Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
Les 1 – Inleiding persoonlijkheidspsychologie
1 Definitie Persoonlijkheid
1.1 Wetenschappelijke definitie
“Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze zich gedragen, hoe ze zich voelen en hoe ze denken. Deze individuele verschillen zijn
vrij stabiel, deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
Gaat hier meer over kenmerken die innerlijk aanwezig zijn, maar zullen ook effect hebben op andere.
En langs de andere kant kan het ook gaan over hoeveel ambitie er aanwezig is: welke doelen en op welke
manier men deze wil nastreven = manipulatief, prestatiegericht…
» Kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de manier waarop ze zich
gedragen, hoe ze zich voelen en hoe ze denken.
o Psychologische individuele verschillen
Eigenschappen waarop mensen op psychologisch vlak van elkaar kunnen verschillen. Gaat hier NIET
over uiterlijke kenmerken, maar over zaken die intern aanwezig zijn.
o Kenmerkende patronen in hoe mensen zich typisch gedragen, voelen en denken
o Of ‘Trekken’ = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen beschrijven
Hier gaat het over persoonlijkheidstrekken, dit zijn eigenschappen die duidelijke gelijkenissen en
verschillen tussen mensen gaan beschrijven.
Gelijk = mensen die meer vergelen zijn, gaan we gelijk stellen aan andere vergelen mensen. Verschil =
deze verschillen ook met dominante personen, die net meer voortouw gaan nemen.
Gemiddelde neiging
= Een persoonlijkheidskenmerk zal pas worden toegekend als iemand zich gemiddeld gezien vaker dan
de andere zo gaat gedragen. Het kenmerk zal niet in elke situatie naar boven komen, WANT is
gemiddelde neiging om zich op bepaalde manier te gedragen. DUS niet op basis van 1x tonen, patronen
waarnemen.
DUS gedrag verschillende keren stellen voor het typerend is.
!!! Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
1
,Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
» Vrij stabiel, deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
o Relatief stabiel doorheen de tijd
Individuele verschillen moeten vrij stabiel zijn en gaat zich in verschillende situaties openbaren. We
spreken pas over persoonlijkheidseigenschap als we eigenschap doorheen de tijd kunnen zien en
waarnemen in verschillende situaties.
o Consistent overheen situaties
!!! Persoonlijkheid is niet situatie gebonden.
Duidelijke verschillen waarnemen in situaties waar verwachtingen staan voorgeschreven.
MAAR persoonlijkheid zal we in verschillende contexten naar boven komen, kan in verschillende
contexten worden geobserveerd.
+ Er is uiteraard ruimte voor verandering, evolutie en ontwikkeling. Maar veranderingen zijn nooit er
groot @College 6
» Deels genetisch bepaald
Het gaat om stabiele eigenschappen, die moeilijk te veranderen zijn. Dit toont aan dat het gaat over
fundamentele eigenschappen. Doordat het zo stabiel is, komt doordat het deels bepaald wordt door
genetisch materiaal.
Erfelijkheid = maten waarin verschillen en gelijkenissen verklaart worden door genetisch materiaal.
In welke mate zijn gedragskenmerken van mensen hun genetisch bepaald. Helft valt te verklaren door
genen, andere helft door omgevingsinvloeden.
1.2 Larsen et al.
“Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een individu,
die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de
intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.” (Larsen et al., 2021)
» Persoonlijkheid = intern
» Georganiseerd: geen willekeurige verzameling van trekken, maar een coherent geheel
Er zit bepaalde structuur in persoonlijkheid, het is georganiseerd en vormt een coherent geheel. We gaan
kijken naar geheel van alle trekken, omdat ze vaak andere betekenis krijgen afhankelijk van wat
aanwezig is in profiel.
» Invloed op onze interacties
Interactie tussen persoonlijkheid en omgeving, ze gaan elkaar wederzijds beïnvloeden.
o Perceptie elementen uit omgeving
· Zelfde situatie wordt anders ervaren door persoonlijkheid
o Selectie van omgeving op basis van onze persoonlijkheid
· MAAR kan ook bepalen in welke omgeving we terecht komen.
· Meer extravert zal misschien voor meer groepsactiviteiten kiezen in de vrije tijd.
» Invloed op hoe we ons aanpassen aan de omgeving
2
,Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
2 Terminologie
» Individuele verschillen
» Persoonlijkheid
De deel verzameling van individuele verschillen = normen, waarden, attributiestijlen…
» Temperament
Het meest beperkte stukje. Dit zijn eigenschappen die biologisch bepaald zijn en die we kunnen zien
vanuit de babytijd.
MAAR als we kijken naar persoonlijkheidstrekken, zien we dat erfelijkheid even sterk is als bij
temperament. DUS trekken worden even sterk bepaald als temperament.
2.1 Temperament
2.1.1 Historisch
o Temperare = mengen
o Hippocrates: verband tussen 4 basissappen en ziekte
o Galenus: toepassing op persoonlijkheid
· Evenwicht tussen vier sappen of humores = gezond
· Onevenwicht = mentale stoornis
Temperament gaat al lang mee binnen de psychologie, gaat terug tot hippocrates. Hij legde verband
tussen vier basisspannen in ons lijf en ziektes. DUS verhouding van sappen gingen ziektes bepalen.
Galenus heeft deze therapie toegepast op de persoonlijkheid. Link sappen = sap met overgewicht ging
persoonlijkheid bepalen.
Evenwicht = gezond.
2.1.2 Hedendaags
Persoonlijkheidseigenschappen die al van de baby- en kindertijd aanwezig zijn.
3
, Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
3 Persoonlijkheidspsychologie
= Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
» Doel persoonlijkheidspsychologie
o Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
o Classificatie van persoonlijkheidseigenschappen
o Aantal en organisatie/structuur van trekken
o Meten van persoonlijkheid
o Ontwikkeling van persoonlijkheid
o Begrijpen van pathologie en allerlei levensuitkomsten vanuit een persoonlijkheidsperspectief
+ zicht krijgen op hoeveel belangrijke processen er zijn en hoe deze zicht verhouden t.o.v. elkaar.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
In persoonlijkheidspsychologie aandacht voor algemene kenmerken en heel individuele eigenschappen.
Dit kan op twee manieren in kaart worden gebracht:
» Impliciete persoonlijkheidstheorieën
= Dicht aanleunen bij stereotype = op basis van korte observatie oordelen.
o Intuïtief
o Selectieve waarneming
o Vaak evaluatief
Denk hierbij aan vriendin die boyfriend meebrengt en hij is heel stil bij eerste ontmoeting. Kunnen
mensen geneigd zijn deze arrogant te noemen, in plaats van zenuwachtig of onzeker. OOK kan men ook
uiterlijk kenmerken koppelen aan persoonlijkheid.
» Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
= menselijke eigenschappen op systematische manier beschrijven.
o Beschrijven van menselijke kenmerken
o Persoonlijkheid als psychologisch construct
· Niet direct observeerbaar
· Determinant van gedrag
Persoonlijkheid wordt gezien als iets dat we onmiddellijk kunnen observeren. Het is onderliggend, als
construct aanwezig. MAAR zal wel gedrag in bepaalde situatie bepalen.
= Begeleiding beter afstemmen op
de persoon.
4
Les 1 – Inleiding persoonlijkheidspsychologie
1 Definitie Persoonlijkheid
1.1 Wetenschappelijke definitie
“Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de
manier waarop ze zich gedragen, hoe ze zich voelen en hoe ze denken. Deze individuele verschillen zijn
vrij stabiel, deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
Gaat hier meer over kenmerken die innerlijk aanwezig zijn, maar zullen ook effect hebben op andere.
En langs de andere kant kan het ook gaan over hoeveel ambitie er aanwezig is: welke doelen en op welke
manier men deze wil nastreven = manipulatief, prestatiegericht…
» Kenmerkende individuele verschillen tussen mensen in de manier waarop ze zich
gedragen, hoe ze zich voelen en hoe ze denken.
o Psychologische individuele verschillen
Eigenschappen waarop mensen op psychologisch vlak van elkaar kunnen verschillen. Gaat hier NIET
over uiterlijke kenmerken, maar over zaken die intern aanwezig zijn.
o Kenmerkende patronen in hoe mensen zich typisch gedragen, voelen en denken
o Of ‘Trekken’ = eigenschappen die gelijkenissen/verschillen tussen mensen beschrijven
Hier gaat het over persoonlijkheidstrekken, dit zijn eigenschappen die duidelijke gelijkenissen en
verschillen tussen mensen gaan beschrijven.
Gelijk = mensen die meer vergelen zijn, gaan we gelijk stellen aan andere vergelen mensen. Verschil =
deze verschillen ook met dominante personen, die net meer voortouw gaan nemen.
Gemiddelde neiging
= Een persoonlijkheidskenmerk zal pas worden toegekend als iemand zich gemiddeld gezien vaker dan
de andere zo gaat gedragen. Het kenmerk zal niet in elke situatie naar boven komen, WANT is
gemiddelde neiging om zich op bepaalde manier te gedragen. DUS niet op basis van 1x tonen, patronen
waarnemen.
DUS gedrag verschillende keren stellen voor het typerend is.
!!! Beschrijven, verklaren en voorspellen van (toekomstig) gedrag
1
,Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
» Vrij stabiel, deels genetisch bepaald en openbaren zich in verschillende situaties.”
o Relatief stabiel doorheen de tijd
Individuele verschillen moeten vrij stabiel zijn en gaat zich in verschillende situaties openbaren. We
spreken pas over persoonlijkheidseigenschap als we eigenschap doorheen de tijd kunnen zien en
waarnemen in verschillende situaties.
o Consistent overheen situaties
!!! Persoonlijkheid is niet situatie gebonden.
Duidelijke verschillen waarnemen in situaties waar verwachtingen staan voorgeschreven.
MAAR persoonlijkheid zal we in verschillende contexten naar boven komen, kan in verschillende
contexten worden geobserveerd.
+ Er is uiteraard ruimte voor verandering, evolutie en ontwikkeling. Maar veranderingen zijn nooit er
groot @College 6
» Deels genetisch bepaald
Het gaat om stabiele eigenschappen, die moeilijk te veranderen zijn. Dit toont aan dat het gaat over
fundamentele eigenschappen. Doordat het zo stabiel is, komt doordat het deels bepaald wordt door
genetisch materiaal.
Erfelijkheid = maten waarin verschillen en gelijkenissen verklaart worden door genetisch materiaal.
In welke mate zijn gedragskenmerken van mensen hun genetisch bepaald. Helft valt te verklaren door
genen, andere helft door omgevingsinvloeden.
1.2 Larsen et al.
“Persoonlijkheid is de verzameling van psychologische trekken en mechanismen binnen een individu,
die georganiseerd en relatief stabiel zijn, en die de interacties met en de aanpassingen aan de
intrapsychische, fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.” (Larsen et al., 2021)
» Persoonlijkheid = intern
» Georganiseerd: geen willekeurige verzameling van trekken, maar een coherent geheel
Er zit bepaalde structuur in persoonlijkheid, het is georganiseerd en vormt een coherent geheel. We gaan
kijken naar geheel van alle trekken, omdat ze vaak andere betekenis krijgen afhankelijk van wat
aanwezig is in profiel.
» Invloed op onze interacties
Interactie tussen persoonlijkheid en omgeving, ze gaan elkaar wederzijds beïnvloeden.
o Perceptie elementen uit omgeving
· Zelfde situatie wordt anders ervaren door persoonlijkheid
o Selectie van omgeving op basis van onze persoonlijkheid
· MAAR kan ook bepalen in welke omgeving we terecht komen.
· Meer extravert zal misschien voor meer groepsactiviteiten kiezen in de vrije tijd.
» Invloed op hoe we ons aanpassen aan de omgeving
2
,Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
2 Terminologie
» Individuele verschillen
» Persoonlijkheid
De deel verzameling van individuele verschillen = normen, waarden, attributiestijlen…
» Temperament
Het meest beperkte stukje. Dit zijn eigenschappen die biologisch bepaald zijn en die we kunnen zien
vanuit de babytijd.
MAAR als we kijken naar persoonlijkheidstrekken, zien we dat erfelijkheid even sterk is als bij
temperament. DUS trekken worden even sterk bepaald als temperament.
2.1 Temperament
2.1.1 Historisch
o Temperare = mengen
o Hippocrates: verband tussen 4 basissappen en ziekte
o Galenus: toepassing op persoonlijkheid
· Evenwicht tussen vier sappen of humores = gezond
· Onevenwicht = mentale stoornis
Temperament gaat al lang mee binnen de psychologie, gaat terug tot hippocrates. Hij legde verband
tussen vier basisspannen in ons lijf en ziektes. DUS verhouding van sappen gingen ziektes bepalen.
Galenus heeft deze therapie toegepast op de persoonlijkheid. Link sappen = sap met overgewicht ging
persoonlijkheid bepalen.
Evenwicht = gezond.
2.1.2 Hedendaags
Persoonlijkheidseigenschappen die al van de baby- en kindertijd aanwezig zijn.
3
, Persoonlijkheidspsychologie (B-TM-Y01112)
3 Persoonlijkheidspsychologie
= Tak van de psychologie die zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
» Doel persoonlijkheidspsychologie
o Begrijpen van individuele verschillen tussen mensen
o Classificatie van persoonlijkheidseigenschappen
o Aantal en organisatie/structuur van trekken
o Meten van persoonlijkheid
o Ontwikkeling van persoonlijkheid
o Begrijpen van pathologie en allerlei levensuitkomsten vanuit een persoonlijkheidsperspectief
+ zicht krijgen op hoeveel belangrijke processen er zijn en hoe deze zicht verhouden t.o.v. elkaar.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
In persoonlijkheidspsychologie aandacht voor algemene kenmerken en heel individuele eigenschappen.
Dit kan op twee manieren in kaart worden gebracht:
» Impliciete persoonlijkheidstheorieën
= Dicht aanleunen bij stereotype = op basis van korte observatie oordelen.
o Intuïtief
o Selectieve waarneming
o Vaak evaluatief
Denk hierbij aan vriendin die boyfriend meebrengt en hij is heel stil bij eerste ontmoeting. Kunnen
mensen geneigd zijn deze arrogant te noemen, in plaats van zenuwachtig of onzeker. OOK kan men ook
uiterlijk kenmerken koppelen aan persoonlijkheid.
» Wetenschappelijke persoonlijkheidstheorieën
= menselijke eigenschappen op systematische manier beschrijven.
o Beschrijven van menselijke kenmerken
o Persoonlijkheid als psychologisch construct
· Niet direct observeerbaar
· Determinant van gedrag
Persoonlijkheid wordt gezien als iets dat we onmiddellijk kunnen observeren. Het is onderliggend, als
construct aanwezig. MAAR zal wel gedrag in bepaalde situatie bepalen.
= Begeleiding beter afstemmen op
de persoon.
4
