ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
h1. inleidende bedenkingen over criminologie en etiologie ............................................................. 9
1: waar houdt de etiologische criminologie zich mee bezig? ................................................................9
2: criminaliteit als bewegend doelwit? ...............................................................................................9
3: enkele grote vraagstukken in de criminologie ................................................................................ 13
H2: de vroegere etiologische benaderingen in een notendop .........................................................15
1 inleiding ...................................................................................................................................... 15
2 het classicisme in de criminologie ................................................................................................ 15
3 empiricisme als voorloper van de vroegere etiologische benaderingen ............................................ 16
4 kritiek op het empiricisme ............................................................................................................ 16
5 kenmerken van de vroegere positivistische etiologie .................................................................. 16
6 diversificatie in het vroege positivisme .......................................................................................... 17
7 het vroege biologische positivisme ................................................................................................ 17
8 het vroege psychologische positivisme ......................................................................................... 18
9 het vroege sociologisch positivisme .............................................................................................. 18
10 is het onderscheid tussen vroeg positivisme en classicisme artificieel? ......................................... 19
11 globale kritieken op de positivistische benadering ........................................................................ 19
12 samenvattend overzicht van (conflicterende) paradigma’s ........................................................... 19
13 etiologisch onderzoek doorheen de tijd ....................................................................................... 20
14 slotbeschouwingen .................................................................................................................... 20
H3: over de zin van het zoeken naar oorzaken ...............................................................................21
1 inleiding ...................................................................................................................................... 21
2 voorspellen is niet hetzelfde als een oorzaak aanwijzen ................................................................. 21
3 over noodzakelijke, voldoende en contributieve oorzaken .............................................................. 22
4 geen oorzaken zonder mechanismen ............................................................................................ 23
5 causale keten-denken, wisselwerkingen en tegenfeitelijk denken ................................................... 23
6 gelaagde causaliteit als basis voor een interdisciplinaire etiologische criminologie .......................... 24
7 soorten mechanismen ................................................................................................................. 24
8 een samenvattend overzicht van het etiologische jargon ................................................................ 25
H4: van risicofactoren naar geïntegreerde theorieën? ...................................................................26
1 inleiding ...................................................................................................................................... 26
1
, 2 niet alle risicofactoren en beschermingsfactoren zijn oorzaken ...................................................... 26
3 wat is een etiologische theorie? ................................................................................................ 27
4 gescheiden theoretische ontwikkeling in de etiologie ..................................................................... 28
5 theorieën van middellange reikwijdte versus algemene theorieën ................................................... 28
6 microtheorieën, macrotheorieën of macro-microtheorieën ............................................................ 28
7 oorzaken van de theoretische fragmentatie van de etiologische criminologie .................................. 29
8 denken over theoretische integratie .............................................................................................. 30
9 types van theoretische integratie .................................................................................................. 30
10 strategieën en theoretische vereisten voor theoretisch integratie .................................................. 31
11 naar een verenigde etiologie? ..................................................................................................... 31
12 de logische plaats van disciplines in cross-level geïntegreerde theorieën ...................................... 32
13 slotbedenkingen ........................................................................................................................ 32
H5: in de ban van de buurt? socialeconoligsche theorieën voor criminaliteit ..................................33
1 inleiding ...................................................................................................................................... 33
2 de 19e eeuwse studies ................................................................................................................. 33
19e eeuw: ................................................................................................................................... 33
3 de vroege denkers van de chicago school en de zonale theorie ....................................................... 33
Invloedrijk karakter van de Chicago School: .................................................................................. 33
R. Park & ‘The Struggle for Space’ ................................................................................................. 34
Park en Burgess: Zonale theorie/Concentric Zones Theory ............................................................ 34
3 FREDERIC THRASHER OVER JEUGDBENDES IN GEDESORGANISEERDE BUURTEN .................... 35
4 het sociale desorganisatiemodel van SHaw en McKay ............................................................... 35
5 BUURTKENMERKEN EN DE GEOGRAFISCHE CONCENTRATIE VAN DELINQUENTE JONGEREN ... 36
6 sociale desorganisatie als overkoepelend mechanisme ............................................................ 36
7 kritieken op de klassieke sociaalecologische benadering ........................................................... 37
8 de context van heropleving van de sociale desorganisatietheorie ............................................... 37
9 omgaan met de ecologische fout en bias in officiële statistieken ................................................ 37
10 de theoretische herinterpretatie van ruth r. kornhauser .......................................................... 38
11 koerswijzigingen in de sociaal ecologische theorie ................................................................. 38
12 van desorganisatie naar sociale cohesie (1990 – 2000) ........................................................... 39
13 naar een theorie over de collectieve weerbaarheid van buurten .............................................. 39
14 het failliet van de klassieke ‘community-criminology’? ........................................................... 39
15 gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van de sociale ecologie ............................................... 40
16 slotbedenkingen .................................................................................................................. 40
H6: gelegenheidsbenaderingen, omgevingscriminologie, dagelijkse routines en
criminaliteitspatronen .................................................................................................................41
2
, 1 inleiding ...................................................................................................................................... 41
2 wat verklaart de omgevingscriminologie? ...................................................................................... 41
3 the “routine activities theory” van marcus felson ........................................................................... 41
4 kritieken op de theorie van de routinactiviteiten ............................................................................. 43
5 de algemene routine-activiteitentheorie van criminaliteit en slachtofferschap ................................. 43
6 patroontheorie van paul en patricia brantingham ........................................................................... 44
7 broken windows theory ................................................................................................................ 45
8 kritieken op BWT...................................................................................................................... 46
9 the law of crime concetration van david weisburd...................................................................... 46
10 bedenkingen bij de opportuniteitstheorieën ........................................................................... 46
H7: spanningsbenaderingen en regelovertredend gedrag ..............................................................47
1 inleiding ...................................................................................................................................... 47
2 de klassieke anomietheorieën: macroverschillen voor verschillen in criminaliteit ............................ 47
3 van absolute naar relatieve deprivatie ........................................................................................... 49
4 de subcultuurtheorie van albert cohen .......................................................................................... 49
5 de differentiële opportuniteitstheorie van cloward en ohlin ............................................................. 50
6 de institutionele anomietheorie van messner en rosenfeld ............................................................. 50
7 de algemene spanningstheorie van robert agnew ........................................................................... 51
8 gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van strainperspectief .......................................................... 52
9 slotbedenkingen .......................................................................................................................... 52
H8: criminaliteit als (sociaal) leerproces ......................................................................................53
1 inleiding ...................................................................................................................................... 53
2 de cultuurconflicttheorie als voedingsbodem voor leertheorieën .................................................... 53
3 de voedingsbodem voor de differentiële associatietheorie ............................................................. 53
4 hoe de differentiële associatietheorie vorm kreeg .......................................................................... 54
5 de differentiële associatietheorie (1939 – 1947) ............................................................................. 55
6 fundamentele kritiek op de theorie van sutherland ......................................................................... 56
7 neutralisatietechniek als aanvulling op sutherlands model ............................................................. 57
8 de sociale leertheorie van ronald akers ..................................................................................... 58
9 social structure and social learning: de geïntegreerde theorie van akers .......................................... 59
10 empirische status en kritieken op de sociale leertheorie van akers .......................................... 60
11 bandura’s sociaal cognitieve leertheorie ............................................................................... 60
12 algemene agressietheorie van anderson en bushman ............................................................ 61
13 slotbedenkingen .................................................................................................................. 62
3
, H9: van signalen tot tribale dynamieken. subculturele benaderingen.............................................63
1 inleiding ...................................................................................................................................... 63
2 modern gang onderzoek: op zoek naar een geschikte definitie voor een subcultureel fenomeen ....... 64
3 de groepsprocessen theorie van warr ....................................................................................... 64
4 over het verband tussen betrokkenheid bij een problematische jeugdgroep en regelovertredend
gedrag ........................................................................................................................................... 65
.5 de straatcode-theorie van elijah anderson .................................................................................... 66
6 toetreding en groepsverlaten in empirisch onderzoek ................................................................ 66
7 soicaalpsychologische en evolutionaire benaderingen .............................................................. 67
8 slotbedenkingen ...................................................................................................................... 68
H10: criminaliteit als stigma ........................................................................................................69
1 inleiding ...................................................................................................................................... 69
2 de chicago school als inspiratie voor de etiketteerbenadering ........................................................ 69
3 edwin lemert en de evolutie van primaire naar secundaire deviantie ............................................... 70
4 howard becker, outsiders en de labelingbenadering....................................................................... 70
5 kritieken op de klassieke etiketteerbenadering .............................................................................. 71
6 hedendaagse etiologische relevante ontwikkelingen ...................................................................... 71
7 slotbedenkingen ...................................................................................................................... 71
H11: het belang van bindingen en gehoorzaamheid aan de wet ......................................................72
1 inleiding ...................................................................................................................................... 72
2 de maatschappelijke context van sociale controletheorieën........................................................... 73
3 durkheim en de chicago school als inspiratiebron voor controletheorieën ....................................... 73
4 vroege controletheorieën ............................................................................................................. 73
5 de sociale bindingstheorie van hirshi ............................................................................................. 74
6 empirische status ........................................................................................................................ 76
7 kritieken op de sociale bindingstheorie van hirschi ......................................................................... 76
8 evaluatie van de bindingstheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ..................................... 76
9 procedurele rechtvaardigheidstheorie van Tom Tyler ..................................................................... 77
H12: van zelfcontroletheorie naar “modern control theory” en verder ...........................................78
1 inleiding ...................................................................................................................................... 78
2 vier stabiele bevindingen over regelovertredend gedrag .................................................................. 78
3 de kern van de zelfcontroletheorie ................................................................................................ 79
4 kritieken op de originele versie van de zelfcontroletheorie .............................................................. 80
5 theoretische herziening van de zelfcontroletheorie ........................................................................ 80
4
INHOUDSOPGAVE
h1. inleidende bedenkingen over criminologie en etiologie ............................................................. 9
1: waar houdt de etiologische criminologie zich mee bezig? ................................................................9
2: criminaliteit als bewegend doelwit? ...............................................................................................9
3: enkele grote vraagstukken in de criminologie ................................................................................ 13
H2: de vroegere etiologische benaderingen in een notendop .........................................................15
1 inleiding ...................................................................................................................................... 15
2 het classicisme in de criminologie ................................................................................................ 15
3 empiricisme als voorloper van de vroegere etiologische benaderingen ............................................ 16
4 kritiek op het empiricisme ............................................................................................................ 16
5 kenmerken van de vroegere positivistische etiologie .................................................................. 16
6 diversificatie in het vroege positivisme .......................................................................................... 17
7 het vroege biologische positivisme ................................................................................................ 17
8 het vroege psychologische positivisme ......................................................................................... 18
9 het vroege sociologisch positivisme .............................................................................................. 18
10 is het onderscheid tussen vroeg positivisme en classicisme artificieel? ......................................... 19
11 globale kritieken op de positivistische benadering ........................................................................ 19
12 samenvattend overzicht van (conflicterende) paradigma’s ........................................................... 19
13 etiologisch onderzoek doorheen de tijd ....................................................................................... 20
14 slotbeschouwingen .................................................................................................................... 20
H3: over de zin van het zoeken naar oorzaken ...............................................................................21
1 inleiding ...................................................................................................................................... 21
2 voorspellen is niet hetzelfde als een oorzaak aanwijzen ................................................................. 21
3 over noodzakelijke, voldoende en contributieve oorzaken .............................................................. 22
4 geen oorzaken zonder mechanismen ............................................................................................ 23
5 causale keten-denken, wisselwerkingen en tegenfeitelijk denken ................................................... 23
6 gelaagde causaliteit als basis voor een interdisciplinaire etiologische criminologie .......................... 24
7 soorten mechanismen ................................................................................................................. 24
8 een samenvattend overzicht van het etiologische jargon ................................................................ 25
H4: van risicofactoren naar geïntegreerde theorieën? ...................................................................26
1 inleiding ...................................................................................................................................... 26
1
, 2 niet alle risicofactoren en beschermingsfactoren zijn oorzaken ...................................................... 26
3 wat is een etiologische theorie? ................................................................................................ 27
4 gescheiden theoretische ontwikkeling in de etiologie ..................................................................... 28
5 theorieën van middellange reikwijdte versus algemene theorieën ................................................... 28
6 microtheorieën, macrotheorieën of macro-microtheorieën ............................................................ 28
7 oorzaken van de theoretische fragmentatie van de etiologische criminologie .................................. 29
8 denken over theoretische integratie .............................................................................................. 30
9 types van theoretische integratie .................................................................................................. 30
10 strategieën en theoretische vereisten voor theoretisch integratie .................................................. 31
11 naar een verenigde etiologie? ..................................................................................................... 31
12 de logische plaats van disciplines in cross-level geïntegreerde theorieën ...................................... 32
13 slotbedenkingen ........................................................................................................................ 32
H5: in de ban van de buurt? socialeconoligsche theorieën voor criminaliteit ..................................33
1 inleiding ...................................................................................................................................... 33
2 de 19e eeuwse studies ................................................................................................................. 33
19e eeuw: ................................................................................................................................... 33
3 de vroege denkers van de chicago school en de zonale theorie ....................................................... 33
Invloedrijk karakter van de Chicago School: .................................................................................. 33
R. Park & ‘The Struggle for Space’ ................................................................................................. 34
Park en Burgess: Zonale theorie/Concentric Zones Theory ............................................................ 34
3 FREDERIC THRASHER OVER JEUGDBENDES IN GEDESORGANISEERDE BUURTEN .................... 35
4 het sociale desorganisatiemodel van SHaw en McKay ............................................................... 35
5 BUURTKENMERKEN EN DE GEOGRAFISCHE CONCENTRATIE VAN DELINQUENTE JONGEREN ... 36
6 sociale desorganisatie als overkoepelend mechanisme ............................................................ 36
7 kritieken op de klassieke sociaalecologische benadering ........................................................... 37
8 de context van heropleving van de sociale desorganisatietheorie ............................................... 37
9 omgaan met de ecologische fout en bias in officiële statistieken ................................................ 37
10 de theoretische herinterpretatie van ruth r. kornhauser .......................................................... 38
11 koerswijzigingen in de sociaal ecologische theorie ................................................................. 38
12 van desorganisatie naar sociale cohesie (1990 – 2000) ........................................................... 39
13 naar een theorie over de collectieve weerbaarheid van buurten .............................................. 39
14 het failliet van de klassieke ‘community-criminology’? ........................................................... 39
15 gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van de sociale ecologie ............................................... 40
16 slotbedenkingen .................................................................................................................. 40
H6: gelegenheidsbenaderingen, omgevingscriminologie, dagelijkse routines en
criminaliteitspatronen .................................................................................................................41
2
, 1 inleiding ...................................................................................................................................... 41
2 wat verklaart de omgevingscriminologie? ...................................................................................... 41
3 the “routine activities theory” van marcus felson ........................................................................... 41
4 kritieken op de theorie van de routinactiviteiten ............................................................................. 43
5 de algemene routine-activiteitentheorie van criminaliteit en slachtofferschap ................................. 43
6 patroontheorie van paul en patricia brantingham ........................................................................... 44
7 broken windows theory ................................................................................................................ 45
8 kritieken op BWT...................................................................................................................... 46
9 the law of crime concetration van david weisburd...................................................................... 46
10 bedenkingen bij de opportuniteitstheorieën ........................................................................... 46
H7: spanningsbenaderingen en regelovertredend gedrag ..............................................................47
1 inleiding ...................................................................................................................................... 47
2 de klassieke anomietheorieën: macroverschillen voor verschillen in criminaliteit ............................ 47
3 van absolute naar relatieve deprivatie ........................................................................................... 49
4 de subcultuurtheorie van albert cohen .......................................................................................... 49
5 de differentiële opportuniteitstheorie van cloward en ohlin ............................................................. 50
6 de institutionele anomietheorie van messner en rosenfeld ............................................................. 50
7 de algemene spanningstheorie van robert agnew ........................................................................... 51
8 gen-cultuur co-evolutionaire evaluatie van strainperspectief .......................................................... 52
9 slotbedenkingen .......................................................................................................................... 52
H8: criminaliteit als (sociaal) leerproces ......................................................................................53
1 inleiding ...................................................................................................................................... 53
2 de cultuurconflicttheorie als voedingsbodem voor leertheorieën .................................................... 53
3 de voedingsbodem voor de differentiële associatietheorie ............................................................. 53
4 hoe de differentiële associatietheorie vorm kreeg .......................................................................... 54
5 de differentiële associatietheorie (1939 – 1947) ............................................................................. 55
6 fundamentele kritiek op de theorie van sutherland ......................................................................... 56
7 neutralisatietechniek als aanvulling op sutherlands model ............................................................. 57
8 de sociale leertheorie van ronald akers ..................................................................................... 58
9 social structure and social learning: de geïntegreerde theorie van akers .......................................... 59
10 empirische status en kritieken op de sociale leertheorie van akers .......................................... 60
11 bandura’s sociaal cognitieve leertheorie ............................................................................... 60
12 algemene agressietheorie van anderson en bushman ............................................................ 61
13 slotbedenkingen .................................................................................................................. 62
3
, H9: van signalen tot tribale dynamieken. subculturele benaderingen.............................................63
1 inleiding ...................................................................................................................................... 63
2 modern gang onderzoek: op zoek naar een geschikte definitie voor een subcultureel fenomeen ....... 64
3 de groepsprocessen theorie van warr ....................................................................................... 64
4 over het verband tussen betrokkenheid bij een problematische jeugdgroep en regelovertredend
gedrag ........................................................................................................................................... 65
.5 de straatcode-theorie van elijah anderson .................................................................................... 66
6 toetreding en groepsverlaten in empirisch onderzoek ................................................................ 66
7 soicaalpsychologische en evolutionaire benaderingen .............................................................. 67
8 slotbedenkingen ...................................................................................................................... 68
H10: criminaliteit als stigma ........................................................................................................69
1 inleiding ...................................................................................................................................... 69
2 de chicago school als inspiratie voor de etiketteerbenadering ........................................................ 69
3 edwin lemert en de evolutie van primaire naar secundaire deviantie ............................................... 70
4 howard becker, outsiders en de labelingbenadering....................................................................... 70
5 kritieken op de klassieke etiketteerbenadering .............................................................................. 71
6 hedendaagse etiologische relevante ontwikkelingen ...................................................................... 71
7 slotbedenkingen ...................................................................................................................... 71
H11: het belang van bindingen en gehoorzaamheid aan de wet ......................................................72
1 inleiding ...................................................................................................................................... 72
2 de maatschappelijke context van sociale controletheorieën........................................................... 73
3 durkheim en de chicago school als inspiratiebron voor controletheorieën ....................................... 73
4 vroege controletheorieën ............................................................................................................. 73
5 de sociale bindingstheorie van hirshi ............................................................................................. 74
6 empirische status ........................................................................................................................ 76
7 kritieken op de sociale bindingstheorie van hirschi ......................................................................... 76
8 evaluatie van de bindingstheorie vanuit biosociaal en evolutief perspectief ..................................... 76
9 procedurele rechtvaardigheidstheorie van Tom Tyler ..................................................................... 77
H12: van zelfcontroletheorie naar “modern control theory” en verder ...........................................78
1 inleiding ...................................................................................................................................... 78
2 vier stabiele bevindingen over regelovertredend gedrag .................................................................. 78
3 de kern van de zelfcontroletheorie ................................................................................................ 79
4 kritieken op de originele versie van de zelfcontroletheorie .............................................................. 80
5 theoretische herziening van de zelfcontroletheorie ........................................................................ 80
4
