Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
HOOFDSTUK 1 – Inleiding: een beeld van een kind.............................................................3
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie........................................................................3
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek....................................................................3
1.3 De pedagogiek onder druk...............................................................................................4
1.4 De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld.....................................................4
1.5 Over kinderen, de kindertijd en kindbeelden..................................................................5
1.6 De opbouw van dit handboek..........................................................................................6
HOOFDSTUK 2 – Het voorspelbare kind..............................................................................7
2.1 Meten is weten. Maar wat willen we weten?..................................................................7
2.2 Opvoeden door cijfers......................................................................................................7
2.3 Voorspellen en voorkomen............................................................................................10
HOOFDSTUK 3 – Het kind als burger.................................................................................14
3.1 Over stemrecht, kinderrechten en burgerschap............................................................14
3.2 Kinderen en jongeren als actieve betekenisgevers........................................................15
3.3 Van opvoeden tot democratie naar opvoeden vanuit democratie................................18
HOOFDSTUK 4 – Het witte kind.........................................................................................19
4.1 Blank, blond en Belgisch.................................................................................................19
4.2 Het lastige erfgoed van diversiteit en privilege..............................................................22
4.3 Over controle en loslaten in de pedagogiek...................................................................25
HOOFDSTUK 5 – Het kind als risico...................................................................................26
5.1 Gevaarlijk jong zijn.........................................................................................................26
5.2 Tussen tehuis en thuis....................................................................................................27
5.3 Vrijheid en speelsheid: een grens overschreden...........................................................28
HOOFDSTUK 6 – Het kind als held.....................................................................................30
6.1 De eeuw van het kind.....................................................................................................30
6.2 Tussen infantiliseren, koesteren en bewieroken............................................................31
6.3 Kinderen en onderzoek..................................................................................................32
HOOFDSTUK 7 – Het kind als kapitaal...............................................................................34
7.1 Inleiding: kinderen als grondstof voor de economie......................................................34
7.2 Over investeren en rendement......................................................................................35
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
7.3 Over opvoeden en meritocratie.....................................................................................37
Het hele boek is samengevat, ook alle subkopjes, die heb ik alleen niet opgenomen in de
inhoudsopgave, is wat overzichtelijker.
HOOFDSTUK 1 – Inleiding: een beeld van een kind
Dit hoofdstuk onderzoekt hoe beelden van kinderen historisch en maatschappelijk worden
geconstrueerd en hoe deze beelden de dagelijkse opvoedingspraktijken diepgaand sturen. Het kind
verschijnt niet als neutraal biologisch gegeven, maar als cultureel en politiek betekenisvol figuur. Wie
kinderen ziet als kwetsbaar, risicovol, competent of ondernemend, maakt steeds normatieve keuzes
die bepalen wat als wenselijk, normaal of problematisch wordt beschouwd.
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie
Pedagogiek is geen technische discipline die zich beperkt tot methoden en technieken, maar een
maatschappelijke praktijk die voortdurend reageert op economische, politieke en culturele
ontwikkelingen. Opvoeden is ingebed in verwachtingen over burgerschap, arbeidsdeelname en
sociale cohesie. Daarmee wordt pedagogiek een veld waarin waarden worden gereproduceerd en
betwist.
Pedagogische keuzes reflecteren steeds bredere maatschappelijke vragen, zoals:
Welke vormen van gedrag worden beloond of bestraft.
Wie verantwoordelijk wordt gehouden voor falen of succes.
Hoe ongelijkheid wordt geïnterpreteerd: als individueel tekort of als structureel probleem.
De pedagogische praktijk functioneert zo als morele infrastructuur van de samenleving. Door de
manier waarop kinderen worden aangesproken, wordt zichtbaar welk toekomstbeeld men nastreeft.
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek
Opvoeding is een relationeel proces dat zich onttrekt aan volledige beheersing. Ondanks de inzet van
meetinstrumenten, ontwikkelingsschema’s en handelingsprotocollen blijft het effect van pedagogisch
handelen fundamenteel onzeker. Kinderen reageren niet lineair op interventies, maar geven eigen
betekenissen aan situaties.
Deze onvoorspelbaarheid heeft meerdere bronnen:
de meervoudigheid van ontwikkelingspaden;
de invloed van contexten buiten het zicht van opvoeders;
de actieve rol van het kind als betekenisgever.
Pedagogiek veronderstelt daarom altijd een zekere openheid voor het onverwachte. Waar beleid
streeft naar controle, toont de praktijk steeds weer haar weerbarstigheid.
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
1.3 De pedagogiek onder druk
De hedendaagse pedagogiek bevindt zich in een spanningsveld tussen vertrouwen en beheersing.
Onzekerheden over sociale samenhang, migratie, veiligheid en economische productiviteit
versterken het verlangen naar voorspelbaarheid.
1.3.1 Risicoreducerend denken
Kinderen worden in toenemende mate benaderd vanuit een preventielogica. Niet het actuele
welzijn, maar het mogelijke toekomstige falen staat centraal. Dit leidt tot een proliferatie van:
screeningsprocedures,
ontwikkelingsmonitoren,
vroegtijdige interventies.
Het kind wordt hierbij herleid tot risicoprofiel. Afwijkingen van het gemiddelde krijgen het karakter
van alarmsignalen, waardoor diversiteit wordt geproblematiseerd.
1.3.2 Individualiserend werken
Parallel aan deze risicobenadering vindt een individualisering van problemen plaats.
Maatschappelijke kwesties zoals armoede, uitsluiting en prestatiedruk worden vertaald naar
individuele tekorten:
leerachterstanden worden cognitieve beperkingen,
gedragsproblemen worden stoornissen,
sociale ongelijkheid wordt een gebrek aan veerkracht.
Deze benadering verhult structurele oorzaken en legitimeert een focus op correctie in plaats van op
verandering van contexten.
1.4 De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld
Pedagogiek speelt zich niet enkel af in formele opvoedingssituaties. De inrichting van publieke
ruimte, de representatie van kinderen in media en de organisatie van onderwijs dragen allen bij aan
de opvoeding van toekomstige burgers.
Kinderen leren voortdurend impliciete lessen, zoals:
welke levensstijlen statusvol zijn;
welke stemmen serieus worden genomen;
welke dromen haalbaar worden geacht.
De wereld functioneert zo als een permanente leeromgeving waarin normen en verwachtingen
worden overgedragen, vaak zonder dat dit expliciet als pedagogisch wordt herkend.
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
HOOFDSTUK 1 – Inleiding: een beeld van een kind.............................................................3
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie........................................................................3
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek....................................................................3
1.3 De pedagogiek onder druk...............................................................................................4
1.4 De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld.....................................................4
1.5 Over kinderen, de kindertijd en kindbeelden..................................................................5
1.6 De opbouw van dit handboek..........................................................................................6
HOOFDSTUK 2 – Het voorspelbare kind..............................................................................7
2.1 Meten is weten. Maar wat willen we weten?..................................................................7
2.2 Opvoeden door cijfers......................................................................................................7
2.3 Voorspellen en voorkomen............................................................................................10
HOOFDSTUK 3 – Het kind als burger.................................................................................14
3.1 Over stemrecht, kinderrechten en burgerschap............................................................14
3.2 Kinderen en jongeren als actieve betekenisgevers........................................................15
3.3 Van opvoeden tot democratie naar opvoeden vanuit democratie................................18
HOOFDSTUK 4 – Het witte kind.........................................................................................19
4.1 Blank, blond en Belgisch.................................................................................................19
4.2 Het lastige erfgoed van diversiteit en privilege..............................................................22
4.3 Over controle en loslaten in de pedagogiek...................................................................25
HOOFDSTUK 5 – Het kind als risico...................................................................................26
5.1 Gevaarlijk jong zijn.........................................................................................................26
5.2 Tussen tehuis en thuis....................................................................................................27
5.3 Vrijheid en speelsheid: een grens overschreden...........................................................28
HOOFDSTUK 6 – Het kind als held.....................................................................................30
6.1 De eeuw van het kind.....................................................................................................30
6.2 Tussen infantiliseren, koesteren en bewieroken............................................................31
6.3 Kinderen en onderzoek..................................................................................................32
HOOFDSTUK 7 – Het kind als kapitaal...............................................................................34
7.1 Inleiding: kinderen als grondstof voor de economie......................................................34
7.2 Over investeren en rendement......................................................................................35
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
7.3 Over opvoeden en meritocratie.....................................................................................37
Het hele boek is samengevat, ook alle subkopjes, die heb ik alleen niet opgenomen in de
inhoudsopgave, is wat overzichtelijker.
HOOFDSTUK 1 – Inleiding: een beeld van een kind
Dit hoofdstuk onderzoekt hoe beelden van kinderen historisch en maatschappelijk worden
geconstrueerd en hoe deze beelden de dagelijkse opvoedingspraktijken diepgaand sturen. Het kind
verschijnt niet als neutraal biologisch gegeven, maar als cultureel en politiek betekenisvol figuur. Wie
kinderen ziet als kwetsbaar, risicovol, competent of ondernemend, maakt steeds normatieve keuzes
die bepalen wat als wenselijk, normaal of problematisch wordt beschouwd.
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie
Pedagogiek is geen technische discipline die zich beperkt tot methoden en technieken, maar een
maatschappelijke praktijk die voortdurend reageert op economische, politieke en culturele
ontwikkelingen. Opvoeden is ingebed in verwachtingen over burgerschap, arbeidsdeelname en
sociale cohesie. Daarmee wordt pedagogiek een veld waarin waarden worden gereproduceerd en
betwist.
Pedagogische keuzes reflecteren steeds bredere maatschappelijke vragen, zoals:
Welke vormen van gedrag worden beloond of bestraft.
Wie verantwoordelijk wordt gehouden voor falen of succes.
Hoe ongelijkheid wordt geïnterpreteerd: als individueel tekort of als structureel probleem.
De pedagogische praktijk functioneert zo als morele infrastructuur van de samenleving. Door de
manier waarop kinderen worden aangesproken, wordt zichtbaar welk toekomstbeeld men nastreeft.
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek
Opvoeding is een relationeel proces dat zich onttrekt aan volledige beheersing. Ondanks de inzet van
meetinstrumenten, ontwikkelingsschema’s en handelingsprotocollen blijft het effect van pedagogisch
handelen fundamenteel onzeker. Kinderen reageren niet lineair op interventies, maar geven eigen
betekenissen aan situaties.
Deze onvoorspelbaarheid heeft meerdere bronnen:
de meervoudigheid van ontwikkelingspaden;
de invloed van contexten buiten het zicht van opvoeders;
de actieve rol van het kind als betekenisgever.
Pedagogiek veronderstelt daarom altijd een zekere openheid voor het onverwachte. Waar beleid
streeft naar controle, toont de praktijk steeds weer haar weerbarstigheid.
, Een beeld van een kind samenvatting lieselot de wilde 9789072201089 editie 2023
1.3 De pedagogiek onder druk
De hedendaagse pedagogiek bevindt zich in een spanningsveld tussen vertrouwen en beheersing.
Onzekerheden over sociale samenhang, migratie, veiligheid en economische productiviteit
versterken het verlangen naar voorspelbaarheid.
1.3.1 Risicoreducerend denken
Kinderen worden in toenemende mate benaderd vanuit een preventielogica. Niet het actuele
welzijn, maar het mogelijke toekomstige falen staat centraal. Dit leidt tot een proliferatie van:
screeningsprocedures,
ontwikkelingsmonitoren,
vroegtijdige interventies.
Het kind wordt hierbij herleid tot risicoprofiel. Afwijkingen van het gemiddelde krijgen het karakter
van alarmsignalen, waardoor diversiteit wordt geproblematiseerd.
1.3.2 Individualiserend werken
Parallel aan deze risicobenadering vindt een individualisering van problemen plaats.
Maatschappelijke kwesties zoals armoede, uitsluiting en prestatiedruk worden vertaald naar
individuele tekorten:
leerachterstanden worden cognitieve beperkingen,
gedragsproblemen worden stoornissen,
sociale ongelijkheid wordt een gebrek aan veerkracht.
Deze benadering verhult structurele oorzaken en legitimeert een focus op correctie in plaats van op
verandering van contexten.
1.4 De wereld is pedagogiek en pedagogiek is de wereld
Pedagogiek speelt zich niet enkel af in formele opvoedingssituaties. De inrichting van publieke
ruimte, de representatie van kinderen in media en de organisatie van onderwijs dragen allen bij aan
de opvoeding van toekomstige burgers.
Kinderen leren voortdurend impliciete lessen, zoals:
welke levensstijlen statusvol zijn;
welke stemmen serieus worden genomen;
welke dromen haalbaar worden geacht.
De wereld functioneert zo als een permanente leeromgeving waarin normen en verwachtingen
worden overgedragen, vaak zonder dat dit expliciet als pedagogisch wordt herkend.
