I.P.W. Pedagogiek in Beeld Samenvatting
Hoofdstuk 1: Methodologie: kennis door veranderen, de empirische benadering in de
pedagogiek
Empirisch: Ervaring als bron van kennis
Interventie: condities veranderen, geschikt wanneer je niet alleen iets te weten wilt komen
maar ook verandering op gang wil brengen.
Integratieve interventie wetenschap: Uit verschillende disciplines en op verschillende
niveaus. Condities veranderen.
Bij empirisch-analytisch onderzoek wordt eerst gekeken naar de theorie en dan naar de
praktijk. Hierbij wordt er uitgegaan van de ervaren feiten (je eerste conclusie is een
theoretische) en worden deze op objectieve wijze geanalyseerd (een tweede conclusie is een
praktische). De empirische pedagogiek zal aan pedagogen in de praktijk nooit voorschrijven
hoe de opvoeding eruit moet zien. Dat bepalen opvoeders, leerkrachten en hulpverleners
zelf, op basis van hun eigen inzichten en ervaringen. En liefst na kennis te hebben genomen
van de meest recente wetenschappelijke kennis en evidence-based interventies. Het
onderzoek is herhaalbaar en controleerbaar. Resultaten blijven geldig tot het tegendeel
wordt bewezen.
Bij empirisch-analytische pedagogiek probeert men op systematische wijze verschillende
pedagogische handelingen, methoden, ingrepen, therapieën en dergelijke uit en kijkt dan of
er sprake is van een verschillend pedagogisch effect. Deze benadering dwingt de
opvoedkundigen hun ideeën over opvoedprocessen voortdurend aan de realiteit te toetsen.
Empirisch duidt hierbij op de belangrijke plaats die de concrete opvoedingswerkelijkheid van
opvoeders en kinderen in een pedagogische wetenschap moet innemen. Analytisch duidt op
de opvoedingswerkelijkheid telkens bij stukjes en beetjes te willen beschrijven en
interpreteren, en niet de ‘hele’ werkelijkheid recht te doen.
Verschil in vraagstelling psychologie en pedagogiek:
- Pedagogiek verbindt verschillende disciplinaire perspectieven met elkaar tot een
integratieve theorie. Oog op verbetering van de pedagogische praktijk, in het belang
van het kind.
- Psychologie legt de nadruk op beschrijving en verklaring van de ontwikkeling
De empirisch-analytische pedagogiek neemt nadrukkelijk afstand de normatieve pedagogiek
die normen en waarden dacht te kunnen opleggen aan de praktijk.
De empirische cyclus. De volgende fasen worden doorlopen:
- Observatie; verzamelen en groeperen van empirisch feitenmateriaal
- Inductie; formulering van hypothesen
- Deductie; afleiding van speciale consequenties uit de hypothesen, in de vorm van
toetsbare voorspellingen
- Toetsing; van de hypothese(n)
- Evaluatie; van de uitkomsten van de toetsing in verband met de gestelde
hypothese(n) of theorie
,De empirische cyclus is mede uitgewerkt om het onderzoeksproces doorzichtig te maken en
daardoor navolgbaar. > Intersubjectieve navolgbaarheid. De pedagogiek is hier getypeerd als
een integratieve interventie-wetenschap, gericht op het belang van het kind.
Hoofdstuk 4 – Pedagogische ideeëngeschiedenis: de gehechtheidstheorie van John Bowlby
en Mary Ainsworth
De gehechtheidstheorie beschrijft hoe de vroege sociaal-emotionele ontwikkeling van
kinderen een essentiële rol speelt in het later persoonlijk en intermenselijk functioneren.
Vroege ervaringen in de relatie met opvoeders zijn van belang bij de ontwikkeling van het
zelfbeeld, en hebben tevens invloed op relaties en vriendschappen die het kind op latere
leeftijd aangaat.
Aan het eind van de 19e eeuw was in Europa en de VS een sterke verbetering van de
volksgezondheid te zien. De mental hygiene movement vestigde de aandacht op de
geestelijke gezondheid. In dezelfde periode kwam de psychoanalyse op komst; Sigmund
Freud herleidde psychische problemen van volwassenen naar echte of ingebeelde
gebeurtenissen die plaats hadden gevonden tijdens de kinderjaren.
- Steeds duidelijker dat opvoeding de ontwikkeling van kind tot volwassene voor het
grootste deel bepaald.
- Nadruk in toenemende mate op de ouders; moeder vaak als oorzaak gezien van hoe
kinderen later terechtkwamen
Affectieloos karakter: kinderen die niet in staat bleken een emotionele band met anderen
aan te gaan
Bowlby probeerde een verklaring te vinden voor het gedrag dat jonge kinderen laten zien
wanneer zij worden gescheiden van hum moeder of primaire verzorger.
, In zijn onderzoek over 44 ‘diefjes’ vergeleek hij 44 delinquente jongeren met een
controlegroep van 44 kinderen die in dezelfde kliniek waren behandeld vanwege emotionele
problemen, maar die geen strafbaar gedrag lieten zien. Meer dan de helft van de
delinquente jongeren waren op jonge leeftijd (tijdelijk) gescheiden van hun moeder. Gevolg:
deze jongeren zouden lijden aan affectieloosheid.
- Rapport voor de WHO een mijlpaal; schadelijke gevolgen van scheidingservaringen in
kaart gebracht
Vanuit het psychoanalytisch kader was de meest gangbare verklaring voor de sterke band
tussen moeder en kind het feit dat de moeder het kind voedt (primaire behoefte) (de theorie
van baatzuchtige liefde, of cupboard-love theory). Doordat de moeder fysiologische
behoeften van het kind als warmte en voeding bevredigt, leert het kind dat de moeder de
bron is van alle bevrediging en liefde.
Concept van Konrad Lorenz: ‘imprinting’ (inprenting); hij beschreef hoe jonge kauwen en
jonge grauwe ganzen vlak na de geboorte hun eigen soortgenoten niet herkennen, maar wel
de neiging hebben om het eerst bewegende object in hun omgeving te volgen (volgrespons)
Blijkbaar bestond er zoiets als een aangeboren basis voor de relatie tussen moeder en kind.
Dit ging volledig in tegen de psychoanalytische of leertheoretische verklaring dat die band
aangeleerd is.
Bowlby nam aan dat gehechtheidsgedrag vijf verschillende instinctieve, aangeboren
componenten bevat - zuigen, grijpen, volgen, huilen en lachen – maar erkende dat er
mogelijk meer konden zijn. Deze reacties van het kind op zijn omgeving zorgen ervoor dat
het contact met de moeder behouden blijft of hersteld wordt wanneer het verbroken is. Hij
zag deze gedragingen als onderdeel van een gedragssysteem met een evolutionair doel.
Harlow (1958) experiment met van de moeder gescheiden jonge resusapen, redeneerde dat
er voor een emotionele band tussen moeder en kind niet alleen voeding, maar ook liefde
nodig was. Hiermee werd het empirische bewijs geleverd tegen de meest gangbare
verklaring van cupboard-love.
William Blatz ontwikkelde de security theory welke veronderstelt dat je mentaal gezond
bent als je genoeg zelfvertrouwen hebt om de consequenties van je beslissingen en daden te
accepteren, of als je iemand in je nabije omgeving hebt waar je op kunt vertrouwen om dat
te doen.
Mary Ainsworth constateerde in haar studie ‘Infancy in Uganda’ aan de hand van
gedragspatronen dat kinderen op verschillende manieren gehecht waren aan de moeder. Zij
merkte op dat kinderen die het sterkst gehecht waren aan hun moeder, erop leken te
vertrouwen dat ze weer terug zou komen. Het leek er uiteindelijk niet om te gaan hoe sterk
deze band was, maar om de manier waarop de kinderen aan hun moeder gehecht waren.
- Drie categorieen: veilig gehecht (secure), onveilig gehecht (insecure), en niet
gehecht.
- Ontdekte dat sensitiviteit van de moeder zorgt voor een grotere kans op veilig
gehechte kinderen
Hoofdstuk 1: Methodologie: kennis door veranderen, de empirische benadering in de
pedagogiek
Empirisch: Ervaring als bron van kennis
Interventie: condities veranderen, geschikt wanneer je niet alleen iets te weten wilt komen
maar ook verandering op gang wil brengen.
Integratieve interventie wetenschap: Uit verschillende disciplines en op verschillende
niveaus. Condities veranderen.
Bij empirisch-analytisch onderzoek wordt eerst gekeken naar de theorie en dan naar de
praktijk. Hierbij wordt er uitgegaan van de ervaren feiten (je eerste conclusie is een
theoretische) en worden deze op objectieve wijze geanalyseerd (een tweede conclusie is een
praktische). De empirische pedagogiek zal aan pedagogen in de praktijk nooit voorschrijven
hoe de opvoeding eruit moet zien. Dat bepalen opvoeders, leerkrachten en hulpverleners
zelf, op basis van hun eigen inzichten en ervaringen. En liefst na kennis te hebben genomen
van de meest recente wetenschappelijke kennis en evidence-based interventies. Het
onderzoek is herhaalbaar en controleerbaar. Resultaten blijven geldig tot het tegendeel
wordt bewezen.
Bij empirisch-analytische pedagogiek probeert men op systematische wijze verschillende
pedagogische handelingen, methoden, ingrepen, therapieën en dergelijke uit en kijkt dan of
er sprake is van een verschillend pedagogisch effect. Deze benadering dwingt de
opvoedkundigen hun ideeën over opvoedprocessen voortdurend aan de realiteit te toetsen.
Empirisch duidt hierbij op de belangrijke plaats die de concrete opvoedingswerkelijkheid van
opvoeders en kinderen in een pedagogische wetenschap moet innemen. Analytisch duidt op
de opvoedingswerkelijkheid telkens bij stukjes en beetjes te willen beschrijven en
interpreteren, en niet de ‘hele’ werkelijkheid recht te doen.
Verschil in vraagstelling psychologie en pedagogiek:
- Pedagogiek verbindt verschillende disciplinaire perspectieven met elkaar tot een
integratieve theorie. Oog op verbetering van de pedagogische praktijk, in het belang
van het kind.
- Psychologie legt de nadruk op beschrijving en verklaring van de ontwikkeling
De empirisch-analytische pedagogiek neemt nadrukkelijk afstand de normatieve pedagogiek
die normen en waarden dacht te kunnen opleggen aan de praktijk.
De empirische cyclus. De volgende fasen worden doorlopen:
- Observatie; verzamelen en groeperen van empirisch feitenmateriaal
- Inductie; formulering van hypothesen
- Deductie; afleiding van speciale consequenties uit de hypothesen, in de vorm van
toetsbare voorspellingen
- Toetsing; van de hypothese(n)
- Evaluatie; van de uitkomsten van de toetsing in verband met de gestelde
hypothese(n) of theorie
,De empirische cyclus is mede uitgewerkt om het onderzoeksproces doorzichtig te maken en
daardoor navolgbaar. > Intersubjectieve navolgbaarheid. De pedagogiek is hier getypeerd als
een integratieve interventie-wetenschap, gericht op het belang van het kind.
Hoofdstuk 4 – Pedagogische ideeëngeschiedenis: de gehechtheidstheorie van John Bowlby
en Mary Ainsworth
De gehechtheidstheorie beschrijft hoe de vroege sociaal-emotionele ontwikkeling van
kinderen een essentiële rol speelt in het later persoonlijk en intermenselijk functioneren.
Vroege ervaringen in de relatie met opvoeders zijn van belang bij de ontwikkeling van het
zelfbeeld, en hebben tevens invloed op relaties en vriendschappen die het kind op latere
leeftijd aangaat.
Aan het eind van de 19e eeuw was in Europa en de VS een sterke verbetering van de
volksgezondheid te zien. De mental hygiene movement vestigde de aandacht op de
geestelijke gezondheid. In dezelfde periode kwam de psychoanalyse op komst; Sigmund
Freud herleidde psychische problemen van volwassenen naar echte of ingebeelde
gebeurtenissen die plaats hadden gevonden tijdens de kinderjaren.
- Steeds duidelijker dat opvoeding de ontwikkeling van kind tot volwassene voor het
grootste deel bepaald.
- Nadruk in toenemende mate op de ouders; moeder vaak als oorzaak gezien van hoe
kinderen later terechtkwamen
Affectieloos karakter: kinderen die niet in staat bleken een emotionele band met anderen
aan te gaan
Bowlby probeerde een verklaring te vinden voor het gedrag dat jonge kinderen laten zien
wanneer zij worden gescheiden van hum moeder of primaire verzorger.
, In zijn onderzoek over 44 ‘diefjes’ vergeleek hij 44 delinquente jongeren met een
controlegroep van 44 kinderen die in dezelfde kliniek waren behandeld vanwege emotionele
problemen, maar die geen strafbaar gedrag lieten zien. Meer dan de helft van de
delinquente jongeren waren op jonge leeftijd (tijdelijk) gescheiden van hun moeder. Gevolg:
deze jongeren zouden lijden aan affectieloosheid.
- Rapport voor de WHO een mijlpaal; schadelijke gevolgen van scheidingservaringen in
kaart gebracht
Vanuit het psychoanalytisch kader was de meest gangbare verklaring voor de sterke band
tussen moeder en kind het feit dat de moeder het kind voedt (primaire behoefte) (de theorie
van baatzuchtige liefde, of cupboard-love theory). Doordat de moeder fysiologische
behoeften van het kind als warmte en voeding bevredigt, leert het kind dat de moeder de
bron is van alle bevrediging en liefde.
Concept van Konrad Lorenz: ‘imprinting’ (inprenting); hij beschreef hoe jonge kauwen en
jonge grauwe ganzen vlak na de geboorte hun eigen soortgenoten niet herkennen, maar wel
de neiging hebben om het eerst bewegende object in hun omgeving te volgen (volgrespons)
Blijkbaar bestond er zoiets als een aangeboren basis voor de relatie tussen moeder en kind.
Dit ging volledig in tegen de psychoanalytische of leertheoretische verklaring dat die band
aangeleerd is.
Bowlby nam aan dat gehechtheidsgedrag vijf verschillende instinctieve, aangeboren
componenten bevat - zuigen, grijpen, volgen, huilen en lachen – maar erkende dat er
mogelijk meer konden zijn. Deze reacties van het kind op zijn omgeving zorgen ervoor dat
het contact met de moeder behouden blijft of hersteld wordt wanneer het verbroken is. Hij
zag deze gedragingen als onderdeel van een gedragssysteem met een evolutionair doel.
Harlow (1958) experiment met van de moeder gescheiden jonge resusapen, redeneerde dat
er voor een emotionele band tussen moeder en kind niet alleen voeding, maar ook liefde
nodig was. Hiermee werd het empirische bewijs geleverd tegen de meest gangbare
verklaring van cupboard-love.
William Blatz ontwikkelde de security theory welke veronderstelt dat je mentaal gezond
bent als je genoeg zelfvertrouwen hebt om de consequenties van je beslissingen en daden te
accepteren, of als je iemand in je nabije omgeving hebt waar je op kunt vertrouwen om dat
te doen.
Mary Ainsworth constateerde in haar studie ‘Infancy in Uganda’ aan de hand van
gedragspatronen dat kinderen op verschillende manieren gehecht waren aan de moeder. Zij
merkte op dat kinderen die het sterkst gehecht waren aan hun moeder, erop leken te
vertrouwen dat ze weer terug zou komen. Het leek er uiteindelijk niet om te gaan hoe sterk
deze band was, maar om de manier waarop de kinderen aan hun moeder gehecht waren.
- Drie categorieen: veilig gehecht (secure), onveilig gehecht (insecure), en niet
gehecht.
- Ontdekte dat sensitiviteit van de moeder zorgt voor een grotere kans op veilig
gehechte kinderen
