Praktisch Personen- en Familierecht 2e druk
Algemene bepalingen en naamrecht
Natuurlijk persoon: Mens van vlees en bloed
Rechtspersoon: Niet-natuurlijk persoon, zoals een bedrijf, stichting of vereniging
Juridische persoon
Persoon: degene die drager van rechten van rechten en verplichtingen kan zijn. Het kunnen hebben
van rechten en verplichten wordt ook wel rechtsbevoegdheid genoemd.
Rechtsbevoegdheid wil zeggen: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de wet.
Artikel 1.1 lid 1 BW zegt: iedereen in Nederland is vrij en bevoegd tot het hebben van burgerlijke
rechten. Iedereen is dus rechtsbevoegd. uit deze bepaling vloeit voor dat elke inwoner van
Nederland op gelijke wijze rechtsbevoegd is.
Het zijn van een persoon (persoonlijkheid), begint bij de geboorte van een kind. Aanvullend vereiste
is dat het kind levend ter wereld komt, artikel 1:2 BW bepaalt namelijk dat als een kind dood ter
wereld komt, het wordt geacht nooit te hebben bestaan.
Artikel 1:2 BW bepaalt dat een ongeboren kind als geboren wordt aangemerkt, als het belang van dat
kind daarom vraagt:
- In bepaalde situaties kan een kinderbeschermingsmaatregel al nodig zijn.
- Bij een nalatenschap
↳ Om als erfgenaam te worden aangemerkt, moet iemand bestaan. Met behulp van artikel
1:2 BW kan een ongeboren- en dus nog niet bestaand- kind toch erfgoed naam zijn, mits het
levend ter wereld komt. Op dat moment heeft de rechtsbevoegdheid in het belang van het
kind terugwerkende kracht (het kind heeft al recht op de erfenis voordat het geboren is.
Persoonlijkheid eindigt als iemand overlijdt. Alle rechten en verplichtingen die op dat moment nog
bestaan, gaan over op de erfgenamen.
Bloed- en aanverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de geboorte uit bepaalde
ouders. Dit wordt ook wel biologische bloedverwantschap genoemd.
Het juridische begrip bloedverwantschap is meeromvattend dan biologische bloedverwantschap.
Juridische bloedverwantschap ontstaat bijvoorbeeld:
- Als een man een kind erkent van wie hij niet de biologische vader is (artikel 1:203 BW e.v.)
- Als de moeder van een kind op het moment van geboorte getrouwd is met een man of
vrouw die geen biologische band heeft met het kind. (artikel 1:198 (moederschap) en artikel
1:199 (vaderschap))
- Tussen de adoptieouder en het geadopteerde kind. (artikel 1:229)
Juridische bloedverwantschap wil dus zeggen: het bestaan van een juridische relatie tussen
personen, vaak aangeduid als familierechtelijke betrekking.
Bloedverwantschap bestaat in verschillende graden. De graad van bloedverwantschap wordt bepaald
door het aantal geboorten dat de bloedverwantschap heeft veroorzaakt.
, Hierbij telt een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap of een adoptie
als geboorte.
Verwantschap tussen ouders en kinderen, alsook tussen grootouders en kleinkinderen is
bloedverwantschap in de rechte linie. Verwantschap met een oom/tante, broer/zus of neef/ nicht is
bloedverwantschap in de zijlinie.
Vader/moeder
(rechte linie)
persoon Broer/zus
(zijlinie)
aanverwantschap
wanneer een persoon met iemand trouwt, ontstaat er een juridische relatie tussen die persoon en
de bloedverwanten van de ander. Hetzelfde geldt voor een persoon die een geregistreerd
partnerschap aangaat met een ander. Aanverwantschap ontstaat niet door samenwoning. De graden
van aanverwantschap worden op dezelfde wijze bepaald als voor bloedverwantschap.
Aanverwantschap wordt niet opgeheven door het eindigen van het huwelijk of geregistreerd
partnerschap.
Familie- en gezinsleven
In artikel 8 EVRM is het recht op familie- en gezinsleven vastgesteld:
Eenieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn
correspondentie.
Uit deze bepaling volgt dat iedereen recht heeft op respect voor zijn familie- en gezinsleven, ook wel
family life genoemd. Ongerechtvaardigde inmenging in de uitoefening van dit recht door de
overheidsorganen is niet toegestaan. Family life is het hebben van een nauw persoonlijke betrekking
met een ander, vaak een kind. In het Marckx-arrest is bepaald dat er geen onderscheid gemaakt mag
worden tussen kinderen binnen een huwelijke en buitenechtelijke kinderen.
Het EHRM stelt dat in de volgende situaties kan sprake zijn van family life:
- Tussen echtgenoten (samenwoning is geen vereiste)
- Tussen een man en een vrouw die een relatie hebben die vergelijkbaar is met een huwelijk
(samenwoning is geen vereisten)
- Tussen ouders en een uit hun huwelijk geboren kind (vanaf het moment van geboorte;
samenwoning is geen vereiste.)
- Tussen ongehuwde, langdurige samenwonende ouders en hun kind;
- Tussen de moeder en kind.
- Tussen de man die het kind heeft erkend en het kind.
- Tussen de biologische vader en het kind (er moet sprake zijn van bijkomende
omstandigheden, zoals samenleving of omgang met het kind, verzorging van het kind, een
relatie met de moeder).
- Tussen pleegouders of opvangouders en kind.
, - Tussen een niet-biologische ouder en kind
Aangezien er geen wettelijke definitie is. Wordt de vraag of er sprake is van family life regelmatig aan
de rechter voorgelegd, een aantal uitspraken waarin deze vraag door de rechter wordt beantwoord:
- Gehuwden
o Volgens vaste jurisprudentie van het EHRM bestaat tussen mensen die met elkaar
getrouwd zijn een gezinsleven. In de meeste gevallen houdt een huwelijk in dat
mensen samenwonen. Maar ook wanneer gehuwden niet met elkaar samenwonen,
kan family life onder bepaalde omstandigheden worden aangenomen.
- Biologische vader
o Tussen een kind en de biologische moeder bestaat automatisch family life. Dit is
echter niet het geval tussen het kind en de biologische vader. Wanneer de ouders
niet meer met elkaar gehuwd zijn, geen geregistreerd partnerschap hebben en niet
met elkaar samenwonen, moeten er bijkomende omstandigheden zijn om te kunnen
spreken van family life.
- Naaste bloedverwanten
o Tussen een kind en andere bloedverwanten kan eveneens sprake zijn van family life,
om in dit geval te kunnen spreken van family life moet komen vast te staan dat de
contacten met het kind ruimer zijn dan de gebruikelijke, in het dagelijkse verkeer
plaatsvindende contacten tussen het kind en betreffende bloedverwant.
- Niet-bloedverwanten
o Family life kan ook bestaan tussen een kind en een niet-bloedverwant. Een
veelvoorkomende situatie is family life binnen een pleeggezin. Wanneer een kind in
een pleeggezin wordt geplaatst, kan een nauwe persoonlijke betrokkenheid ontstaan
tussen kind en pleegouder(s).
Verbreking van family life
Family life kan worden verbroken door latere gebeurtenissen. Om verbreking van family life aan te
nemen, moet worden voldaan aan strenge criteria.
Voornaam
Elk kind dat wordt geboren, heeft recht op een naam. Artikel 1:4 lid 1 BW bepaalt dat iemand de
voornaam of voornamen heeft die staan in zijn geboorteakte. De ambtenaar van de burgerlijke stand
weigert in de geboorteakte voornamen op te nemen die ongepast zijn, of gelijk zijn aan een
achternaam tenzij die achternaam ook een gebruikelijke voornaam is.
Volgens artikel 1:4 lid 4 BW kan de rechtbank iemands voornaam wijzigen op verzoek van de persoon
zelf of op verzoek van zijn wettelijke vertegenwoordiger. Redenen om een voornaam te wijzigen
kunnen zijn:
- Een fout in de geboorteakte
- Iemands voornaam is emotioneel belastend
- Vernoeming naar een persoon met wie iemand een bijzondere band heeft of had.
- Iemand is transgender of transseksueel
- Een voornaam die normaal is in een bepaald land, maar in het Nederlands erg vreemd.
- Een gewijzigde geloofsovertuiging
- Iemand maakt al heel lang gebruik van een naam die afwijkt van zijn officiële voornaam.
, Geslachtsnaam
In artikel 1:5 BW zijn de regels opgenomen die gaan voer de geslachtsnaam, ook wel achternaam
genoemd.
- Algemene bepaling geslachtsnaam
o Als een kind bij geboorte in familierechtelijke betrekking staat tot twee ouders, dan
mogen de ouders de geslachtsnaam van hun kind kiezen (dit kan de naam van de
moeder of die van de vader zijn). De naamkeuze geldt voor alle volgende kinderen
van de ouders. Maken ouders geen keuze, dan krijgt het kind de naam van de vader.
Wanneer een kind alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder staat, dan
krijgt het haar achternaam.
o Als een kind later door erkenning in familierechtelijke betrekking komt te staan tot
een tweede ouder, dan houdt het kind in principe de achternaam van de moeder. Dit
is ook het geval als door een uitspraak van de rechter de afstamming van een kind
wordt bepaald (gerechtelijke vaststelling ouderschap).
o De moeder en de andere ouder kunnen er ook voor kiezen om het kind de
achternaam van de andere ouder te geven. Is het kind 16 of 17 jaar oud op het
moment dat de familierechtelijke betrekking tot de tweede ouder ontstaat, dan
beslist het kind zelf welke achternaam het heeft.
- Geslachtsnaam bij adoptie
o Wanneer een kind wordt geadopteerd door een adoptievader en moeder die met
elkaar gehuwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, dan krijgt het kind in
principe de achternaam van de adoptievader. De adoptieouders kunnen er ook voor
kiezen dat het kind de naam van de adoptiemoeder krijgt.
o Zijn de adoptieouders niet met elkaar getrouwd of is er sprake van getrouwde
adoptieouders van hetzelfde geslacht, dan houdt het kind de achternaam die het
heeft. Ook in dit geval kunnen ouders ervoor kiezen om af te wijken van de
hoofdregel en beide kinderen de achternaam van een van de twee ouders te geven.
o Als een kind wordt geadopteerd door een echtgenoot, geregistreerd partner of
levensgezel van zijn vader of moeder, dan houdt het kind in beginsel zijn eigen
achternaam. De ouder en adoptieouder kunnen ervoor kiezen om hiervoor ad te
wijken en het kind de achternaam van de adoptieouder geven.
In alle gevallen van adoptie geldt dat als het kind 16 jaar of ouder is, hij zelf beslist welke achternaam
hij heeft.
Wijziging geslachtsnaam
De achternaam speelt bij de geboorteakte een belangrijke rol, artikel 1:6 BW bepaalt namelijk dat
iemands geslachtsnaam dwingend wordt bewezen door de akte van geboorte. De achternaam die op
een geboorteakte is opgenomen is het bewijs van iemands achternaam.
Alleen als er rechtsgeldig tegenbewijs wordt geleverd is deze bepaling niet van toepassing.
Dit bewijs kan bijvoorbeeld zijn een rechtelijke adoptie-uitspraak of koninklijk besluit waarin
de achternaam is gewijzigd.
Op grond van artikel 1:7 lid 1 BW kan de achternaam van een meerderjarige op zijn verzoek worden
gewijzigd. Als het verzoek wordt toegewezen, dan wordt de naamswijziging vastgelegd in een
Algemene bepalingen en naamrecht
Natuurlijk persoon: Mens van vlees en bloed
Rechtspersoon: Niet-natuurlijk persoon, zoals een bedrijf, stichting of vereniging
Juridische persoon
Persoon: degene die drager van rechten van rechten en verplichtingen kan zijn. Het kunnen hebben
van rechten en verplichten wordt ook wel rechtsbevoegdheid genoemd.
Rechtsbevoegdheid wil zeggen: bevoegdheden die iemand heeft op basis van de wet.
Artikel 1.1 lid 1 BW zegt: iedereen in Nederland is vrij en bevoegd tot het hebben van burgerlijke
rechten. Iedereen is dus rechtsbevoegd. uit deze bepaling vloeit voor dat elke inwoner van
Nederland op gelijke wijze rechtsbevoegd is.
Het zijn van een persoon (persoonlijkheid), begint bij de geboorte van een kind. Aanvullend vereiste
is dat het kind levend ter wereld komt, artikel 1:2 BW bepaalt namelijk dat als een kind dood ter
wereld komt, het wordt geacht nooit te hebben bestaan.
Artikel 1:2 BW bepaalt dat een ongeboren kind als geboren wordt aangemerkt, als het belang van dat
kind daarom vraagt:
- In bepaalde situaties kan een kinderbeschermingsmaatregel al nodig zijn.
- Bij een nalatenschap
↳ Om als erfgenaam te worden aangemerkt, moet iemand bestaan. Met behulp van artikel
1:2 BW kan een ongeboren- en dus nog niet bestaand- kind toch erfgoed naam zijn, mits het
levend ter wereld komt. Op dat moment heeft de rechtsbevoegdheid in het belang van het
kind terugwerkende kracht (het kind heeft al recht op de erfenis voordat het geboren is.
Persoonlijkheid eindigt als iemand overlijdt. Alle rechten en verplichtingen die op dat moment nog
bestaan, gaan over op de erfgenamen.
Bloed- en aanverwantschap
Bloedverwantschap duidt op de relatie tussen personen op basis van de geboorte uit bepaalde
ouders. Dit wordt ook wel biologische bloedverwantschap genoemd.
Het juridische begrip bloedverwantschap is meeromvattend dan biologische bloedverwantschap.
Juridische bloedverwantschap ontstaat bijvoorbeeld:
- Als een man een kind erkent van wie hij niet de biologische vader is (artikel 1:203 BW e.v.)
- Als de moeder van een kind op het moment van geboorte getrouwd is met een man of
vrouw die geen biologische band heeft met het kind. (artikel 1:198 (moederschap) en artikel
1:199 (vaderschap))
- Tussen de adoptieouder en het geadopteerde kind. (artikel 1:229)
Juridische bloedverwantschap wil dus zeggen: het bestaan van een juridische relatie tussen
personen, vaak aangeduid als familierechtelijke betrekking.
Bloedverwantschap bestaat in verschillende graden. De graad van bloedverwantschap wordt bepaald
door het aantal geboorten dat de bloedverwantschap heeft veroorzaakt.
, Hierbij telt een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap of een adoptie
als geboorte.
Verwantschap tussen ouders en kinderen, alsook tussen grootouders en kleinkinderen is
bloedverwantschap in de rechte linie. Verwantschap met een oom/tante, broer/zus of neef/ nicht is
bloedverwantschap in de zijlinie.
Vader/moeder
(rechte linie)
persoon Broer/zus
(zijlinie)
aanverwantschap
wanneer een persoon met iemand trouwt, ontstaat er een juridische relatie tussen die persoon en
de bloedverwanten van de ander. Hetzelfde geldt voor een persoon die een geregistreerd
partnerschap aangaat met een ander. Aanverwantschap ontstaat niet door samenwoning. De graden
van aanverwantschap worden op dezelfde wijze bepaald als voor bloedverwantschap.
Aanverwantschap wordt niet opgeheven door het eindigen van het huwelijk of geregistreerd
partnerschap.
Familie- en gezinsleven
In artikel 8 EVRM is het recht op familie- en gezinsleven vastgesteld:
Eenieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn
correspondentie.
Uit deze bepaling volgt dat iedereen recht heeft op respect voor zijn familie- en gezinsleven, ook wel
family life genoemd. Ongerechtvaardigde inmenging in de uitoefening van dit recht door de
overheidsorganen is niet toegestaan. Family life is het hebben van een nauw persoonlijke betrekking
met een ander, vaak een kind. In het Marckx-arrest is bepaald dat er geen onderscheid gemaakt mag
worden tussen kinderen binnen een huwelijke en buitenechtelijke kinderen.
Het EHRM stelt dat in de volgende situaties kan sprake zijn van family life:
- Tussen echtgenoten (samenwoning is geen vereiste)
- Tussen een man en een vrouw die een relatie hebben die vergelijkbaar is met een huwelijk
(samenwoning is geen vereisten)
- Tussen ouders en een uit hun huwelijk geboren kind (vanaf het moment van geboorte;
samenwoning is geen vereiste.)
- Tussen ongehuwde, langdurige samenwonende ouders en hun kind;
- Tussen de moeder en kind.
- Tussen de man die het kind heeft erkend en het kind.
- Tussen de biologische vader en het kind (er moet sprake zijn van bijkomende
omstandigheden, zoals samenleving of omgang met het kind, verzorging van het kind, een
relatie met de moeder).
- Tussen pleegouders of opvangouders en kind.
, - Tussen een niet-biologische ouder en kind
Aangezien er geen wettelijke definitie is. Wordt de vraag of er sprake is van family life regelmatig aan
de rechter voorgelegd, een aantal uitspraken waarin deze vraag door de rechter wordt beantwoord:
- Gehuwden
o Volgens vaste jurisprudentie van het EHRM bestaat tussen mensen die met elkaar
getrouwd zijn een gezinsleven. In de meeste gevallen houdt een huwelijk in dat
mensen samenwonen. Maar ook wanneer gehuwden niet met elkaar samenwonen,
kan family life onder bepaalde omstandigheden worden aangenomen.
- Biologische vader
o Tussen een kind en de biologische moeder bestaat automatisch family life. Dit is
echter niet het geval tussen het kind en de biologische vader. Wanneer de ouders
niet meer met elkaar gehuwd zijn, geen geregistreerd partnerschap hebben en niet
met elkaar samenwonen, moeten er bijkomende omstandigheden zijn om te kunnen
spreken van family life.
- Naaste bloedverwanten
o Tussen een kind en andere bloedverwanten kan eveneens sprake zijn van family life,
om in dit geval te kunnen spreken van family life moet komen vast te staan dat de
contacten met het kind ruimer zijn dan de gebruikelijke, in het dagelijkse verkeer
plaatsvindende contacten tussen het kind en betreffende bloedverwant.
- Niet-bloedverwanten
o Family life kan ook bestaan tussen een kind en een niet-bloedverwant. Een
veelvoorkomende situatie is family life binnen een pleeggezin. Wanneer een kind in
een pleeggezin wordt geplaatst, kan een nauwe persoonlijke betrokkenheid ontstaan
tussen kind en pleegouder(s).
Verbreking van family life
Family life kan worden verbroken door latere gebeurtenissen. Om verbreking van family life aan te
nemen, moet worden voldaan aan strenge criteria.
Voornaam
Elk kind dat wordt geboren, heeft recht op een naam. Artikel 1:4 lid 1 BW bepaalt dat iemand de
voornaam of voornamen heeft die staan in zijn geboorteakte. De ambtenaar van de burgerlijke stand
weigert in de geboorteakte voornamen op te nemen die ongepast zijn, of gelijk zijn aan een
achternaam tenzij die achternaam ook een gebruikelijke voornaam is.
Volgens artikel 1:4 lid 4 BW kan de rechtbank iemands voornaam wijzigen op verzoek van de persoon
zelf of op verzoek van zijn wettelijke vertegenwoordiger. Redenen om een voornaam te wijzigen
kunnen zijn:
- Een fout in de geboorteakte
- Iemands voornaam is emotioneel belastend
- Vernoeming naar een persoon met wie iemand een bijzondere band heeft of had.
- Iemand is transgender of transseksueel
- Een voornaam die normaal is in een bepaald land, maar in het Nederlands erg vreemd.
- Een gewijzigde geloofsovertuiging
- Iemand maakt al heel lang gebruik van een naam die afwijkt van zijn officiële voornaam.
, Geslachtsnaam
In artikel 1:5 BW zijn de regels opgenomen die gaan voer de geslachtsnaam, ook wel achternaam
genoemd.
- Algemene bepaling geslachtsnaam
o Als een kind bij geboorte in familierechtelijke betrekking staat tot twee ouders, dan
mogen de ouders de geslachtsnaam van hun kind kiezen (dit kan de naam van de
moeder of die van de vader zijn). De naamkeuze geldt voor alle volgende kinderen
van de ouders. Maken ouders geen keuze, dan krijgt het kind de naam van de vader.
Wanneer een kind alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder staat, dan
krijgt het haar achternaam.
o Als een kind later door erkenning in familierechtelijke betrekking komt te staan tot
een tweede ouder, dan houdt het kind in principe de achternaam van de moeder. Dit
is ook het geval als door een uitspraak van de rechter de afstamming van een kind
wordt bepaald (gerechtelijke vaststelling ouderschap).
o De moeder en de andere ouder kunnen er ook voor kiezen om het kind de
achternaam van de andere ouder te geven. Is het kind 16 of 17 jaar oud op het
moment dat de familierechtelijke betrekking tot de tweede ouder ontstaat, dan
beslist het kind zelf welke achternaam het heeft.
- Geslachtsnaam bij adoptie
o Wanneer een kind wordt geadopteerd door een adoptievader en moeder die met
elkaar gehuwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, dan krijgt het kind in
principe de achternaam van de adoptievader. De adoptieouders kunnen er ook voor
kiezen dat het kind de naam van de adoptiemoeder krijgt.
o Zijn de adoptieouders niet met elkaar getrouwd of is er sprake van getrouwde
adoptieouders van hetzelfde geslacht, dan houdt het kind de achternaam die het
heeft. Ook in dit geval kunnen ouders ervoor kiezen om af te wijken van de
hoofdregel en beide kinderen de achternaam van een van de twee ouders te geven.
o Als een kind wordt geadopteerd door een echtgenoot, geregistreerd partner of
levensgezel van zijn vader of moeder, dan houdt het kind in beginsel zijn eigen
achternaam. De ouder en adoptieouder kunnen ervoor kiezen om hiervoor ad te
wijken en het kind de achternaam van de adoptieouder geven.
In alle gevallen van adoptie geldt dat als het kind 16 jaar of ouder is, hij zelf beslist welke achternaam
hij heeft.
Wijziging geslachtsnaam
De achternaam speelt bij de geboorteakte een belangrijke rol, artikel 1:6 BW bepaalt namelijk dat
iemands geslachtsnaam dwingend wordt bewezen door de akte van geboorte. De achternaam die op
een geboorteakte is opgenomen is het bewijs van iemands achternaam.
Alleen als er rechtsgeldig tegenbewijs wordt geleverd is deze bepaling niet van toepassing.
Dit bewijs kan bijvoorbeeld zijn een rechtelijke adoptie-uitspraak of koninklijk besluit waarin
de achternaam is gewijzigd.
Op grond van artikel 1:7 lid 1 BW kan de achternaam van een meerderjarige op zijn verzoek worden
gewijzigd. Als het verzoek wordt toegewezen, dan wordt de naamswijziging vastgelegd in een
