Samenvatting organisatie van de
veiligheidssector
Hoofdstuk 1: voorkennis van Vlaanderen en België
België als grondwettelijke en parlementaire staat
België is een grondwettelijke staat
--> de grondwet bepaalt hoe de staat bestuurd wordt, hoe
instellingen georganiseerd zijn en welke rechten burgers hebben –
alle wetten en regels moeten in overeenstemming zijn met de grondwet
Belgische grondwet: 1831
België is een representatieve democratie
--> burgers kiezen hun vertegenwoordigers in het parlement
België is een constitutionele monarchie
--> het land heeft een koning als staatshoofd, maar die heeft maar
beperkte persoonlijke macht – de koning oefent zijn bevoegdheid uit
samen met de ministers
Scheiding der machten
Om machtsmisbruik te voorkomen, wordt de macht verdeeld over drie
instellingen:
- Wetgevende macht: koning + parlement (senaat + kamer van volks-
vertegenwoordigers)
o Maken en stemmen wetten
o Controleren de uitvoerende macht
- Uitvoerende macht: koning + regering
o Leiden het land
o Voeren de wetten uit
- Rechtelijke macht: hoven en rechtbanken
o Oordelen geschillen
o Waken over de naleving van de wetten
Deze scheiding der machten is één van de basisprincipes van onze
democratische rechtsstaat
De federale staatsstructuur
België is een federale, gedecentraliseerde staat – dat wil zeggen
dat de macht niet enkel bij de federale overheid ligt, maar verdeeld
is over verschillende niveaus
Elk niveau heeft zijn eigen bevoegdheid en kan regels uitvaardigen
De vijf belangrijkste bestuursniveaus zijn:
- De federale overheid
o Bevoegd voor het hele land
o Richt zich op thema’s van nationaal belang (defensie,
justitie, buitenlandse zaken, sociale zekerheid, …)
, - De gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap)
o Bevoegd voor persoonsgebonden materie (cultuur, welzijn,
onderwijs, gezondheidszorg, jeugd, gelijke kansen, …)
- De gewesten (Vlaams, Waals en Brussels Hoofdstedelijk gewest)
o Bevoegd voor grondgebonden materie (economie, leefmilieu,
energie, werkgelegenheid, mobiliteit, landbouw, ….)
> Vlaanderen heeft één parlement en één regering die zowel
gemeenschap- als gewestbevoegdheden uitoefenen
- De provincies
o Houden zich bezig met regionale taken (provinciale
domeinen, streekontwikkeling, onderwijs, waterlopen, …)
- De steden en gemeenten
o Staan het dichtst bij de burger
o Zorgen voor lokale veiligheid, openbare werken, cultuur,
kinderopvang, enz.
Hiërarchie van rechtsnormen
Omdat elk bestuursniveau eigen regels kan maken, is het belangrijk
dat ze op elkaar afgestemd blijven – er bestaat daarom een
hiërarchie van rechtsnormen, van hoogste naar laagste:
- Grondwet – hoogste norm, boven alles
- Wetten, decreten en ordonnanties – wetgevende akten van de
verschillende parlementen
- Uitvoeringsbesluiten – concrete regels van regeringen
- Provinciale verordeningen – regels van provinciebesturen
- Gemeentelijke verordeningen – regels op lokaal niveau
Een lagere norm mag nooit in strijd zijn met een hogere
Alle wetgeving moet bovendien de internationale verdragen en het
Europees recht respecteren
Evolutie van de Belgische staatsstructuur
Sinds de jaren ’70 heeft België meerdere staatshervormingen
doorgemaakt – daarbij werden steeds meer bevoegdheden overgedragen
van het federale naar het Vlaamse, Waalse en Brusselse niveau
Zo zijn onderwijs, welzijn, huisvesting en kinderbijslag vandaag
Vlaamse bevoegdheden (met de kinderbijslag nu bekend als het Vlaams
Groeipakket)
Door deze evolutie spreken we van een asymmetrisch federaal model:
de structuren zijn niet overal hetzelfde – Vlaanderen heeft één
regering voor gemeenschap én gewest, Wallonië heeft er twee
,Organisatie op lokaal niveau
Op gemeentelijk niveau zijn er twee hoofdorganen:
- Gemeenteraad
o Hoogste beslissingsorgaan – vergelijkbaar met parlement
o Leden worden rechtstreeks verkozen door de inwoners
o Bepalen het beleid en stemmen de gemeentelijke regels en
het budget
- College van burgemeester en schepenen
o Uitvoerende macht op lokaal niveau
o Voert de beslissingen van de gemeenteraad uit en zorgt
voor het dagelijks bestuur
De burgemeester is zowel het hoofd van de gemeente als de vertegen-
woordiger van de hogere overheden
Hij/zij staat in voor de openbare orde en kan bij noodsituaties de
hulp van de federale politie of zelfs het leger inroepen
De burgemeester ondertekent officiële documenten, zit de OCMW-raad
bij en is ook ambtenaar van de burgelijke stand (geboorten,
huwelijken, overlijdens, …)
, Hoofdstuk 2: sociale partners – what’s in a name?
De samenleving en haar verschillende actoren
Onze samenleving bestaat uit een groot geheel van organisaties,
diensten, netwerken en initiatieven die allemaal bijdragen aan
welzijn en veiligheid
Samen vormen ze wat men het sociaal-agogisch werkveld noemt – om dat
geheel overzichtelijk te begrijpen, kunnen we gebruik maken van de
samenlevingsdriehoek:
De samenlevingsdriehoek
De samenlevingsdriehoek is een model dat toont hoe verschillende
soorten actoren zich tot elkaar verhouden
Het schema bestaat uit drie assen die elk iets vertellen over de
aard van een organisatie
As 1: publiek vs. privaat
- Publieke organisaties: worden door de overheid bestuurd en met
belastingsgeld gefinancierd
- Private organisaties: ontstaan uit burgerinitiatief
As 2: formeel vs. informeel
- Formele organisaties: werken met vaste regels, statuten en
erkenningen
- Informele organisaties: spontaner en minder gebonden aan regels
veiligheidssector
Hoofdstuk 1: voorkennis van Vlaanderen en België
België als grondwettelijke en parlementaire staat
België is een grondwettelijke staat
--> de grondwet bepaalt hoe de staat bestuurd wordt, hoe
instellingen georganiseerd zijn en welke rechten burgers hebben –
alle wetten en regels moeten in overeenstemming zijn met de grondwet
Belgische grondwet: 1831
België is een representatieve democratie
--> burgers kiezen hun vertegenwoordigers in het parlement
België is een constitutionele monarchie
--> het land heeft een koning als staatshoofd, maar die heeft maar
beperkte persoonlijke macht – de koning oefent zijn bevoegdheid uit
samen met de ministers
Scheiding der machten
Om machtsmisbruik te voorkomen, wordt de macht verdeeld over drie
instellingen:
- Wetgevende macht: koning + parlement (senaat + kamer van volks-
vertegenwoordigers)
o Maken en stemmen wetten
o Controleren de uitvoerende macht
- Uitvoerende macht: koning + regering
o Leiden het land
o Voeren de wetten uit
- Rechtelijke macht: hoven en rechtbanken
o Oordelen geschillen
o Waken over de naleving van de wetten
Deze scheiding der machten is één van de basisprincipes van onze
democratische rechtsstaat
De federale staatsstructuur
België is een federale, gedecentraliseerde staat – dat wil zeggen
dat de macht niet enkel bij de federale overheid ligt, maar verdeeld
is over verschillende niveaus
Elk niveau heeft zijn eigen bevoegdheid en kan regels uitvaardigen
De vijf belangrijkste bestuursniveaus zijn:
- De federale overheid
o Bevoegd voor het hele land
o Richt zich op thema’s van nationaal belang (defensie,
justitie, buitenlandse zaken, sociale zekerheid, …)
, - De gemeenschappen (Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschap)
o Bevoegd voor persoonsgebonden materie (cultuur, welzijn,
onderwijs, gezondheidszorg, jeugd, gelijke kansen, …)
- De gewesten (Vlaams, Waals en Brussels Hoofdstedelijk gewest)
o Bevoegd voor grondgebonden materie (economie, leefmilieu,
energie, werkgelegenheid, mobiliteit, landbouw, ….)
> Vlaanderen heeft één parlement en één regering die zowel
gemeenschap- als gewestbevoegdheden uitoefenen
- De provincies
o Houden zich bezig met regionale taken (provinciale
domeinen, streekontwikkeling, onderwijs, waterlopen, …)
- De steden en gemeenten
o Staan het dichtst bij de burger
o Zorgen voor lokale veiligheid, openbare werken, cultuur,
kinderopvang, enz.
Hiërarchie van rechtsnormen
Omdat elk bestuursniveau eigen regels kan maken, is het belangrijk
dat ze op elkaar afgestemd blijven – er bestaat daarom een
hiërarchie van rechtsnormen, van hoogste naar laagste:
- Grondwet – hoogste norm, boven alles
- Wetten, decreten en ordonnanties – wetgevende akten van de
verschillende parlementen
- Uitvoeringsbesluiten – concrete regels van regeringen
- Provinciale verordeningen – regels van provinciebesturen
- Gemeentelijke verordeningen – regels op lokaal niveau
Een lagere norm mag nooit in strijd zijn met een hogere
Alle wetgeving moet bovendien de internationale verdragen en het
Europees recht respecteren
Evolutie van de Belgische staatsstructuur
Sinds de jaren ’70 heeft België meerdere staatshervormingen
doorgemaakt – daarbij werden steeds meer bevoegdheden overgedragen
van het federale naar het Vlaamse, Waalse en Brusselse niveau
Zo zijn onderwijs, welzijn, huisvesting en kinderbijslag vandaag
Vlaamse bevoegdheden (met de kinderbijslag nu bekend als het Vlaams
Groeipakket)
Door deze evolutie spreken we van een asymmetrisch federaal model:
de structuren zijn niet overal hetzelfde – Vlaanderen heeft één
regering voor gemeenschap én gewest, Wallonië heeft er twee
,Organisatie op lokaal niveau
Op gemeentelijk niveau zijn er twee hoofdorganen:
- Gemeenteraad
o Hoogste beslissingsorgaan – vergelijkbaar met parlement
o Leden worden rechtstreeks verkozen door de inwoners
o Bepalen het beleid en stemmen de gemeentelijke regels en
het budget
- College van burgemeester en schepenen
o Uitvoerende macht op lokaal niveau
o Voert de beslissingen van de gemeenteraad uit en zorgt
voor het dagelijks bestuur
De burgemeester is zowel het hoofd van de gemeente als de vertegen-
woordiger van de hogere overheden
Hij/zij staat in voor de openbare orde en kan bij noodsituaties de
hulp van de federale politie of zelfs het leger inroepen
De burgemeester ondertekent officiële documenten, zit de OCMW-raad
bij en is ook ambtenaar van de burgelijke stand (geboorten,
huwelijken, overlijdens, …)
, Hoofdstuk 2: sociale partners – what’s in a name?
De samenleving en haar verschillende actoren
Onze samenleving bestaat uit een groot geheel van organisaties,
diensten, netwerken en initiatieven die allemaal bijdragen aan
welzijn en veiligheid
Samen vormen ze wat men het sociaal-agogisch werkveld noemt – om dat
geheel overzichtelijk te begrijpen, kunnen we gebruik maken van de
samenlevingsdriehoek:
De samenlevingsdriehoek
De samenlevingsdriehoek is een model dat toont hoe verschillende
soorten actoren zich tot elkaar verhouden
Het schema bestaat uit drie assen die elk iets vertellen over de
aard van een organisatie
As 1: publiek vs. privaat
- Publieke organisaties: worden door de overheid bestuurd en met
belastingsgeld gefinancierd
- Private organisaties: ontstaan uit burgerinitiatief
As 2: formeel vs. informeel
- Formele organisaties: werken met vaste regels, statuten en
erkenningen
- Informele organisaties: spontaner en minder gebonden aan regels
