Studievragen deeltentamen 2
Kalat 8.1
1. Wat is een endogeen circadiaan ritme? Noem minstens 3 psychologische of
fysiologische processen die zo’n ritme volgen.
- Een endogeen circadiaan ritme is een intern ritme dat ongeveer 24 uur duurt,
dat biologische processen reguleert. Processen die zo’n ritme volgen zijn
bijvoorbeeld slaap, DNA-herstel en je spijsvertering.
2. Zie figuur 8.1. Geef met 2 verticale lijnen aan waar een circadiane cyclus begint en
waar die eindigt. Hoe lang is die periode ongeveer in uren? Is dat vergelijkbaar met
de endogene circadiane cyclus van mensen?
- Deze periode duurt ongeveer 24 uur, hierin is een ritme van slaap en
activiteit. Dit is ook te vergelijken met de endogene circadiane cyclus van
mensen.
3. Wat is de belangrijkste ‘Zeitgeber’ om het endogene circadiane ritme in een 24-uurs
keurslijf te dwingen?
- Licht
4. Gegeven 8.1.3, wat gebeurt er als:
- Je in de winter werkt in een poolstreek?
- In dit geval werk je in een constante donkerheid, maar je behoudt een
ongeveer 24-uur durend ritme.
- De zomertijd ingaat en de externe klokken een uur vooruit gezet worden?
- Je brein ziet de tijd nog steeds als de originele tijd, terwijl je klok iets
anders zegt.
- Je van het westen naar het oosten verhuisd?
- Dan zal je op den duur eerder wakker worden, omdat de zon in het
oosten eerder opkomt.
- Als je blind bent?
- Of je produceert circadiane ritmes d.m.v. geluid, eten, etc, of je ritme
blijft gebaseerd op licht en duurt iets langer dan 24 uur. Hierdoor
kunnen slaapproblemen ontstaan.
5. Na een trans-Atlantische vlucht waarbij 5 of meer tijdzones worden gepasseerd, kost
het meer tijd om te herstellen (bijv. Van slaap- of concentratieproblemen) na een
oostwaartse vlucht dan na een westwaartse vlucht. Hoe komt dat? Gebruik de
termen ‘phase-delay’ en ‘phase-advance’.
- Een disruptie in het ritme na het passeren van tijdzones heet een jet lag. Het
is makkelijker om naar het westen te gaan, omdat je langer op blijft en langer
uitslaapt. Dit heet phase-delay. Als je naar het oosten gaat, dan slaap je
eerder en wordt je eerder wakker. Dit heet phase-advance. Het is dus
moeilijker om naar het oosten te gaan, omdat het lastiger is om vóór je
lichaams normale tijd te gaan slapen.
,6. Stewardessen die veel trans-Atlantische vluchten maken hebben relatief veel last
van geheugenproblemen. Hoe zou dit kunnen komen?
- Zij moeten vaak aanpassen aan hun jetlag, en dit verhoogt stress. Hierdoor
wordt meer cortisol aangemaakt wat neuronen in de hippocampus aantast,
wat belangrijk is voor je geheugen.
7. Wat is een nadelig effect van nachtdienst en wat zou je er aan kunnen doen
(gegeven de noodzaak van nachtdienst)?
- Je lichaam kan zich lastig aanpassen aan de nachtdienst, en dat zorgt voor
slaapproblemen en een slechte gemoedstoestand. Wat je zou kunnen doen
om het te verbeteren is slapen in een hele donkere kamer overdag, en
werken in hele felle lichten (vergelijkbaar aan de zon).
8. Wat is de relatie tussen ‘biologische klok’, ‘circadiaan ritme’ en de
suprachiasmatische nucleus (SCN)?
- Cellen door het hele lichaam kunnen circadiane ritmes produceren, maar het
belangrijkste onderdeel hiervoor is de suprachiasmatische nucleus
(onderdeel van hypothalamus). Aparte neuronen kunnen ritmes maken en de
interactie tussen neuronen maakt het accuraat en preciezer. De biologische
klok ontstaat dus door de SCN.
9. In welke mate en op welke manier zijn neuronen in de SCN wat betreft de
hoeveelheid actiepotentialen die ze produceren afhankelijk van verbindingen met de
rest van het brein en lichaam?
- Neuronen kunnen volledig onafhankelijk actiepotentialen genereren en ritmes
creëren, maar om de ritmes goed te laten functioneren is contact met andere
neuronen nodig.
10. Gegeven 8.1.9, wat is de genetische basis van de SCN-activiteit? Gebruik de termen
gen, (m)RNA, eiwit, en beschrijf de rol van licht.
- In de SCN zitten genen die ritmes kunnen vormen, bijvoorbeeld PER en TIM.
Deze produceren eiwitten, deze eiwitten bevorderen slaap. ‘s Ochtends
begint mRNA (die deze eiwitten produceert) met weinig concentratie. Dit
neemt langzaam toe, en daarmee ook de synthese van eiwitten. Deze
inhiberen dan de genen die RNA aanmaken, en zo is er ‘s nachts veel PER
en TIM. Daarnaast activeert licht een molecuul dat TIM kan afbreken.
, 11. Welke verbinding vanuit de SCN is vervolgens heel belangrijk voor het slaap-waak-
ritme? Wat gebeurt er als gevolg van actiepotentialen over die verbinding, en met
wat voor regelmaat?
- Met de pijnappelklier, deze geeft het hormoon melatonine af (vaak ‘s nachts) wat
slaperigheid vergroot. Door melatoninepillen te nemen in de middag kan je ‘s avonds
vaak sneller in slaap komen, en zo het ritme aanpassen.
Kalat 8.2
1. Men onderscheidt lichte slaap (stadium 1 en 2), diepe slaap (stadium 3 en 4), en
REM-slaap. Beschrijf globaal de onderscheidende karakteristieken van het EEG in
relatie tot deze stadia.
- In stadium 1 zijn er irreguliere, laag-voltage alpha waves. Alpha waves zijn
kenmerkend voor gerelaxed zijn.
- In stadium 2 zitten K-complexen en sleepspindels. K-complexen zijn
spontane sterke golven geassocieerd met inhibitie van neuronen afvuren.
Sleepspindles zijn meerdere 12-14 HZ golven in een seconde, geassocieerd
met schommelingen in interacties tussen cellen en consolidatie van het
geheugen.
- In stadium 3 zijn er langzame, grote amplitude golven en minder
breinactiviteit.
- In stadium 4 zitten nog meer hiervan.
- In REM-slaap lijken de alpha waves erg op die in stage 1.
2. In welk stadium worden de meeste oogbewegingen gemaakt? In welk de meeste
lichaamsbewegingen? En in welk stadium worden bij het wakker worden de meeste
dromen gerapporteerd?
- REM-slaap, non-REM slaap (stadium 1 en 2), REM-slaap
3. De verhouding tussen de duur van perioden met diepe slaap en die van REM-slaap
verschuift over de nacht. Hoe verhoudt die verschuiving zich tot het cirdiane ritme dat
je in bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur kunt waarnemen?
- Vroeg in de nacht is vooral diepe slaap (slow-wave), en het circadiane ritme
zorgt dan voor een afkoeling in lichaamstemperatuur (wat de diepe slaap
bevordert). In deze slaap gaat het om fysiek herstel. Later in de nacht is
REM-slaap, en het circadiane ritme zorgt dan voor een langzame verhoging
van de lichaamstemperatuur. Hierdoor kan je makkelijker wakker worden.
Deze slaap gaat om emotionele dingen en creatief denken.
Kalat 8.1
1. Wat is een endogeen circadiaan ritme? Noem minstens 3 psychologische of
fysiologische processen die zo’n ritme volgen.
- Een endogeen circadiaan ritme is een intern ritme dat ongeveer 24 uur duurt,
dat biologische processen reguleert. Processen die zo’n ritme volgen zijn
bijvoorbeeld slaap, DNA-herstel en je spijsvertering.
2. Zie figuur 8.1. Geef met 2 verticale lijnen aan waar een circadiane cyclus begint en
waar die eindigt. Hoe lang is die periode ongeveer in uren? Is dat vergelijkbaar met
de endogene circadiane cyclus van mensen?
- Deze periode duurt ongeveer 24 uur, hierin is een ritme van slaap en
activiteit. Dit is ook te vergelijken met de endogene circadiane cyclus van
mensen.
3. Wat is de belangrijkste ‘Zeitgeber’ om het endogene circadiane ritme in een 24-uurs
keurslijf te dwingen?
- Licht
4. Gegeven 8.1.3, wat gebeurt er als:
- Je in de winter werkt in een poolstreek?
- In dit geval werk je in een constante donkerheid, maar je behoudt een
ongeveer 24-uur durend ritme.
- De zomertijd ingaat en de externe klokken een uur vooruit gezet worden?
- Je brein ziet de tijd nog steeds als de originele tijd, terwijl je klok iets
anders zegt.
- Je van het westen naar het oosten verhuisd?
- Dan zal je op den duur eerder wakker worden, omdat de zon in het
oosten eerder opkomt.
- Als je blind bent?
- Of je produceert circadiane ritmes d.m.v. geluid, eten, etc, of je ritme
blijft gebaseerd op licht en duurt iets langer dan 24 uur. Hierdoor
kunnen slaapproblemen ontstaan.
5. Na een trans-Atlantische vlucht waarbij 5 of meer tijdzones worden gepasseerd, kost
het meer tijd om te herstellen (bijv. Van slaap- of concentratieproblemen) na een
oostwaartse vlucht dan na een westwaartse vlucht. Hoe komt dat? Gebruik de
termen ‘phase-delay’ en ‘phase-advance’.
- Een disruptie in het ritme na het passeren van tijdzones heet een jet lag. Het
is makkelijker om naar het westen te gaan, omdat je langer op blijft en langer
uitslaapt. Dit heet phase-delay. Als je naar het oosten gaat, dan slaap je
eerder en wordt je eerder wakker. Dit heet phase-advance. Het is dus
moeilijker om naar het oosten te gaan, omdat het lastiger is om vóór je
lichaams normale tijd te gaan slapen.
,6. Stewardessen die veel trans-Atlantische vluchten maken hebben relatief veel last
van geheugenproblemen. Hoe zou dit kunnen komen?
- Zij moeten vaak aanpassen aan hun jetlag, en dit verhoogt stress. Hierdoor
wordt meer cortisol aangemaakt wat neuronen in de hippocampus aantast,
wat belangrijk is voor je geheugen.
7. Wat is een nadelig effect van nachtdienst en wat zou je er aan kunnen doen
(gegeven de noodzaak van nachtdienst)?
- Je lichaam kan zich lastig aanpassen aan de nachtdienst, en dat zorgt voor
slaapproblemen en een slechte gemoedstoestand. Wat je zou kunnen doen
om het te verbeteren is slapen in een hele donkere kamer overdag, en
werken in hele felle lichten (vergelijkbaar aan de zon).
8. Wat is de relatie tussen ‘biologische klok’, ‘circadiaan ritme’ en de
suprachiasmatische nucleus (SCN)?
- Cellen door het hele lichaam kunnen circadiane ritmes produceren, maar het
belangrijkste onderdeel hiervoor is de suprachiasmatische nucleus
(onderdeel van hypothalamus). Aparte neuronen kunnen ritmes maken en de
interactie tussen neuronen maakt het accuraat en preciezer. De biologische
klok ontstaat dus door de SCN.
9. In welke mate en op welke manier zijn neuronen in de SCN wat betreft de
hoeveelheid actiepotentialen die ze produceren afhankelijk van verbindingen met de
rest van het brein en lichaam?
- Neuronen kunnen volledig onafhankelijk actiepotentialen genereren en ritmes
creëren, maar om de ritmes goed te laten functioneren is contact met andere
neuronen nodig.
10. Gegeven 8.1.9, wat is de genetische basis van de SCN-activiteit? Gebruik de termen
gen, (m)RNA, eiwit, en beschrijf de rol van licht.
- In de SCN zitten genen die ritmes kunnen vormen, bijvoorbeeld PER en TIM.
Deze produceren eiwitten, deze eiwitten bevorderen slaap. ‘s Ochtends
begint mRNA (die deze eiwitten produceert) met weinig concentratie. Dit
neemt langzaam toe, en daarmee ook de synthese van eiwitten. Deze
inhiberen dan de genen die RNA aanmaken, en zo is er ‘s nachts veel PER
en TIM. Daarnaast activeert licht een molecuul dat TIM kan afbreken.
, 11. Welke verbinding vanuit de SCN is vervolgens heel belangrijk voor het slaap-waak-
ritme? Wat gebeurt er als gevolg van actiepotentialen over die verbinding, en met
wat voor regelmaat?
- Met de pijnappelklier, deze geeft het hormoon melatonine af (vaak ‘s nachts) wat
slaperigheid vergroot. Door melatoninepillen te nemen in de middag kan je ‘s avonds
vaak sneller in slaap komen, en zo het ritme aanpassen.
Kalat 8.2
1. Men onderscheidt lichte slaap (stadium 1 en 2), diepe slaap (stadium 3 en 4), en
REM-slaap. Beschrijf globaal de onderscheidende karakteristieken van het EEG in
relatie tot deze stadia.
- In stadium 1 zijn er irreguliere, laag-voltage alpha waves. Alpha waves zijn
kenmerkend voor gerelaxed zijn.
- In stadium 2 zitten K-complexen en sleepspindels. K-complexen zijn
spontane sterke golven geassocieerd met inhibitie van neuronen afvuren.
Sleepspindles zijn meerdere 12-14 HZ golven in een seconde, geassocieerd
met schommelingen in interacties tussen cellen en consolidatie van het
geheugen.
- In stadium 3 zijn er langzame, grote amplitude golven en minder
breinactiviteit.
- In stadium 4 zitten nog meer hiervan.
- In REM-slaap lijken de alpha waves erg op die in stage 1.
2. In welk stadium worden de meeste oogbewegingen gemaakt? In welk de meeste
lichaamsbewegingen? En in welk stadium worden bij het wakker worden de meeste
dromen gerapporteerd?
- REM-slaap, non-REM slaap (stadium 1 en 2), REM-slaap
3. De verhouding tussen de duur van perioden met diepe slaap en die van REM-slaap
verschuift over de nacht. Hoe verhoudt die verschuiving zich tot het cirdiane ritme dat
je in bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur kunt waarnemen?
- Vroeg in de nacht is vooral diepe slaap (slow-wave), en het circadiane ritme
zorgt dan voor een afkoeling in lichaamstemperatuur (wat de diepe slaap
bevordert). In deze slaap gaat het om fysiek herstel. Later in de nacht is
REM-slaap, en het circadiane ritme zorgt dan voor een langzame verhoging
van de lichaamstemperatuur. Hierdoor kan je makkelijker wakker worden.
Deze slaap gaat om emotionele dingen en creatief denken.
