Snel vermoeid
o Beginnend hechtingsgedrag


Fase 2: hechtingsfase (6-18 maand) (mijn begeleidster had gezegd dat ze er zou zijn)
 Vertrouwen vs wantrouwen
 Symbiose & angst voor vreemden – separatieangst
o Jullie kunnen niet die persoon zijn
 Hechting aan transitionele objecten
o Objecten die verbonden zijn aan belangrijke anderen
(bv; doekje met geur van mama of papa)
 Onderzoekt de omgeving
 Verbinding is hier het belangrijkste (veiligheid en vertrouwen
kan geinternaliseerd worden!)

 Ontwikkelingstaken
o Zich hechten
o Vertrouwensband opbouwen
o Exploreren of verkennen
o Dingen leren, onder de knie krijgen

 Kerntaak begeleider:
o Cirkelen; “ ben ik de moeite waard voor jou en ben je te vertrouwen”
 Niet in valkuil trappen om in symbiose te gaan
 Belangrijk om te weten dat je altijd in het gehoor en gezichtsveld aanwezig bent -> hier heel
transparant over zijn!
o Emotioneel neutraal zijn -> je moet hiervoor je eigen stress voldoende reguleren
o Zorg zelf voor herstel -> nooit de draad doorknippen
o Holding -> blijf de cliënt vasthouden
o Containment -> wanneer je merkt dat iemand zich in situatie bevind waar hij veel onveiligheid/spanning
ervaart met iemand anders
 Mee helpen dragen/benoemen (ik zie dat het moeilijk is, het onweert in je hoofd…)
o Draag cliënt breed in je team

 Hoe kunnen we dat doen?
Afstand - nabijheid Structuur – grenzen
Nabijheid – (afstand) Consequente en (visueel) voorspelbare begeleiding

Betrouwbaar in je beschikbaarheid Extra structuur en houvast tijdens
- Zeggen wanneer je bereikbaar bent en hier overgangmomenten
ook eerlijk over zijn - Kunnen als lastig ervaren worden

Transitionele objecten Preventieve begrenzing ifv veiligheid en vertrouwen
- Leren om zo tijd te overbruggen zonder ons; - Zo kan je vertrouwen waarborgen (op tijd
de fysieke aanwezigen ingrijpen en niets laten escaleren)

Geweldloze benadering!



2

,  Activiteiten
o Eenvoudige, steeds terugkerende activiteiten
 Alleen kan, maar liefst het zoveel mogelijk samen (een grote inbreng moet je niet verwachten)

 Communicatie
o Korte zinnen -> cliënten niet overschatten
o Lichaamstaal!! -> intonatie minstens even belangrijk
o Focus op het hier & nu
 Vaak is tussentijd inschatten moeilijk te plaatsen

 gedrag
o heel vaak ga je testgedrag vinden -> niet jouw testen maar de vertrouwensband
o gaan heel vaak je zwakke plekken vinden -> hoe ver moeten ze gaan zodat jij hun laat vallen?
 Goed kunnen kaderen dat het niet persoonlijk is
o Afhankelijk van BA (belangrijke anderen)
o Ambivalentie
o Moeilijke gedeelde aandacht (joint attention)
o Separatieangst en angst voor afwijzing)


Fase 3: individuatiefse (18-36 maand) (ik wil geen hulp ik wil het zelf
doen)
 Autonomie vs afhankelijkheid
 Eigen wil -> duidelijk gemaakt op negatieve en koppige manier
 Beginnend normbesef

 Ontwikkelingstaken
o Impulsen leren hanteren
o Exploreren en verkennen
o Dingen leren, onder de knie krijgen

 Kerntaak begeleider
o Cliënt gedoseerd laten ‘mislukken’
 Bewust installeren van succeservaringen kan nodig zijn -> gezond tegengewicht voor misluk-
ervaringen
o Benoemen en benadrukken als het wel goed gaat
o preventief / pro-actief handelen -> op voorhand in grijpen
o kijk naar uitzonderingen -> durf COMPLIMENTEN geven!!!
o Niet teveel confronteren -> conflict is vaak uit frustratie / niet bewust
o Gedoseerde verantwoordelijkheid met duidelijke grenzen
o Vraag tot herstel -> sorry zeggen, tekening maken voor de ander
o Herhaling en veel geduld (leereffect = heel klein)

 Hoe kunnen we dat doen?
Afstand - nabijheid Structuur – grenzen
nood aan nabijheid van op afstand duidelijkheid over wat kan en wat niet

meer ruimte voor onderhandelen -> niet
overschatten

cliënt weet dat er regels zijn maar kan er niet naar
handelen

 Activiteiten
o Het ‘zelf-doen’, een kans bieden (bv: sorteeropdracht)

 Communicatie
o Je eigen non-verbale communicatie blijft minstens zo belangrijk als wat je zegt

 Gedrag
o Cliënten staan verder nog egocentrisch in het leven (bv: zelf doen, koppigheid)
o Ze willen meer zaken zelfstandig gaan ondernemen zonder de directe nabijheid van jou als zorgfiguur
 Concrete probleem oplossen, onplezierige emoties weg nemen
o Neen! -> negativisme

3

, o Ik! -> egocentrisme
o Koppigheid -> willen veel zelf doen
o Destructiviteit vanuit exploratie
o Aangeleerde hulpeloosheid -> extreem volgzaam, sociaal wenselijk
o Angst voor autonomie verlies

Fase 4: identificatiefase (3-7 jaar) (ik ben zo bang dat ik het niet
kan)
 Initiatiefname vs geremdheid
 De cliënt ontwikkelt steeds duidelijker een I-dentity
 Emoties krijgen meer en meer kleur en vorm

 Ontwikkelingstaken
o Omgaan met leeftijdsgenoten
o Vaardigheden verwerven, dingen kunnen
o Eigen keuzes maken

 Kerntaak begeleider
o Grotere zelfstandigheid en verantwoordelijkheid
o Rolmodel zijn!! -> kijk wat ik kan, ben je trots op mij?
o Grote nood aan positieve feedback
o Extra stimulans om tot actie te komen / drempel te overwinnen
o Cliënten lijken rol begeleider te willen overnemen
 Voorbeeldfunctie vd begeleider is heel belangrijk
o Vanaf hier werkt straffen!

 Hoe kunnen we dat doen?
Afstand – nabijheid Structuur – grenzen
uitnodigend en stimulerende benadering aandacht voor verantwoordelijkheid vd cliënt

dagelijkse contacten draait rond duiding en onderhandeling

positieve feedback herhalen van regels + waar nodig controle en
aanpassen
voorbeeldfunctie

 Activiteiten
o Regelmatig contact = belangrijke houvast
o Samenspel
o Identiteitsversterkend
o Ruimte voor eigen verantwoordelijkheden

 Communicatie
o Dagdagelijkse gesprekken kunnen in deze fase zeer waardevol zijn
o Magisch denken -> cliënten bewaken op onderscheid maken tussen realiteit en fantasie
o Gevoelig voor mening van anderen
o Actieve inbreng

 Gedrag
o Bv; toenemende afstand van begeleider, magisch denken
o Probleemgedrag; uiting van een gebrekkige mogelijkheden om vrijwillig te functioneren -> cliënt voelt zich
onder druk gezet -> woede en agressie zijn veelal op personen gericht
o Toenemende afstand van BA
o Anderen dan BA (peers)
o Heel veel vragen (waarom?)
o Faalangst
o Belang aan vriendschappen
o Eigen keuzes maken
o Moeite met regels en afspraken

Fase 5: realiteitsbewustwordingsfase (7-12 jaar) (ik hoor weeral
niet bij die groep)
 Minderwaardigheid vs zelfvertrouwen
 Deelnemen aan groepen
 Leren
 Vriendschappen uitbouwen

 Ontwikkelingstaken
4