Hoofdstuk 1: Sociale beïnvloeding & cognities
1. Tussen psychologie en sociologie
Psychologie → gedachten, gevoelens en handelingen
Sociologie → maatschappij/samenleving, invloed van anderen
Sociale psychologie = De wetenschappelijke studie van de manier waarop de gedachten, gevoelens en
handelingen van mensen beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of impliciete aanwezigheid van
andere mensen. (definitie van Amerikaanse psycholoog Gordon Allport)
2. Sociale beïnvloeding
2.1. Continuüm
Er zijn verschillende manieren om te reageren op die sociale beïnvloeding.
De mogelijke vormen van reageren op gedrag van anderen wordt vaak voorgesteld als een
continuüm van situaties waarin de druk telkens groter wordt.
Automatische beïnvloeding gebeurt snel, zonder bewuste aandacht en is moeilijk te onderbreken.
voorbeelden imitatiegedrag: kledingstijl kopiëren (je ziet medeleerlingen merkschoenen dragen en zonder dat
iemand het zegt ga je datzelfde merk kopen), eetgedrag (als iedereen een dessert neemt op restaurant, doet
iemand dat sneller ook)
Een voorbeeld van automatische beïnvloeding is het kameleoneffect. Gedrag waarbij we mensen imiteren
zonder dat we ons daar bewust van zijn.
1
, 2.2. Conformiteit
Een vorm van reageren op sociale beïnvloeding is zich conformeren (=aanpassen) aan
groepsnormen. We passen onze gedachten, gevoelens en gedrag aan.
Waarom willen mensen tot een groep behoren?
Leg de link met een ontwikkelingspsychologische theorie.
- evolutionair standpunt biedt voordelen om bij een groep te horen. Een groep is een belangrijke
factor om te overleven: in groep kun je taken verdelen, jagen in groep verhoogt kansen om aan eten
te geraken…
-Behoeftetheorie van Maslow: tot een groep behoren, vervult onze sociale behoeften.
Muzafer Sherif (Turkse psycholoog) een van de grondleggers van de sociale psychologie. Hij deed
een experiment met een visuele illusie, het autokinetisch effect. In een duistere omgeving zonder
referentiepunt lijkt het alsof een stilstaand lichtpuntje beweegt.
experiment uitslag → je gaat je laten beïnvloeden door anderen op vlak van informatie.
Proefpersonen conformeren zich soms in onzekere situaties.
Mogelijke verklaringen daarvoor zijn normatieve invloed of informationele beïnvloeding: we
beschouwen gedrag van anderen als een goede manier om aan informatie te geraken en te
beoordelen of onze persoonlijke norm correct is. We passen onze overtuigingen aan het gedrag van
anderen aan, we stellen onze persoonlijke norm bij vanwege oprechte overtuiging dat de groep
gelijk heeft.
voorbeeld informationele beïnvloeding: Corona Vaccin bijwerkingen
Solomon Asch (Pools-Amerikaanse psycholoog), bekend experiment met de lijnstukken.
informationele beïnvloeding gebeurt als:
situatie onduidelijk is / situatie van belang is / sprake van crisis / als er deskundigen zijn
experiment uitslag → ze volgen toch de mening van anderen, ook al zijn ze er zich meestal van
bewust dat die fout is.
Mogelijke verklaring is normatieve invloed: ze hebben het gevoel zichzelf buiten de groep te
plaatsen als ze tegen de anderen zouden ingaan en ze geven dus toe, zelfs zonder dat er duidelijke
druk wordt uitgeoefend.
Normatieve invloed = ik doe het omdat anderen het doen en ik wil erbij horen.
Voorbeeld: je stelt geen vragen in de klas, omdat niemand anders dat doet of je drinkt ook alcohol
op een feestje omdat al je vrienden dat doen.
2
1. Tussen psychologie en sociologie
Psychologie → gedachten, gevoelens en handelingen
Sociologie → maatschappij/samenleving, invloed van anderen
Sociale psychologie = De wetenschappelijke studie van de manier waarop de gedachten, gevoelens en
handelingen van mensen beïnvloed worden door de feitelijke, voorgestelde of impliciete aanwezigheid van
andere mensen. (definitie van Amerikaanse psycholoog Gordon Allport)
2. Sociale beïnvloeding
2.1. Continuüm
Er zijn verschillende manieren om te reageren op die sociale beïnvloeding.
De mogelijke vormen van reageren op gedrag van anderen wordt vaak voorgesteld als een
continuüm van situaties waarin de druk telkens groter wordt.
Automatische beïnvloeding gebeurt snel, zonder bewuste aandacht en is moeilijk te onderbreken.
voorbeelden imitatiegedrag: kledingstijl kopiëren (je ziet medeleerlingen merkschoenen dragen en zonder dat
iemand het zegt ga je datzelfde merk kopen), eetgedrag (als iedereen een dessert neemt op restaurant, doet
iemand dat sneller ook)
Een voorbeeld van automatische beïnvloeding is het kameleoneffect. Gedrag waarbij we mensen imiteren
zonder dat we ons daar bewust van zijn.
1
, 2.2. Conformiteit
Een vorm van reageren op sociale beïnvloeding is zich conformeren (=aanpassen) aan
groepsnormen. We passen onze gedachten, gevoelens en gedrag aan.
Waarom willen mensen tot een groep behoren?
Leg de link met een ontwikkelingspsychologische theorie.
- evolutionair standpunt biedt voordelen om bij een groep te horen. Een groep is een belangrijke
factor om te overleven: in groep kun je taken verdelen, jagen in groep verhoogt kansen om aan eten
te geraken…
-Behoeftetheorie van Maslow: tot een groep behoren, vervult onze sociale behoeften.
Muzafer Sherif (Turkse psycholoog) een van de grondleggers van de sociale psychologie. Hij deed
een experiment met een visuele illusie, het autokinetisch effect. In een duistere omgeving zonder
referentiepunt lijkt het alsof een stilstaand lichtpuntje beweegt.
experiment uitslag → je gaat je laten beïnvloeden door anderen op vlak van informatie.
Proefpersonen conformeren zich soms in onzekere situaties.
Mogelijke verklaringen daarvoor zijn normatieve invloed of informationele beïnvloeding: we
beschouwen gedrag van anderen als een goede manier om aan informatie te geraken en te
beoordelen of onze persoonlijke norm correct is. We passen onze overtuigingen aan het gedrag van
anderen aan, we stellen onze persoonlijke norm bij vanwege oprechte overtuiging dat de groep
gelijk heeft.
voorbeeld informationele beïnvloeding: Corona Vaccin bijwerkingen
Solomon Asch (Pools-Amerikaanse psycholoog), bekend experiment met de lijnstukken.
informationele beïnvloeding gebeurt als:
situatie onduidelijk is / situatie van belang is / sprake van crisis / als er deskundigen zijn
experiment uitslag → ze volgen toch de mening van anderen, ook al zijn ze er zich meestal van
bewust dat die fout is.
Mogelijke verklaring is normatieve invloed: ze hebben het gevoel zichzelf buiten de groep te
plaatsen als ze tegen de anderen zouden ingaan en ze geven dus toe, zelfs zonder dat er duidelijke
druk wordt uitgeoefend.
Normatieve invloed = ik doe het omdat anderen het doen en ik wil erbij horen.
Voorbeeld: je stelt geen vragen in de klas, omdat niemand anders dat doet of je drinkt ook alcohol
op een feestje omdat al je vrienden dat doen.
2
