Alleen het artikel van dierendonck geldt als artikel als tentamenstof, verder alleen het boek.
Eventuele extra artikelen zijn geen tentamenstof.
Hoorcolleges zijn de leidraad voor wat wel of niet belangrijk is.
Hoorcolleges
Week 1
Hoorcollege 1A
Organisatie zenuwstelsel
Zenuwstelsel bestaat uit 2 systemen
1. centrale zenuwstelsel
→ omsloten door bot
● Hersenen
● Ruggenmerg
= deel van centrale zenuwstelsel dat zich niet in de schedel maar in
kanaal.holte in wevelkolom bevindt (ruggenmergkanaal)
- ruggenmergkanaal wordt gevormd door op één lijn liggende wervels
die door banden en spieren op hun plaats worden gehouden
- zenuwen die door het ruggenmergkanaal lopen vervoeren motorische
en sensorische informatie van en naar het brein
- segmenten: open delen tussen verschillende gebieden van het
ruggenmerg waarin de zenuwen in een uit treden
, uittredend van het ruggenmerg (bijv. zenuwen) of als het nog naar binnen
moet komen, is het het perifere zenuwstelsel
2. perifere zenuwstelsel
→ zenuwstelsel dat buiten de botten ligt
bestaat uit:
● autonome zenuwstelsel
(wordt wel aangevoerd door de hersenstam dus niet helemaal buiten botten.)
Nervus vagus bekendste aansturing
→ niet sturend/ onbewust
Bestuurt o.a. de klieren en gladde spieren van organen (hart, darmen etc.)
Bestuurt:
- vitale levensfuncties: hartslag, bloeddruk, ademhaling
- spijsvertering= verteren van voedsel tot bruikbare, door het lichaam
opneembare, bouwstenen (zoals koolhydraten en eiwitten)
- stofwisseling= Het bewerken en omvormen van deze bruikbare
voedingsstoffen (bv koolhydraten in glucose, of glucose in glycogeen)
- verbranding/ energiehuishouding= Met behulp van zuurstof
voedingsstoffen omzetten in energie, nodig voor fysieke
actie/inspanningen (spieractiviteit), mentale inspanning (!), vitale
functies als hartslag en ademhaling, S&S, lichaamstemperatuur,
biochemische celprocessen zoals synthese en transport van stoffen,
etc.
→ glucose kan worden verbrand of opgeslagen, afhankelijk van je
energiebehoefte: veel= verbranding, weinig= opslag
- slaap-waakritme
- temperatuur-regeling
2 onderdelen autonome zenuwstelsel:
1. sympatisch
activiteit/ vechten of vluchten (bij stress)
, → veel spieractiviteit, bloedvaten vernauwen, alert worden, zweten,
spijsvertering lager pitje
→ glucose verbranden= de snelste leverancier voor energie
Adrenaline activiteert het sympatisch zenuwstelsel
2. parasympatisch
actief als het lichaam kan herstellen (glucose opgeslagen, wondjes
genezen etc.)
- opslag van glucose als er meer glucose beschikbaar is dan
nodig voor energie
→ bijv. als glycogeen in lever- en spiercellen, als eiwitten in
spierweefsel, of als vet(zuren) in vetcellen. ← o.i.v. insuline
Polyvagaal-theorie
● Theorie richt zich vooral op het parasympathische deel van het autonome
zenuwstelsel, specifiek op de rol van de nervus vagus.
● Kern: parasympathische systeem gaat niet alleen gaat over rust en herstel,
maar kent twee verschillende responsen:
- Ventrale (=buikzijde) vagale staat, gereguleerd door ventrale tak van
nervus vagus (evolutionair nieuwer)
● Ondersteunt niet alleen rust en herstel, maar ook ontspanning,
sociale verbondenheid, communicatie en co-regulatie
(wederzijdse beïnvloeding van elkaars emotionele en
fysiologische toestand, door bv lichaamstaal, ter bevordering
van veiligheid en ontspanning)
● Kan remmende invloed hebben op fight/flight-respons
- Dorsale (=rugzijde) vagale staat, gereguleerd door dorsale tak van
(evolutionair ouder)
■ Geactiveerd bij extreme dreiging/stress, en kan leiden tot niet
alleen passiviteit en energiebesparing, maar ook tot
bevriezing/shutdown- reacties (‘freeze’) en zelfs dissociatie
(mentale en/of emotionele loskoppeling van jezelf, je lichaam
en/of de omgeving)
■ Dus: Parasympathische systeem werkt dus niet altijd
kalmerend, maar kan ook leiden tot verdoving en dissociatie bij
extreme stress
● somatische zenuwstelsel
, Bewust
- Willekeurig
- perifere zenuwen → maken interactie lichaam / buitenwereld mogelijk
- zintuiglijke waarneming → zintuigelijke prikkels van zintuigen naar brein
- motoriek → commando’s van brein naar spieren
Perifere zenuwstelsel (zowel somatisch als autonoom) kan je ook opdelen in
● Ruggenmergzenuwen (spinale zenuwen)
= zenuwen die via het ruggenmerg uit en in het centrale zenuwstelsel treden
→ sturen signalen van hersenen naar lichaam of van lichaam naar hersenen
- zenuwen die prikkels vervoeren van brein naar spieren/organen: efferente
(motorische) zenuwen
- zenuwen die (somatosensorische/ gevoels-) prikkels aanvoeren vanuit de
zintuigen naar het brein: afferente (sensorische) zenuwen
- exteroceprieve prikkels vanuit buitenwereld (bv. tast, druk, pijn, temp)
- interoceptieve prikkels vanuit binnenuit het lichaam (bv. posities,
beweging, houding/ balans, ledematen, gewrichten, spieren)
- zenuwbanen van de organen (hart, darmen etc) naar de hersenen
31 paar
● Hersenzenuwen (craniale zenuwen of kopzenuwen)
= zenuwen die niet via het ruggenmerg, maar via het hoofd uit en in het CZS treden
→ Twaalf tweetallen zenuwen (één = voor rechter- en één voor linkerkant = van het
hoofd) die rechtstreeks uit de hersenen ontspringen (motorische hersenzenuwkernen
in de hersenstam) en naar het hoofd lopen (motorische zenuwen) (UIT) of
rechtstreeks zintuigelijke signalen van het hoofd (ogen/oren/neus/tong/huid) naar de
hersenen vervoeren (sensorische zenuwen) (IN
12 paar
Bouwstenen hersenen
● Neuronen
= informatieverwekkers
→ signalen ontvangen, verwerken/integreren en doorgeven
- neuron ontvangt input en stuurt output van/anar
duizenden andere neuronen
functie: 1) informatie ontvangen 2) verwerken/ integreren 3)
vervoeren en doorgeven
structuur: 1) dendrieten 2) cellichaam 3) axon/ collateralen/
terminale eindvoet
Netwrken= sleutel tot begrijpen van brein, neuron=
informatieverwerkende eenheden/ knooppunten van het netwerk
● Gliacellen
= ondersteuners van neuronen
Primaire functies hersenen
1. Input: verwerken, filteren, intergreren van, en betekenis geven aan, prikkels uit de
omgeving
Eventuele extra artikelen zijn geen tentamenstof.
Hoorcolleges zijn de leidraad voor wat wel of niet belangrijk is.
Hoorcolleges
Week 1
Hoorcollege 1A
Organisatie zenuwstelsel
Zenuwstelsel bestaat uit 2 systemen
1. centrale zenuwstelsel
→ omsloten door bot
● Hersenen
● Ruggenmerg
= deel van centrale zenuwstelsel dat zich niet in de schedel maar in
kanaal.holte in wevelkolom bevindt (ruggenmergkanaal)
- ruggenmergkanaal wordt gevormd door op één lijn liggende wervels
die door banden en spieren op hun plaats worden gehouden
- zenuwen die door het ruggenmergkanaal lopen vervoeren motorische
en sensorische informatie van en naar het brein
- segmenten: open delen tussen verschillende gebieden van het
ruggenmerg waarin de zenuwen in een uit treden
, uittredend van het ruggenmerg (bijv. zenuwen) of als het nog naar binnen
moet komen, is het het perifere zenuwstelsel
2. perifere zenuwstelsel
→ zenuwstelsel dat buiten de botten ligt
bestaat uit:
● autonome zenuwstelsel
(wordt wel aangevoerd door de hersenstam dus niet helemaal buiten botten.)
Nervus vagus bekendste aansturing
→ niet sturend/ onbewust
Bestuurt o.a. de klieren en gladde spieren van organen (hart, darmen etc.)
Bestuurt:
- vitale levensfuncties: hartslag, bloeddruk, ademhaling
- spijsvertering= verteren van voedsel tot bruikbare, door het lichaam
opneembare, bouwstenen (zoals koolhydraten en eiwitten)
- stofwisseling= Het bewerken en omvormen van deze bruikbare
voedingsstoffen (bv koolhydraten in glucose, of glucose in glycogeen)
- verbranding/ energiehuishouding= Met behulp van zuurstof
voedingsstoffen omzetten in energie, nodig voor fysieke
actie/inspanningen (spieractiviteit), mentale inspanning (!), vitale
functies als hartslag en ademhaling, S&S, lichaamstemperatuur,
biochemische celprocessen zoals synthese en transport van stoffen,
etc.
→ glucose kan worden verbrand of opgeslagen, afhankelijk van je
energiebehoefte: veel= verbranding, weinig= opslag
- slaap-waakritme
- temperatuur-regeling
2 onderdelen autonome zenuwstelsel:
1. sympatisch
activiteit/ vechten of vluchten (bij stress)
, → veel spieractiviteit, bloedvaten vernauwen, alert worden, zweten,
spijsvertering lager pitje
→ glucose verbranden= de snelste leverancier voor energie
Adrenaline activiteert het sympatisch zenuwstelsel
2. parasympatisch
actief als het lichaam kan herstellen (glucose opgeslagen, wondjes
genezen etc.)
- opslag van glucose als er meer glucose beschikbaar is dan
nodig voor energie
→ bijv. als glycogeen in lever- en spiercellen, als eiwitten in
spierweefsel, of als vet(zuren) in vetcellen. ← o.i.v. insuline
Polyvagaal-theorie
● Theorie richt zich vooral op het parasympathische deel van het autonome
zenuwstelsel, specifiek op de rol van de nervus vagus.
● Kern: parasympathische systeem gaat niet alleen gaat over rust en herstel,
maar kent twee verschillende responsen:
- Ventrale (=buikzijde) vagale staat, gereguleerd door ventrale tak van
nervus vagus (evolutionair nieuwer)
● Ondersteunt niet alleen rust en herstel, maar ook ontspanning,
sociale verbondenheid, communicatie en co-regulatie
(wederzijdse beïnvloeding van elkaars emotionele en
fysiologische toestand, door bv lichaamstaal, ter bevordering
van veiligheid en ontspanning)
● Kan remmende invloed hebben op fight/flight-respons
- Dorsale (=rugzijde) vagale staat, gereguleerd door dorsale tak van
(evolutionair ouder)
■ Geactiveerd bij extreme dreiging/stress, en kan leiden tot niet
alleen passiviteit en energiebesparing, maar ook tot
bevriezing/shutdown- reacties (‘freeze’) en zelfs dissociatie
(mentale en/of emotionele loskoppeling van jezelf, je lichaam
en/of de omgeving)
■ Dus: Parasympathische systeem werkt dus niet altijd
kalmerend, maar kan ook leiden tot verdoving en dissociatie bij
extreme stress
● somatische zenuwstelsel
, Bewust
- Willekeurig
- perifere zenuwen → maken interactie lichaam / buitenwereld mogelijk
- zintuiglijke waarneming → zintuigelijke prikkels van zintuigen naar brein
- motoriek → commando’s van brein naar spieren
Perifere zenuwstelsel (zowel somatisch als autonoom) kan je ook opdelen in
● Ruggenmergzenuwen (spinale zenuwen)
= zenuwen die via het ruggenmerg uit en in het centrale zenuwstelsel treden
→ sturen signalen van hersenen naar lichaam of van lichaam naar hersenen
- zenuwen die prikkels vervoeren van brein naar spieren/organen: efferente
(motorische) zenuwen
- zenuwen die (somatosensorische/ gevoels-) prikkels aanvoeren vanuit de
zintuigen naar het brein: afferente (sensorische) zenuwen
- exteroceprieve prikkels vanuit buitenwereld (bv. tast, druk, pijn, temp)
- interoceptieve prikkels vanuit binnenuit het lichaam (bv. posities,
beweging, houding/ balans, ledematen, gewrichten, spieren)
- zenuwbanen van de organen (hart, darmen etc) naar de hersenen
31 paar
● Hersenzenuwen (craniale zenuwen of kopzenuwen)
= zenuwen die niet via het ruggenmerg, maar via het hoofd uit en in het CZS treden
→ Twaalf tweetallen zenuwen (één = voor rechter- en één voor linkerkant = van het
hoofd) die rechtstreeks uit de hersenen ontspringen (motorische hersenzenuwkernen
in de hersenstam) en naar het hoofd lopen (motorische zenuwen) (UIT) of
rechtstreeks zintuigelijke signalen van het hoofd (ogen/oren/neus/tong/huid) naar de
hersenen vervoeren (sensorische zenuwen) (IN
12 paar
Bouwstenen hersenen
● Neuronen
= informatieverwekkers
→ signalen ontvangen, verwerken/integreren en doorgeven
- neuron ontvangt input en stuurt output van/anar
duizenden andere neuronen
functie: 1) informatie ontvangen 2) verwerken/ integreren 3)
vervoeren en doorgeven
structuur: 1) dendrieten 2) cellichaam 3) axon/ collateralen/
terminale eindvoet
Netwrken= sleutel tot begrijpen van brein, neuron=
informatieverwerkende eenheden/ knooppunten van het netwerk
● Gliacellen
= ondersteuners van neuronen
Primaire functies hersenen
1. Input: verwerken, filteren, intergreren van, en betekenis geven aan, prikkels uit de
omgeving
