Samenvatting Praktisch bestuursrecht H1, H2, H3, H4, 5 (5.4 niet), H6, H7, H8 en H10 (10.2.2 niet)
Hoofdstuk 1
Het openbaar bestuur voert bestuurstaken uit en behartigt daarmee het algemeen belang.
Het openbaar bestuur bevat regels (rechtsnormen) m.b.t.:
- De organisatie van het openbaar bestuur;
- Het verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen;
- De rechtsnormen waaraan het openbaar bestuur zich moet houden bij de uitoefening van
die bestuursbevoegdheden;
- Rechtsnormen die gelden voor de burger en regels voor de handhaving ervan;
- De juridische bescherming voor de burger tegen het optreden van het openbaar bestuur.
Legaliteitsbeginsel: het openbaar bestuur mag alleen als openbaar bestuur optreden als dit is
vastgesteld in de wet (wetmatigheid van bestuur). Het openbaar bestuur mag dus alleen inbreuk
maken op rechten en vrijheden van een burgers als de wet dit toestaat, art. 8 Gw.
Formele wetgever: Staten-Generaal en de regering samen maken wetten in formele zin. In de titel
van zo’n wet staat altijd het woord ‘wet’.
Wet in materiële zin: elke wet die algemeen verbindende voorschriften bevat waaraan iedereen
voor wie die wet is bedoeld gebonden is.
Specialiteitsbeginsel: het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is
vastgesteld alleen het specifieke belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
Bronnen van bestuursrecht:
- Wet- en regelgeving en verdragen;
- Jurisprudentie;
- Ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
Bestuursrechtelijke normenstelsel (hiërarchisch)
Verdrag Staat der Nederlanden
Wet- en regelgeving
EU-verordening en EU-richtlijn Eurpees Parlement/Raad/Commissie
Grondwet Formele wetgever
Wet in formele zin Formele wetgever
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) Regering
Ministeriële regeling Minister
Provinciale verordening Provinciale Staten
Gemeentelijke Gemeenteraad/waterschapsbestuur
verordening/waterschapsverordening
Geen wet- en regelgeving:
Beleidsregels en vergunningsvoorschriften Op alle niveaus van het openbaar bestuur
Verdragen in Europese verordeningen hebben rechtstreekse werking, d.w.z. dat de daarin
opgenomen regels rechtstreeks in Nederland van toepassing zijn. Nederlandse burgers kunnen zich
direct beroepen op dergelijke bepalingen.
Europese richtlijnen zijn gericht tot lidstaten en hebben in beginsel geen rechtstreekse werking. De
Nederlandse of Europese rechter kan echter vaststellen dat een bepaling in een richtlijn zo
geformuleerd is dat deze wel rechtstreekse werking heeft.
Beleidsregels zijn eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur en gelden alleen voor het orgaan van
het openbaar bestuur dat ze heeft vastgesteld of waarvoor ze bedoeld zijn, art. 1:3 lid 4 Awb.
Vergunningsvoorschriften zijn normen die gelden in het individuele geval, namelijk voor degene aan
wie de vergunning is verleend.
,Gelede normstelling: normen voor een bepaald geval worden (mede) bepaald door normen in
verschillende regelingen die dikwijls in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Algemeen bestuursrecht: bevat regels die op alle terreinen van het bestuurlijke optreden van
toepassing zijn.
Bijzonder bestuursrecht: bevat regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere gebieden waarop
het openbaar bestuur actief is. Bv. politie, defensie, waterstaat, milieubeheer, ruimtelijke ordening
en economische ordening (ordende overheidstaken), onderwijs, cultuur, wetenschap, sociale en
gezondheidszorg (verzorgende overheidstaken). De rechtsgebieden heten bv. sociaalzekerheidsrecht,
ruimtelijk bestuursrecht, milieurecht, vreemdelingenrecht, gezondheidsrecht, economisch
bestuursrecht en fiscaal bestuursrecht.
Coördinatiewet: hierin worden bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het
bestuursrecht voorkomen bij elkaar gebracht. Bv. sociale zekerheid, belastingen,
omgevingsvergunning en fysieke leefomgeving.
De basis voor de Awb is gelegen in art. 107 lid 2 Gw, dat aan de wetgever de opdracht geeft om een
wet te maken met algemene regels van het bestuursrecht, met als doel:
- Het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
- De vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving;
- Het opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke rechtspraak;
- Het treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet lenen voor regeling
in een bijzondere wet.
Gelaagde structuur Awb; de wet is opgebouwd uit verschillende lagen, waarbij telkens eerst de
algemene bepalingen worden genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
De regels van het algemeen bestuursrecht zijn in beginsel steeds van toepassing op die van het
bijzonder bestuursrecht. Het bijzonder bestuursrecht kan afwijken van algemene regels in de Awb.
Indien de regel in de bijzondere wet afwijkt van die in de Awb, dan gaat de regel in de bijzondere
voor, tenzij de afwijking onnodig is.
Hoofdstuk 2
Openbare lichamen zijn publiekrechtelijke rechtspersonen met organen die zelfstandig
(rechts)handelingen kunnen verrichten.
Art. 2:1 BW kent aan openbare lichamen rechtspersoonlijkheid toe. Door deze juridische constructie
kunnen openbare lichamen, net als personen, feitelijke handelingen en rechtshandelingen
verrichten.
Feitelijke handeling: bv. aanbrengen van straatverlichting en aanleggen stadspark.
Rechtshandelingen: zijn gericht op rechtsgevolg waardoor er rechten en plichten ontstaan of worden
gewijzigd.
Rechtspersonen kunnen (rechts)handelingen niet zelf verrichten, maar doet dat d.m.v. zijn organen.
Deze organen vormen een zelfstandig onderdeel van de rechtspersoon.
Openbaar Staat Provincie Gemeente Waterschap Overige OL
lichaam
Art. 42, 44, 45 en 46 Art. 125 Gw Art. 125 Gw Art. 133 Gw Art. 134
Gw Gw
Organen Regering/Kroon Provinciale Gemeenteraad Algemeen Algemeen
Staten bestuur bestuur
Ministerraad Gedeputeerd College van Dagelijks Dagelijks
e Staten B&W bestuur bestuur
Minister(s) Commissaris Burgemeester Voorzitter Voorzitter
, van de Koning
Staatssecretaris(sen
)
Openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden). Ingesteld volgens de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WoIBES). Ze zijn nu een soort gemeenten
buiten Nederland in de vorm van openbare lichamen op grond van art. 134 Gw. Zij hebben een
gezaghebber, eilandgedeputeerde en eilandsraad (vergelijkbaar met burgemeester, wethouder en
gemeenteraad).
Openbaar bestuur bestaat uit overheidsorganisaties en andere organisaties/personen met
overheidstaken.
Overheidsorganisaties bestaan uit openbare lichamen en uit zelfstandige publiekrechtelijke
rechtspersonen.
Openbare lichamen zijn: A-ORGANEN
- Staat
- Provincie territoriale/functionele openbare lichamen
- Gemeente
- Waterschap
- Openbare lichamen voor beroep (bv. Nederlandse orde van advocaten)
- Openbare lichamen voor bedrijf (bv. Socaal-Economische Raad)
Besluiten van PS (=algemeen bestuur) worden voorbereid en uitgevoerd door GS (=dagelijks
bestuur), Cdk is de voorzitter van beide organen en tevens lid van GS.
Bestuursorganen waterschap art. 10 Waterschapswet en voor advocaten in Advocatenwet.
Zelfstandige publiekrechtelijke rechtspersonen: A-ORGANEN
- Speciaal in het leven geroepen voor specifieke taken op centraal niveau.
- Ze zijn zelfstandig omdat ze wel tot de overheidsorganisatie behoren, maar geen organen
van de traditionele openbare lichamen zijn.
- Ze vallen officieel onder een minister of staatssecretaris maar zijn daaraan niet
ondergeschikt.
- Er is geen sprake van decentralisatie, want de overheidsmacht blijft op centraal niveau.
- Aan deze zelfstandig publiekrechtelijke rechtspersonen wordt in een bijzondere wet
publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid verleend.
- Bv. CBR of DUO
Andere organisaties met overheidstaken: B-ORGANEN
- Behoren niet tot de overheid
- Voeren zelfstandig een bepaalde bestuurstaak uit
Alleen dan treden ze op als orgaan van het openbaar bestuur
- Privaatrechtelijke organisaties of personen
- Aangewezen door regering (in AMvB) of door minister (in regeling)
- Bv. stichting leenrecht of APK-keurmeester
Privaatrechtelijke zbo’s met beperkte bestuurstaak, aangewezen door regering of minister, zijn geen
overheidsorganen, soms speciaal opgericht voor bepaalde overheidstaken, bv. stichting.
Art. 1:1 lid 1 Awb, bestuursorgaan:
a-organen: orgaan van een rechtspersoon die krachtens het publiekrecht is ingesteld.
b-organen: een ander persoon of colllege, met enig openbaar gezag bekleed.
Hoofdstuk 1
Het openbaar bestuur voert bestuurstaken uit en behartigt daarmee het algemeen belang.
Het openbaar bestuur bevat regels (rechtsnormen) m.b.t.:
- De organisatie van het openbaar bestuur;
- Het verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen;
- De rechtsnormen waaraan het openbaar bestuur zich moet houden bij de uitoefening van
die bestuursbevoegdheden;
- Rechtsnormen die gelden voor de burger en regels voor de handhaving ervan;
- De juridische bescherming voor de burger tegen het optreden van het openbaar bestuur.
Legaliteitsbeginsel: het openbaar bestuur mag alleen als openbaar bestuur optreden als dit is
vastgesteld in de wet (wetmatigheid van bestuur). Het openbaar bestuur mag dus alleen inbreuk
maken op rechten en vrijheden van een burgers als de wet dit toestaat, art. 8 Gw.
Formele wetgever: Staten-Generaal en de regering samen maken wetten in formele zin. In de titel
van zo’n wet staat altijd het woord ‘wet’.
Wet in materiële zin: elke wet die algemeen verbindende voorschriften bevat waaraan iedereen
voor wie die wet is bedoeld gebonden is.
Specialiteitsbeginsel: het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is
vastgesteld alleen het specifieke belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
Bronnen van bestuursrecht:
- Wet- en regelgeving en verdragen;
- Jurisprudentie;
- Ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
Bestuursrechtelijke normenstelsel (hiërarchisch)
Verdrag Staat der Nederlanden
Wet- en regelgeving
EU-verordening en EU-richtlijn Eurpees Parlement/Raad/Commissie
Grondwet Formele wetgever
Wet in formele zin Formele wetgever
Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) Regering
Ministeriële regeling Minister
Provinciale verordening Provinciale Staten
Gemeentelijke Gemeenteraad/waterschapsbestuur
verordening/waterschapsverordening
Geen wet- en regelgeving:
Beleidsregels en vergunningsvoorschriften Op alle niveaus van het openbaar bestuur
Verdragen in Europese verordeningen hebben rechtstreekse werking, d.w.z. dat de daarin
opgenomen regels rechtstreeks in Nederland van toepassing zijn. Nederlandse burgers kunnen zich
direct beroepen op dergelijke bepalingen.
Europese richtlijnen zijn gericht tot lidstaten en hebben in beginsel geen rechtstreekse werking. De
Nederlandse of Europese rechter kan echter vaststellen dat een bepaling in een richtlijn zo
geformuleerd is dat deze wel rechtstreekse werking heeft.
Beleidsregels zijn eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur en gelden alleen voor het orgaan van
het openbaar bestuur dat ze heeft vastgesteld of waarvoor ze bedoeld zijn, art. 1:3 lid 4 Awb.
Vergunningsvoorschriften zijn normen die gelden in het individuele geval, namelijk voor degene aan
wie de vergunning is verleend.
,Gelede normstelling: normen voor een bepaald geval worden (mede) bepaald door normen in
verschillende regelingen die dikwijls in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Algemeen bestuursrecht: bevat regels die op alle terreinen van het bestuurlijke optreden van
toepassing zijn.
Bijzonder bestuursrecht: bevat regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere gebieden waarop
het openbaar bestuur actief is. Bv. politie, defensie, waterstaat, milieubeheer, ruimtelijke ordening
en economische ordening (ordende overheidstaken), onderwijs, cultuur, wetenschap, sociale en
gezondheidszorg (verzorgende overheidstaken). De rechtsgebieden heten bv. sociaalzekerheidsrecht,
ruimtelijk bestuursrecht, milieurecht, vreemdelingenrecht, gezondheidsrecht, economisch
bestuursrecht en fiscaal bestuursrecht.
Coördinatiewet: hierin worden bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het
bestuursrecht voorkomen bij elkaar gebracht. Bv. sociale zekerheid, belastingen,
omgevingsvergunning en fysieke leefomgeving.
De basis voor de Awb is gelegen in art. 107 lid 2 Gw, dat aan de wetgever de opdracht geeft om een
wet te maken met algemene regels van het bestuursrecht, met als doel:
- Het bevorderen van eenheid binnen de bestuursrechtelijke wetgeving;
- De vereenvoudiging van bestuursrechtelijke wetgeving;
- Het opnemen in de wet van ontwikkelingen in de bestuursrechtelijke rechtspraak;
- Het treffen van algemene voorzieningen voor onderwerpen die zich niet lenen voor regeling
in een bijzondere wet.
Gelaagde structuur Awb; de wet is opgebouwd uit verschillende lagen, waarbij telkens eerst de
algemene bepalingen worden genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
De regels van het algemeen bestuursrecht zijn in beginsel steeds van toepassing op die van het
bijzonder bestuursrecht. Het bijzonder bestuursrecht kan afwijken van algemene regels in de Awb.
Indien de regel in de bijzondere wet afwijkt van die in de Awb, dan gaat de regel in de bijzondere
voor, tenzij de afwijking onnodig is.
Hoofdstuk 2
Openbare lichamen zijn publiekrechtelijke rechtspersonen met organen die zelfstandig
(rechts)handelingen kunnen verrichten.
Art. 2:1 BW kent aan openbare lichamen rechtspersoonlijkheid toe. Door deze juridische constructie
kunnen openbare lichamen, net als personen, feitelijke handelingen en rechtshandelingen
verrichten.
Feitelijke handeling: bv. aanbrengen van straatverlichting en aanleggen stadspark.
Rechtshandelingen: zijn gericht op rechtsgevolg waardoor er rechten en plichten ontstaan of worden
gewijzigd.
Rechtspersonen kunnen (rechts)handelingen niet zelf verrichten, maar doet dat d.m.v. zijn organen.
Deze organen vormen een zelfstandig onderdeel van de rechtspersoon.
Openbaar Staat Provincie Gemeente Waterschap Overige OL
lichaam
Art. 42, 44, 45 en 46 Art. 125 Gw Art. 125 Gw Art. 133 Gw Art. 134
Gw Gw
Organen Regering/Kroon Provinciale Gemeenteraad Algemeen Algemeen
Staten bestuur bestuur
Ministerraad Gedeputeerd College van Dagelijks Dagelijks
e Staten B&W bestuur bestuur
Minister(s) Commissaris Burgemeester Voorzitter Voorzitter
, van de Koning
Staatssecretaris(sen
)
Openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES-eilanden). Ingesteld volgens de Wet
openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WoIBES). Ze zijn nu een soort gemeenten
buiten Nederland in de vorm van openbare lichamen op grond van art. 134 Gw. Zij hebben een
gezaghebber, eilandgedeputeerde en eilandsraad (vergelijkbaar met burgemeester, wethouder en
gemeenteraad).
Openbaar bestuur bestaat uit overheidsorganisaties en andere organisaties/personen met
overheidstaken.
Overheidsorganisaties bestaan uit openbare lichamen en uit zelfstandige publiekrechtelijke
rechtspersonen.
Openbare lichamen zijn: A-ORGANEN
- Staat
- Provincie territoriale/functionele openbare lichamen
- Gemeente
- Waterschap
- Openbare lichamen voor beroep (bv. Nederlandse orde van advocaten)
- Openbare lichamen voor bedrijf (bv. Socaal-Economische Raad)
Besluiten van PS (=algemeen bestuur) worden voorbereid en uitgevoerd door GS (=dagelijks
bestuur), Cdk is de voorzitter van beide organen en tevens lid van GS.
Bestuursorganen waterschap art. 10 Waterschapswet en voor advocaten in Advocatenwet.
Zelfstandige publiekrechtelijke rechtspersonen: A-ORGANEN
- Speciaal in het leven geroepen voor specifieke taken op centraal niveau.
- Ze zijn zelfstandig omdat ze wel tot de overheidsorganisatie behoren, maar geen organen
van de traditionele openbare lichamen zijn.
- Ze vallen officieel onder een minister of staatssecretaris maar zijn daaraan niet
ondergeschikt.
- Er is geen sprake van decentralisatie, want de overheidsmacht blijft op centraal niveau.
- Aan deze zelfstandig publiekrechtelijke rechtspersonen wordt in een bijzondere wet
publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid verleend.
- Bv. CBR of DUO
Andere organisaties met overheidstaken: B-ORGANEN
- Behoren niet tot de overheid
- Voeren zelfstandig een bepaalde bestuurstaak uit
Alleen dan treden ze op als orgaan van het openbaar bestuur
- Privaatrechtelijke organisaties of personen
- Aangewezen door regering (in AMvB) of door minister (in regeling)
- Bv. stichting leenrecht of APK-keurmeester
Privaatrechtelijke zbo’s met beperkte bestuurstaak, aangewezen door regering of minister, zijn geen
overheidsorganen, soms speciaal opgericht voor bepaalde overheidstaken, bv. stichting.
Art. 1:1 lid 1 Awb, bestuursorgaan:
a-organen: orgaan van een rechtspersoon die krachtens het publiekrecht is ingesteld.
b-organen: een ander persoon of colllege, met enig openbaar gezag bekleed.
