PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Inhoudsopgave
KENNISMAKING.............................................................................................. 2
WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?.................................................................2
WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?...........................................................................2
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP.....................................................................3
ANALYSENIVEAUS................................................................................................................. 5
WAT IS PERSOONLIJKHEID?..................................................................................................... 5
PERSOONLIJKHEID, EEN INTRODUCTIE.............................................................6
WAT IS PERSOONLIJKHEID?..................................................................................................... 6
Kenmerkende individuele verschillen...........................................................................6
Denken, voelen en doen............................................................................................... 9
Stabiliteit van persoonlijkheid......................................................................................9
Erfelijkheid van persoonlijkheid..................................................................................10
ZELF EN IDENTITEIT........................................................................................................... 10
PERSOONLIJKHEIDSBESCHRIJVINGEN EN ATTRIBUTIES..................................................................11
KLASSIEKE MODELLEN VAN PERSOONLIJKHEID...............................................12
INLEIDING......................................................................................................................... 12
SIGMUND FREUD EN PSYCHOANALYSE (1856-1939)................................................................12
FRED SKINNER EN BEHAVIORISME.......................................................................................... 15
CARL ROGERS EN HUMANISME.............................................................................................. 17
GEORGE KELLY EN COGNITIVISME.......................................................................................... 19
SAMENVATTING.................................................................................................................. 20
EEN MODERNE KIJK OP PERSOONLIJKHEID......................................................21
INLEIDING......................................................................................................................... 21
PERSOONSPRAAT................................................................................................................ 21
LEXICALE HYPOTHESE.......................................................................................................... 22
TAXONOMIEËN................................................................................................................... 22
HIËRARCHIE VAN STRUCTUREN............................................................................................... 26
NATURE EN NURTURE...................................................................................29
GENETISCH ONDERZOEK....................................................................................................... 29
WISSELWERKING GENEN EN OMGEVING....................................................................................30
CULTUUR VERSCHILLEN................................................................................31
PERSOONLIJKHEID EN INTERMENSELIJKE VERSCHILLEN, GEZONDHEID EN
COPING........................................................................................................ 37
SEKSEVERSCHILLEN............................................................................................................. 37
PARTNERRELATIES............................................................................................................... 41
WERK EN SCHOOL............................................................................................................... 44
GEZONDHEID..................................................................................................................... 45
VERSLAVING...................................................................................................................... 46
DEPRESSIE/ANGST.............................................................................................................. 46
, COPING............................................................................................................................ 47
GASTCOLLEGE PERSOONLIJKHEIDSONDERZOEK..............................................48
PERSOONLIJKHEIDSONDERZOEK....................................................................54
PERSOONLIJKHEIDSASSESSMENT............................................................................................. 54
KWALITEIT......................................................................................................................... 55
SOORTEN PERSOONLIJKHEIDSTESTEN......................................................................................56
Stukje geschiedenis.................................................................................................... 56
Projectieve tests......................................................................................................... 56
Observatie.................................................................................................................. 58
Persoonlijkheidsvragenlijsten.....................................................................................59
MOEILIJKHEDEN MET PERSOONLIJKHEIDSASSESSMENT.................................................................62
TER HERINNERING.............................................................................................................. 62
KENNISMAKING
WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?
Functies
- Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
- Verklaren waarom iemand zich op bepaalde, soms irrationele
manier gedraagt
- Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
o Belangrijk voor begeleiding van iemand
Casus; ‘Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het
ontwikkelen van een verslaving?’
- Geen diagnose voor verslaafde persoonlijkheid
- Niet omdat je trekken hebt van verslaving dat je dit ontwikkeld
- Persoonlijkheidstrekken in kaart brengen is zinvol voor
begeleiding om op in te spelen
o Vb. impulsiviteit, laag zelfbeeld,
verslavingsgevoelig/beloningsgevoelig
WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?
Cold reading
- = Gebruik maken van vage kenmerken/uitspraken die op
iedereen/ grote groep mensen van toepassing zijn zodat individu
zich aangesproken voelt
- Manier van cold reading in dagelijksleven tijdens gesprekken
o Wanneer foute uitspraak, kan je dit verbeteren naar juiste
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit nee ik ben eerder
iemand die rustig thuis blijft
, o Wanneer foute uitspraak, vragen naar waarom iemand dit
juist denkt
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit waarom denk je dat?
o Wanneer juiste uitspraak, mensen denken dat je hun echt
kent
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit wow ja, hoe wist je
dat?
- Vb. horoscoop
Barnum effect/ Forer effect
- = neiging van individuen om algemeen geldende uitspraken te
aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf
- Vaker bij positieve uitspraken dan bij negatieve
Risico’s
- Invloed op individuele beslissingen
o Relaties vergelijken met sterrenbeelden
o Vb. kreeft en schorpioen passen niet samen, met die gast
ga ik best niet op date
- Invloed op feedback in groep
o Vb. die positieve feedback ging sowieso over mij, die kritiek
ging echt niet over mij
Bedrijven maken hier ook gebruik van
- Vb. Spotify met discover weekly, Netflix met just for you
- Algoritme dat algmene uitspraken doet en kijkt naar wat iedereen
op dit moment luistert/kijkt
- Coginitieve bias = subjectieve validiteit
o Waneer we informatie lezen die we persoonlijk relevant
vinden treedt barnun effect op
o Vooral bij positieve uitspaken van toepassing
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Definitie
- De persoonlijkheidspsychologie is de tak van de psychologie die
zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
Rijke geschiedenis
- In europa was Freud eerst, in VS. was William James eerst
- Kantelpunt – Gordon Allport (1937)
, o Amerikaanse ontwikkelingen bouwden verder op filosofisch,
psychologisch en psychiatrisch gedachtengoed uit VS. en
Europa
o Ontwikkelde beginnende theorie waarmee
persoonlijkheidstrekken meetbaar werden
Persoonlijkheid
- Nomothetisch onderzocht
- Idiografisch onderzocht
Nomothetisch Idiografisch
Wat? Bestuderen van Bestuderen van 1
groepen individu
Focus “Between persons- “Within person- Intra”
Inter”
Individuele patronen
Hoe verschillen
mensen van/lijken
mensen op elkaar?
Waarom? Universele Dieper begrip van
wetmatigheden individu
ontdekken over de
mens
Hoe? Zelfrepportage, Kwalitatief
statistische analyses
Nadeel Weinig kennis over Moeilijk
complexiteit en generaliseerdbaar
dynamiek binnen
individu
- Interpersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom verschillen we van elkaar?
o Nood aan grond voor vergelijking
o Gebruik van traites: basis voor persoonlijkheidsstructuur
Traits moeten stabiel zijn
o Stabiel doorheen de tijd
o Evolutie van topologische visie naar dimensionele
Topologische visie = eigenschappen die hele tijd
veranderen en dus niet meetbaar zijn
Dimensionele visie= bepaalde eigeschappen blijven
gelijk en worden dus meetbaar
- Intrapersoonlijke verschillen
Inhoudsopgave
KENNISMAKING.............................................................................................. 2
WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?.................................................................2
WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?...........................................................................2
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP.....................................................................3
ANALYSENIVEAUS................................................................................................................. 5
WAT IS PERSOONLIJKHEID?..................................................................................................... 5
PERSOONLIJKHEID, EEN INTRODUCTIE.............................................................6
WAT IS PERSOONLIJKHEID?..................................................................................................... 6
Kenmerkende individuele verschillen...........................................................................6
Denken, voelen en doen............................................................................................... 9
Stabiliteit van persoonlijkheid......................................................................................9
Erfelijkheid van persoonlijkheid..................................................................................10
ZELF EN IDENTITEIT........................................................................................................... 10
PERSOONLIJKHEIDSBESCHRIJVINGEN EN ATTRIBUTIES..................................................................11
KLASSIEKE MODELLEN VAN PERSOONLIJKHEID...............................................12
INLEIDING......................................................................................................................... 12
SIGMUND FREUD EN PSYCHOANALYSE (1856-1939)................................................................12
FRED SKINNER EN BEHAVIORISME.......................................................................................... 15
CARL ROGERS EN HUMANISME.............................................................................................. 17
GEORGE KELLY EN COGNITIVISME.......................................................................................... 19
SAMENVATTING.................................................................................................................. 20
EEN MODERNE KIJK OP PERSOONLIJKHEID......................................................21
INLEIDING......................................................................................................................... 21
PERSOONSPRAAT................................................................................................................ 21
LEXICALE HYPOTHESE.......................................................................................................... 22
TAXONOMIEËN................................................................................................................... 22
HIËRARCHIE VAN STRUCTUREN............................................................................................... 26
NATURE EN NURTURE...................................................................................29
GENETISCH ONDERZOEK....................................................................................................... 29
WISSELWERKING GENEN EN OMGEVING....................................................................................30
CULTUUR VERSCHILLEN................................................................................31
PERSOONLIJKHEID EN INTERMENSELIJKE VERSCHILLEN, GEZONDHEID EN
COPING........................................................................................................ 37
SEKSEVERSCHILLEN............................................................................................................. 37
PARTNERRELATIES............................................................................................................... 41
WERK EN SCHOOL............................................................................................................... 44
GEZONDHEID..................................................................................................................... 45
VERSLAVING...................................................................................................................... 46
DEPRESSIE/ANGST.............................................................................................................. 46
, COPING............................................................................................................................ 47
GASTCOLLEGE PERSOONLIJKHEIDSONDERZOEK..............................................48
PERSOONLIJKHEIDSONDERZOEK....................................................................54
PERSOONLIJKHEIDSASSESSMENT............................................................................................. 54
KWALITEIT......................................................................................................................... 55
SOORTEN PERSOONLIJKHEIDSTESTEN......................................................................................56
Stukje geschiedenis.................................................................................................... 56
Projectieve tests......................................................................................................... 56
Observatie.................................................................................................................. 58
Persoonlijkheidsvragenlijsten.....................................................................................59
MOEILIJKHEDEN MET PERSOONLIJKHEIDSASSESSMENT.................................................................62
TER HERINNERING.............................................................................................................. 62
KENNISMAKING
WAAROM IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NUTTIG?
Functies
- Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
- Verklaren waarom iemand zich op bepaalde, soms irrationele
manier gedraagt
- Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
o Belangrijk voor begeleiding van iemand
Casus; ‘Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het
ontwikkelen van een verslaving?’
- Geen diagnose voor verslaafde persoonlijkheid
- Niet omdat je trekken hebt van verslaving dat je dit ontwikkeld
- Persoonlijkheidstrekken in kaart brengen is zinvol voor
begeleiding om op in te spelen
o Vb. impulsiviteit, laag zelfbeeld,
verslavingsgevoelig/beloningsgevoelig
WAT IS PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE NIET?
Cold reading
- = Gebruik maken van vage kenmerken/uitspraken die op
iedereen/ grote groep mensen van toepassing zijn zodat individu
zich aangesproken voelt
- Manier van cold reading in dagelijksleven tijdens gesprekken
o Wanneer foute uitspraak, kan je dit verbeteren naar juiste
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit nee ik ben eerder
iemand die rustig thuis blijft
, o Wanneer foute uitspraak, vragen naar waarom iemand dit
juist denkt
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit waarom denk je dat?
o Wanneer juiste uitspraak, mensen denken dat je hun echt
kent
Vb. Jij ziet er avontuurlijk uit wow ja, hoe wist je
dat?
- Vb. horoscoop
Barnum effect/ Forer effect
- = neiging van individuen om algemeen geldende uitspraken te
aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf
- Vaker bij positieve uitspraken dan bij negatieve
Risico’s
- Invloed op individuele beslissingen
o Relaties vergelijken met sterrenbeelden
o Vb. kreeft en schorpioen passen niet samen, met die gast
ga ik best niet op date
- Invloed op feedback in groep
o Vb. die positieve feedback ging sowieso over mij, die kritiek
ging echt niet over mij
Bedrijven maken hier ook gebruik van
- Vb. Spotify met discover weekly, Netflix met just for you
- Algoritme dat algmene uitspraken doet en kijkt naar wat iedereen
op dit moment luistert/kijkt
- Coginitieve bias = subjectieve validiteit
o Waneer we informatie lezen die we persoonlijk relevant
vinden treedt barnun effect op
o Vooral bij positieve uitspaken van toepassing
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP
Definitie
- De persoonlijkheidspsychologie is de tak van de psychologie die
zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid.
Rijke geschiedenis
- In europa was Freud eerst, in VS. was William James eerst
- Kantelpunt – Gordon Allport (1937)
, o Amerikaanse ontwikkelingen bouwden verder op filosofisch,
psychologisch en psychiatrisch gedachtengoed uit VS. en
Europa
o Ontwikkelde beginnende theorie waarmee
persoonlijkheidstrekken meetbaar werden
Persoonlijkheid
- Nomothetisch onderzocht
- Idiografisch onderzocht
Nomothetisch Idiografisch
Wat? Bestuderen van Bestuderen van 1
groepen individu
Focus “Between persons- “Within person- Intra”
Inter”
Individuele patronen
Hoe verschillen
mensen van/lijken
mensen op elkaar?
Waarom? Universele Dieper begrip van
wetmatigheden individu
ontdekken over de
mens
Hoe? Zelfrepportage, Kwalitatief
statistische analyses
Nadeel Weinig kennis over Moeilijk
complexiteit en generaliseerdbaar
dynamiek binnen
individu
- Interpersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom verschillen we van elkaar?
o Nood aan grond voor vergelijking
o Gebruik van traites: basis voor persoonlijkheidsstructuur
Traits moeten stabiel zijn
o Stabiel doorheen de tijd
o Evolutie van topologische visie naar dimensionele
Topologische visie = eigenschappen die hele tijd
veranderen en dus niet meetbaar zijn
Dimensionele visie= bepaalde eigeschappen blijven
gelijk en worden dus meetbaar
- Intrapersoonlijke verschillen
