Samenvatting Geschiedenis
H1 – De tijd van jagers en boeren
§1 – het leven van jagers-verzamelaars
Geen schriftelijke bronnen:
In de prehistorie ofwel de tijd van de jagers en boeren was er nog geen schrift om
gebeurtenissen te beschrijven. Voor onze kennis van de prehistorie zijn we afhankelijk
van bijv. grotschilderingen, die worden dan bestudeerd door archeologen. Alles uit het
verleden kan als bron dienen: botresten, potscherven, voetafdrukken enz. de laatste tijd
is er meer bekend geworden over de cultuur van de prehistorische mensen. We weten
hoe ze leefden, maar niet hoe ze dachten. Dit komt dus door het gebrek aan geschreven
bronnen.
De verspreiding van de gewone mens:
Zo’n 6 miljoen jaar geleden ontstonden in Afrika de eerste mensachtingen 2 miljoen
jaar geleden de eerste mensensoorten die op twee benen liepen en niet in bomen
leefden. Ze leefden in groepen in een samenleving van jagers en verzamelaars. Zo’n
400.000 jaar geleden gingen ze vuur gebruiken en aten niet meer rauw vlees.
Uiteindelijk bleef 1 soort over: de moderne mens.
Jagers-verzamelaars:
Tot 9.000 v.C. leefden de mens van jagen en verzamelen. De mannen jaagde en de
vrouwen zorgde voor de kinderen en verzamelde voedsel zoals bessen en noten.
Jagers en verzamelaars leefden in groepen van enkele tientallen mensen. Het waren
nomaden. Als een gebied veel voedsel bood bleven ze daar langer. Ze hadden vaak een
basiskamp waaruit ze op pad gingen. Door het trekken hadden mensen weinig bezit.
jagers-verzamelaars hadden alleen grove werktuigen, zoals stenen bijlen. Vanaf 50.000
v.C. maakten ze ingewikkeldere werktuigen zoals vishengels en wapens. Ze bouwden
warmere tenten waardoor ze bestand waren tegen de kou. Hierdoor konden ze zich in
de ijstijd over Europa verspreiden.
Gedachten en kunst:
In Europa maakten de jagers-verzamelaars vanaf 30.000 v.C. kunst zoals
vrouwenbeeldjes. In grotten maakten ze wandschilderingen van de jacht op dieren. De
prehistorische kunst laat zien dat de cultuur van jagers-verzamelaars ingewikkelder
werd. Mensen gingen denken in symbolen.
§2 – De opkomst van de landbouw
Ontstaan van de landbouw:
De landbouw is ontstaan in het Midden-Oosten rond 9000 v.C. gingen mensen daar
voedsel verbouwen in een gebied dat daar de vruchtbare halvemaan wordt genoemd.
Rond 8000 v.C. ontstond de veeteelt in de tijd daarna werd de landbouw steeds
gevarieerder.
,Het ontstaan van de landbouw was een revolutie, die de hele samenleving veranderde.
Vanuit het Midden-Oosten verspreidden migranten de landbouw door de rest v.d.
wereld. De landbouwrevolutie vond ook in andere delen zelfstandig plaats zoals in
China en Midden-Amerika.
Oorzaken en gevolgen van de landbouwrevolutie:
Het ontstaan van de landbouw komt o.a. doordat het klimaat veranderde. Na de laatste
ijstijd ontstond een zacht klimaat met droge zomers goed voor granen in dit milieu.
Ook in EU werd het klimaat beter geschikt voor landbouw. Mensen ontdekten dat ze
gewassen konden uitzaaien en planten. Op die manier werden wilde planten
gedomesticeerd. Een andere oorzaak was dat de dieren waarop gejaagd werd waren
verdwenen. Mensen leerde om dieren te fokken.
Vanaf 5000 v.C. werden dieren gebruikt voor bewerking van het land, ze trokken
ploegen zware grond kon worden bebouwd. Door de landbouw konden meer mensen
worden gevoed.
De landbouwsamenleving:
Door de landbouwrevolutie ontstond de landbouwsamenleving. Mensen stopte met
trekken en kregen een sedentaire leefwijze. Ze kregen een permanente woonplaats, ze
gingen leven in dorpen. Elk dorp was autarkisch (zelfvoorzienend). Bezit werd
belangrijk grond belangrijkst. Men bezaten huizen en werktuigen en andere
producten van nijverheid. Sommige mensen hadden meer bezit dan andere meer
aanzien en macht. Zo groeide er sociale ongelijkheid. Er kwamen slaven.
De mensen uit belangrijke families werden begraven onder bijv. hunebedden, deze
monumenten eerde de nabestaanden. In de graven lagen grafgiften voor in het
hiernamaals. Daarnaast geloofden de mensen in goden en hadden
natuurgodsdiensten. Om de goden te eren werden rituelen uitgevoerd zoals dansen,
zingen en offeren.
§3 – De opkomst van de landbouw
Het ontstaan van steden:
Dorpen hadden in de prehistorie hooguit een paar honderd inwoners. Maar sommige
dorpen in Azië werden groter. Er kwamen grote nederzettingen de bewoners leefden
van landbouw geen echte stad, want stad is een van het platteland afgescheiden
plaats met veel bewoners waar de inwoners niet alleen maar boer zijn. De 1 e steden
ontstonden in Irak bij de Eufraat en Tigris in Mesopotamië. Het volk van de Soemeriërs
had zich daar gevestigd. Ze bouwden tientallen dorpen uit tot steden met
bestuursgebouwen en tempels. De oudste stad Eridu en werd later overschaduwd door
steden als Urak die rond 3.000 v.C. 50.000 inwoners had.
,De landbouwstedelijke samenleving:
De eerste steden ontstonden doordat boeren op de vruchtbare grond het meest voedsel
produceerden. Door de overschotten konden de boeren anderen gaan voeden die niet
van de landbouw leefden ontstaan landbouwstedelijke samenleving, hier leefde
een minderheid van de bevolking in steden. Doordat de landbouw georganiseerd moest
worden ontstond een elite, sociale toplaag die leidinggaf.
In de landbouw hielden boeren zich bezig met nijverheid. Maar in steden was dit het
werk van timmerlieden, pottenbakkers enz. zij waren gespecialiseerd in een ambacht.
Er waren militairen om het volk te beschermen, handelaren en priester voor contact
met goden.
Steden waren afhankelijk van handel. De Soemeriërs exporteerden graan en kleding en
importeerden luxeproducten. Ze handelden over land met Syrië, Turkije en Afghanistan
en over de Perzische golf met Iran en Oost-Arabië. Daar lag voor de kust de belangrijkste
markt in het Perzische golfgebied.
Politieke ontwikkelingen:
Uit de elite kwam één leider naar voren een vorst. De rest van de bevolking waren
onderdanen die moesten gehoorzamen. In Egypte ontstond rond 3.000 v.C. één staat
met een farao aan het hoofd. In Mesopotamië bleven stadstaten bestaan met
opperpriester aan de macht. Zij stonden in nauw contact met d e goden meer gezag.
Onderaan de sociale hiërarchie stonden slaven en boeren die werkte op het land, hun
oogst moesten ze afstaan aan de staat. Door deze belasting kon de overheid voedsel
verstrekken.
Culturele ontwikkelingen:
De Soemeriërs hadden een hoogontwikkelde beschaving, deze kende nieuwe
technieken en werktuigen zoals het wiel en materialen zoals brons, waar wapens en
beelden van werden gemaakt. Ze hadden een polytheïstische godsdienst, ze
verklaarden alles wat gebeurde uit het handelen van d goden. Hierdoor waren er
mythes.
De Soemeriërs vonden rond 3300-2900 v.C. het schrift uit. Dit werd gebruikt voor de
organisatie van steden, hoeveel een boer aan producten had geleverd enz.
De Soemeriërs krasten de tekens in klei, de tekens leken op spijkers wordt
spijkerschrift genoemd. Dit schrift werd nog lang gebruikt en is in de 19 e eeuw ontcijfert.
H2 – De tijd van Grieken en Romeinen
§1 – wetenschap en politiek in de Griekse stadsstaat
De eerste Griekse beschavingen:
Met de uitvinding van het schrift omstreeks 3000 v.C. was de oudheid begonnen. Deze
tweede periode wordt de tijd van Grieken en Romeinen genoemd.
, De oudste beschaving in Europa was de Minoïsche beschaving op Kreta (2000-1700 v.C.)
er is minder over bekend dan over de culturen in west-Azië en Egypte.
Rond 1500 v.C. gingen Grieken vanaf het Europese vasteland heren over Kreta. Er
ontstond de vroegste Griekse beschaving in een gebied dat bestond uit het Griekse
vasteland en een hoop eilanden. Deze Myceense beschaving werd gedomineerd door
krijgsheren die baliseus (koning) werden genoemd. Ze regeerden vanuit sterke paleizen,
vochten met bronzen wapens en trokken met strijdwagens. Koningen vechten vaak
tegen elkaar, maar vochten gezamenlijk om o.a. Troje. De Myceense beschaving ging in
de 12e eeuw v.C. ten onder.
De cultuur van de Griekse stadstaten:
Vanaf de 8e eeuw nieuwe Griekse beschaving Grieken leefden in onafhankelijke
stadstaten (poleis) met een landbouwstedelijke samenleving. Bloeiende economie
bevolkingsgroei overbevolking, dus groepen Grieken vertrokken per schip uit
stadstaten vestigden in koloniën aan de middellandse zee.
Grieken vormden samen één volk; door gezamenlijke cultuur, taal en goden. Door de
kolonisatie en het gebruik van de gemeenschappelijke munt, groeiden de handel,
nijverheid en welvaart in Griekenland.
In de 5e eeuw v.C. kwam de cultuur tot bloei vooral wetenschap en bouw- en
beeldhouwkunst. De Griekse beschaving wordt klassiek genoemd. Het beroemdste
klassieke gebouw was het Parthenon op de Akropolis. Het dak ruste op tientallen zuilen.
In het Parthenon stond een hoog beeld van Athene, godin van Athene. Griekse
kunstenaars maakten nauwgezet studie van het menselijk lichaam met deze beelden
weken ze af van de stijve en emotieloze beelden van voor de klassieke tijd.
De antieke Grieken voelden zich met elkaar verbonden tegenover de niet-Grieken, die
ze barbaren noemden. Maar vaak voerde Griekse stadstaten ook oorlog met elkaar, in
338 v.C. werden ze in één rijk verenigd toen ze werden onderwerpen door het
koninkrijk Macedonië. De koning van Macedonië bewonderde de Griekse cultuur en
gaf zijn troonopvolger (Alexander de Grote) een Griekse opvoeding. Hij (Alexander)
veroverde met Griekse soldaten het Perzische rijk en Egypte Griekse cultuur wordt
verspreid over enorm gebied. Na de dood van Alexander heerste er in West-Azië en
Egypte een Griekse elite over de inheemse bevolking.
Burgerschap en politiek:
De Griekse stadstaten werden eerst geregeerd door aanzienlijke families of koningen.
Een polis met erfelijke koning werd een monarchie genoemd. Andere poleis werden
bestuurd door een groep edelen. Dit bestuurssysteem heette aristocratie. De rijkdom
van deze aristocraten was gebaseerd op grondbezit.
Sommige steden kregen een regering van rijken die niet uit een adellijke familie
kwamen. Dit werd een oligarchie genoemd. Door economische ontwikkeling kwamen er
meer ambachtslieden en handelaren wilden meebeslissen over bestuur polis, ofwel
politiek. In sommige steden veroverde één edelman op onwettige manier de macht.
Zo’n tiran probeerde de steun te krijgen van het volk om zich tegenover andere edelen
te handhaven. In Athene greep zo’n tiran de macht. Hij was populair, maar zodra zijn
H1 – De tijd van jagers en boeren
§1 – het leven van jagers-verzamelaars
Geen schriftelijke bronnen:
In de prehistorie ofwel de tijd van de jagers en boeren was er nog geen schrift om
gebeurtenissen te beschrijven. Voor onze kennis van de prehistorie zijn we afhankelijk
van bijv. grotschilderingen, die worden dan bestudeerd door archeologen. Alles uit het
verleden kan als bron dienen: botresten, potscherven, voetafdrukken enz. de laatste tijd
is er meer bekend geworden over de cultuur van de prehistorische mensen. We weten
hoe ze leefden, maar niet hoe ze dachten. Dit komt dus door het gebrek aan geschreven
bronnen.
De verspreiding van de gewone mens:
Zo’n 6 miljoen jaar geleden ontstonden in Afrika de eerste mensachtingen 2 miljoen
jaar geleden de eerste mensensoorten die op twee benen liepen en niet in bomen
leefden. Ze leefden in groepen in een samenleving van jagers en verzamelaars. Zo’n
400.000 jaar geleden gingen ze vuur gebruiken en aten niet meer rauw vlees.
Uiteindelijk bleef 1 soort over: de moderne mens.
Jagers-verzamelaars:
Tot 9.000 v.C. leefden de mens van jagen en verzamelen. De mannen jaagde en de
vrouwen zorgde voor de kinderen en verzamelde voedsel zoals bessen en noten.
Jagers en verzamelaars leefden in groepen van enkele tientallen mensen. Het waren
nomaden. Als een gebied veel voedsel bood bleven ze daar langer. Ze hadden vaak een
basiskamp waaruit ze op pad gingen. Door het trekken hadden mensen weinig bezit.
jagers-verzamelaars hadden alleen grove werktuigen, zoals stenen bijlen. Vanaf 50.000
v.C. maakten ze ingewikkeldere werktuigen zoals vishengels en wapens. Ze bouwden
warmere tenten waardoor ze bestand waren tegen de kou. Hierdoor konden ze zich in
de ijstijd over Europa verspreiden.
Gedachten en kunst:
In Europa maakten de jagers-verzamelaars vanaf 30.000 v.C. kunst zoals
vrouwenbeeldjes. In grotten maakten ze wandschilderingen van de jacht op dieren. De
prehistorische kunst laat zien dat de cultuur van jagers-verzamelaars ingewikkelder
werd. Mensen gingen denken in symbolen.
§2 – De opkomst van de landbouw
Ontstaan van de landbouw:
De landbouw is ontstaan in het Midden-Oosten rond 9000 v.C. gingen mensen daar
voedsel verbouwen in een gebied dat daar de vruchtbare halvemaan wordt genoemd.
Rond 8000 v.C. ontstond de veeteelt in de tijd daarna werd de landbouw steeds
gevarieerder.
,Het ontstaan van de landbouw was een revolutie, die de hele samenleving veranderde.
Vanuit het Midden-Oosten verspreidden migranten de landbouw door de rest v.d.
wereld. De landbouwrevolutie vond ook in andere delen zelfstandig plaats zoals in
China en Midden-Amerika.
Oorzaken en gevolgen van de landbouwrevolutie:
Het ontstaan van de landbouw komt o.a. doordat het klimaat veranderde. Na de laatste
ijstijd ontstond een zacht klimaat met droge zomers goed voor granen in dit milieu.
Ook in EU werd het klimaat beter geschikt voor landbouw. Mensen ontdekten dat ze
gewassen konden uitzaaien en planten. Op die manier werden wilde planten
gedomesticeerd. Een andere oorzaak was dat de dieren waarop gejaagd werd waren
verdwenen. Mensen leerde om dieren te fokken.
Vanaf 5000 v.C. werden dieren gebruikt voor bewerking van het land, ze trokken
ploegen zware grond kon worden bebouwd. Door de landbouw konden meer mensen
worden gevoed.
De landbouwsamenleving:
Door de landbouwrevolutie ontstond de landbouwsamenleving. Mensen stopte met
trekken en kregen een sedentaire leefwijze. Ze kregen een permanente woonplaats, ze
gingen leven in dorpen. Elk dorp was autarkisch (zelfvoorzienend). Bezit werd
belangrijk grond belangrijkst. Men bezaten huizen en werktuigen en andere
producten van nijverheid. Sommige mensen hadden meer bezit dan andere meer
aanzien en macht. Zo groeide er sociale ongelijkheid. Er kwamen slaven.
De mensen uit belangrijke families werden begraven onder bijv. hunebedden, deze
monumenten eerde de nabestaanden. In de graven lagen grafgiften voor in het
hiernamaals. Daarnaast geloofden de mensen in goden en hadden
natuurgodsdiensten. Om de goden te eren werden rituelen uitgevoerd zoals dansen,
zingen en offeren.
§3 – De opkomst van de landbouw
Het ontstaan van steden:
Dorpen hadden in de prehistorie hooguit een paar honderd inwoners. Maar sommige
dorpen in Azië werden groter. Er kwamen grote nederzettingen de bewoners leefden
van landbouw geen echte stad, want stad is een van het platteland afgescheiden
plaats met veel bewoners waar de inwoners niet alleen maar boer zijn. De 1 e steden
ontstonden in Irak bij de Eufraat en Tigris in Mesopotamië. Het volk van de Soemeriërs
had zich daar gevestigd. Ze bouwden tientallen dorpen uit tot steden met
bestuursgebouwen en tempels. De oudste stad Eridu en werd later overschaduwd door
steden als Urak die rond 3.000 v.C. 50.000 inwoners had.
,De landbouwstedelijke samenleving:
De eerste steden ontstonden doordat boeren op de vruchtbare grond het meest voedsel
produceerden. Door de overschotten konden de boeren anderen gaan voeden die niet
van de landbouw leefden ontstaan landbouwstedelijke samenleving, hier leefde
een minderheid van de bevolking in steden. Doordat de landbouw georganiseerd moest
worden ontstond een elite, sociale toplaag die leidinggaf.
In de landbouw hielden boeren zich bezig met nijverheid. Maar in steden was dit het
werk van timmerlieden, pottenbakkers enz. zij waren gespecialiseerd in een ambacht.
Er waren militairen om het volk te beschermen, handelaren en priester voor contact
met goden.
Steden waren afhankelijk van handel. De Soemeriërs exporteerden graan en kleding en
importeerden luxeproducten. Ze handelden over land met Syrië, Turkije en Afghanistan
en over de Perzische golf met Iran en Oost-Arabië. Daar lag voor de kust de belangrijkste
markt in het Perzische golfgebied.
Politieke ontwikkelingen:
Uit de elite kwam één leider naar voren een vorst. De rest van de bevolking waren
onderdanen die moesten gehoorzamen. In Egypte ontstond rond 3.000 v.C. één staat
met een farao aan het hoofd. In Mesopotamië bleven stadstaten bestaan met
opperpriester aan de macht. Zij stonden in nauw contact met d e goden meer gezag.
Onderaan de sociale hiërarchie stonden slaven en boeren die werkte op het land, hun
oogst moesten ze afstaan aan de staat. Door deze belasting kon de overheid voedsel
verstrekken.
Culturele ontwikkelingen:
De Soemeriërs hadden een hoogontwikkelde beschaving, deze kende nieuwe
technieken en werktuigen zoals het wiel en materialen zoals brons, waar wapens en
beelden van werden gemaakt. Ze hadden een polytheïstische godsdienst, ze
verklaarden alles wat gebeurde uit het handelen van d goden. Hierdoor waren er
mythes.
De Soemeriërs vonden rond 3300-2900 v.C. het schrift uit. Dit werd gebruikt voor de
organisatie van steden, hoeveel een boer aan producten had geleverd enz.
De Soemeriërs krasten de tekens in klei, de tekens leken op spijkers wordt
spijkerschrift genoemd. Dit schrift werd nog lang gebruikt en is in de 19 e eeuw ontcijfert.
H2 – De tijd van Grieken en Romeinen
§1 – wetenschap en politiek in de Griekse stadsstaat
De eerste Griekse beschavingen:
Met de uitvinding van het schrift omstreeks 3000 v.C. was de oudheid begonnen. Deze
tweede periode wordt de tijd van Grieken en Romeinen genoemd.
, De oudste beschaving in Europa was de Minoïsche beschaving op Kreta (2000-1700 v.C.)
er is minder over bekend dan over de culturen in west-Azië en Egypte.
Rond 1500 v.C. gingen Grieken vanaf het Europese vasteland heren over Kreta. Er
ontstond de vroegste Griekse beschaving in een gebied dat bestond uit het Griekse
vasteland en een hoop eilanden. Deze Myceense beschaving werd gedomineerd door
krijgsheren die baliseus (koning) werden genoemd. Ze regeerden vanuit sterke paleizen,
vochten met bronzen wapens en trokken met strijdwagens. Koningen vechten vaak
tegen elkaar, maar vochten gezamenlijk om o.a. Troje. De Myceense beschaving ging in
de 12e eeuw v.C. ten onder.
De cultuur van de Griekse stadstaten:
Vanaf de 8e eeuw nieuwe Griekse beschaving Grieken leefden in onafhankelijke
stadstaten (poleis) met een landbouwstedelijke samenleving. Bloeiende economie
bevolkingsgroei overbevolking, dus groepen Grieken vertrokken per schip uit
stadstaten vestigden in koloniën aan de middellandse zee.
Grieken vormden samen één volk; door gezamenlijke cultuur, taal en goden. Door de
kolonisatie en het gebruik van de gemeenschappelijke munt, groeiden de handel,
nijverheid en welvaart in Griekenland.
In de 5e eeuw v.C. kwam de cultuur tot bloei vooral wetenschap en bouw- en
beeldhouwkunst. De Griekse beschaving wordt klassiek genoemd. Het beroemdste
klassieke gebouw was het Parthenon op de Akropolis. Het dak ruste op tientallen zuilen.
In het Parthenon stond een hoog beeld van Athene, godin van Athene. Griekse
kunstenaars maakten nauwgezet studie van het menselijk lichaam met deze beelden
weken ze af van de stijve en emotieloze beelden van voor de klassieke tijd.
De antieke Grieken voelden zich met elkaar verbonden tegenover de niet-Grieken, die
ze barbaren noemden. Maar vaak voerde Griekse stadstaten ook oorlog met elkaar, in
338 v.C. werden ze in één rijk verenigd toen ze werden onderwerpen door het
koninkrijk Macedonië. De koning van Macedonië bewonderde de Griekse cultuur en
gaf zijn troonopvolger (Alexander de Grote) een Griekse opvoeding. Hij (Alexander)
veroverde met Griekse soldaten het Perzische rijk en Egypte Griekse cultuur wordt
verspreid over enorm gebied. Na de dood van Alexander heerste er in West-Azië en
Egypte een Griekse elite over de inheemse bevolking.
Burgerschap en politiek:
De Griekse stadstaten werden eerst geregeerd door aanzienlijke families of koningen.
Een polis met erfelijke koning werd een monarchie genoemd. Andere poleis werden
bestuurd door een groep edelen. Dit bestuurssysteem heette aristocratie. De rijkdom
van deze aristocraten was gebaseerd op grondbezit.
Sommige steden kregen een regering van rijken die niet uit een adellijke familie
kwamen. Dit werd een oligarchie genoemd. Door economische ontwikkeling kwamen er
meer ambachtslieden en handelaren wilden meebeslissen over bestuur polis, ofwel
politiek. In sommige steden veroverde één edelman op onwettige manier de macht.
Zo’n tiran probeerde de steun te krijgen van het volk om zich tegenover andere edelen
te handhaven. In Athene greep zo’n tiran de macht. Hij was populair, maar zodra zijn
