Topic: Sports and Communication 2024/2025
Hoorcollege 1: Sport and Mediatization
Levels van analyses:
Macro = maatschappelijk niveau
→ VB: Hoe veranderen of creëren mediatechnologieën sport?
Meso = institutioneel niveau
→ VB: Hoe zetten sportclubs media in om hun fans te bereiken?
Micro = individueel niveau
→ VB: Hoe gebruiken recreatieve sporters sportapps?
Mediatisation = hoe media en communicatie zijn ingebed in het dagelijks leven en
hoe andere instellingen zich aanpassen aan media
→ Mediatiseringsonderzoek is gericht op het begrijpen van de rol van media als
agenten van sociale en culturele verandering
→ Komt voor naast andere trends zoals commercialisering, digitalisering en
globalisering
→ Is een niet-linear en multidimensionaal proces
Twee onderzoekstradities van mediatisering:
1. Sociaal-constructivistisch = Hoe media dagelijkse sociale praktijken
beïnvloeden
2. Institutioneel = Hoe media andere sociale instituties vormgeven
Mediatisering vanuit een institutionele benadering:
- Media zijn machtige agenten met hun eigen doelen, belangen en waarden
- ‘Mediatisering’ is de manier waarop andere instellingen zich aanpassen aan de
logica van de media institutie: je moet het spel spelen volgens de regels van de
media
- Alle maatschappelijke instituties (familie, politiek, bedrijfsleven, sport…) staan tot op
zekere hoogte blootgesteld aan media(tiserings)druk
- Sport en media = een symbiotische relatie (= beide partijen zijn afhankelijk van
elkaar en versterken elkaar)
1
,Belangrijke golven in de geschiedenis van mediatisering in de sport:
1921: Eerste uitgezonden sportevenement → bokswedstrijd
1979: Revolutie van kabel-tv
2000: Sportorganisaties worden media platforms
2024: Media worden sport!
Matrix of Dependencies and Social Systems of Mediatisation of Sport
= Laat zien hoe de relatie tussen sport en media in 3 fasen ontwikkelt en wat de
invloed is op de verschillende niveaus
3 niveaus van sociale systemen:
- Interaction/ Structure = hoe individuen binnen de sportwereld omgaan met media
- Organization/ Institution = structurele relaties tussen sportorganisaties en
mediabedrijven, en hoe deze organisaties zich aanpassen aan de eisen van media
- Society/ Context = de rol van sport binnen de maatschappij en hoe sport wordt
gemedieerd en geconsumeerd door het publiek
3 niveaus van afhankelijkheid tussen sport en media:
- Transactional Dependency = meest eenvoudige en oppervlakkige vorm van
afhankelijkheid
→ Sport en media hebben een zakelijke relatie: media gebruikt sport als content om
kijkers te trekken en sport profiteert van de extra zichtbaarheid
→ VB: Een sportorganisatie die een wedstrijd organiseert en media uitnodigt om het
evenement verslag te geven
- Ritual Dependency = ontstaat een wederzijdse afhankelijkheid: sport en media
passen zich aan elkaar aan om effectiever samen te werken
→ Media logica: sporters, coaches en organisaties beginnen hun gedrag aan te
passen aan wat aantrekkelijk is voor de media (vb: korte interviews)
→ VB: Sporters die mediatraining volgen om beter over te komen tijdens interviews
- Functional Dependency = meest diepgaande vorm van afhankelijkheid, waarbij
sport en media onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn
→ Media is essentieel voor de manier waarop sport wordt ervaren, georganiseerd en
gepresenteerd
→ VB: Sportorganisaties die eigen media-kanalen opzetten, zoals livestreams of
YouTube-kanalen
2
,Mediatisering: a ‘sensitizing concept’
“Sensitizing concepts geven de gebruiker een algemeen referentiekader en houvast
bij het benaderen van empirische gevallen. Terwijl definitieve concepten
voorschrijven wat er te zien is, geven sensitizing concepts slechts richtingen
waarlangs gekeken moet worden”
→ Sensitizing concepts fungeren als startpunten voor onderzoek
→ Ze zijn flexibel en aanpasbaar
(Herbert Blumer 1900 – 1987)
Enkele implicaties van mediatisering in sport
Macroniveau
→ Structuur: media (technologie) beïnvloedt hoe sport wordt gespeeld
→ Sport is een (geo)politiek instrument
VB: Invoeren van VAR, fans en kijkers willen duidelijke beslissingen en geen fouten
Mesoniveau
→ Economische impact (inkomsten voor clubs, verenigingen)
→ Professionalisering
VB: Premier League ontvangt miljarden uit mediacontracten, zorgt voor grotere druk
om aantrekkelijk te zijn voor de media
Microniveau
→ Grotere afhankelijkheid van media
→ Fan ervaring (nieuwe fase: virtuele en augmented reality)
→ Spanningen met waarden en sociale normen van andere instellingen
VB: Sporters gebruiken sociale media om een merk van zichzelf te maken
3
, De geopolitieke economie van sport
Geopolitiek = hoe sport wordt ingezet door landen, organisaties en instellingen om
politieke, economische en strategische doelen te bereiken op nationaal of
internationaal niveau.
→ Sport is verbonden met geografie, politiek en economie
→ Landen gebruiken sport vaak om bredere geopolitieke en economische doelen te
bereiken
→ De economische impact van sport is aanzienlijk, met sportstrategieën nationale
economieën beïnvloeden
VB: Olympische spelen van Beijing 2008, werden door China gebruikt om zijn
opkomst als mondiale grootmacht te onderstrepen. Door de Spelen perfect te
organiseren, straalde China efficiëntie, technologische vooruitgang en nationale trots
uit.
Sportwashing = het gebruik van sport door landen, bedrijven of individuen om hun
reputatie of imago te verbeteren en negatieve aandacht af te leiden van
controversiële of immorele praktijken.
→ Vaak gebruikt door landen met een slechte reputatie op het gebied van
mensenrechten, corruptie of milieuschade, die via sportevenementen of de aankoop
van sportclubs een positief beeld van zichzelf willen creëren.
VB: WK voetbal 2022 georganiseerd door Quatar, ondanks kritiek op de
mensenrechtensituatie in het land, waaronder de arbeidsomstandigheden van
migrantenarbeiders die aan stadions werkten.
Literatuur HC 1
Frandsen, K. (2019)
Onderzoeksvragen:
- Hoe beïnvloed mediatization de organisatie en praktijk van sport?
- Op welke manieren beïnvloeden nieuwe media de interacties tussen
sportorganisaties, deelnemers en fans?
- Hoe veranderen traditionele sportinstituties onder druk van digitale media en
technologieën?
Belangrijke punten:
4
Hoorcollege 1: Sport and Mediatization
Levels van analyses:
Macro = maatschappelijk niveau
→ VB: Hoe veranderen of creëren mediatechnologieën sport?
Meso = institutioneel niveau
→ VB: Hoe zetten sportclubs media in om hun fans te bereiken?
Micro = individueel niveau
→ VB: Hoe gebruiken recreatieve sporters sportapps?
Mediatisation = hoe media en communicatie zijn ingebed in het dagelijks leven en
hoe andere instellingen zich aanpassen aan media
→ Mediatiseringsonderzoek is gericht op het begrijpen van de rol van media als
agenten van sociale en culturele verandering
→ Komt voor naast andere trends zoals commercialisering, digitalisering en
globalisering
→ Is een niet-linear en multidimensionaal proces
Twee onderzoekstradities van mediatisering:
1. Sociaal-constructivistisch = Hoe media dagelijkse sociale praktijken
beïnvloeden
2. Institutioneel = Hoe media andere sociale instituties vormgeven
Mediatisering vanuit een institutionele benadering:
- Media zijn machtige agenten met hun eigen doelen, belangen en waarden
- ‘Mediatisering’ is de manier waarop andere instellingen zich aanpassen aan de
logica van de media institutie: je moet het spel spelen volgens de regels van de
media
- Alle maatschappelijke instituties (familie, politiek, bedrijfsleven, sport…) staan tot op
zekere hoogte blootgesteld aan media(tiserings)druk
- Sport en media = een symbiotische relatie (= beide partijen zijn afhankelijk van
elkaar en versterken elkaar)
1
,Belangrijke golven in de geschiedenis van mediatisering in de sport:
1921: Eerste uitgezonden sportevenement → bokswedstrijd
1979: Revolutie van kabel-tv
2000: Sportorganisaties worden media platforms
2024: Media worden sport!
Matrix of Dependencies and Social Systems of Mediatisation of Sport
= Laat zien hoe de relatie tussen sport en media in 3 fasen ontwikkelt en wat de
invloed is op de verschillende niveaus
3 niveaus van sociale systemen:
- Interaction/ Structure = hoe individuen binnen de sportwereld omgaan met media
- Organization/ Institution = structurele relaties tussen sportorganisaties en
mediabedrijven, en hoe deze organisaties zich aanpassen aan de eisen van media
- Society/ Context = de rol van sport binnen de maatschappij en hoe sport wordt
gemedieerd en geconsumeerd door het publiek
3 niveaus van afhankelijkheid tussen sport en media:
- Transactional Dependency = meest eenvoudige en oppervlakkige vorm van
afhankelijkheid
→ Sport en media hebben een zakelijke relatie: media gebruikt sport als content om
kijkers te trekken en sport profiteert van de extra zichtbaarheid
→ VB: Een sportorganisatie die een wedstrijd organiseert en media uitnodigt om het
evenement verslag te geven
- Ritual Dependency = ontstaat een wederzijdse afhankelijkheid: sport en media
passen zich aan elkaar aan om effectiever samen te werken
→ Media logica: sporters, coaches en organisaties beginnen hun gedrag aan te
passen aan wat aantrekkelijk is voor de media (vb: korte interviews)
→ VB: Sporters die mediatraining volgen om beter over te komen tijdens interviews
- Functional Dependency = meest diepgaande vorm van afhankelijkheid, waarbij
sport en media onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn
→ Media is essentieel voor de manier waarop sport wordt ervaren, georganiseerd en
gepresenteerd
→ VB: Sportorganisaties die eigen media-kanalen opzetten, zoals livestreams of
YouTube-kanalen
2
,Mediatisering: a ‘sensitizing concept’
“Sensitizing concepts geven de gebruiker een algemeen referentiekader en houvast
bij het benaderen van empirische gevallen. Terwijl definitieve concepten
voorschrijven wat er te zien is, geven sensitizing concepts slechts richtingen
waarlangs gekeken moet worden”
→ Sensitizing concepts fungeren als startpunten voor onderzoek
→ Ze zijn flexibel en aanpasbaar
(Herbert Blumer 1900 – 1987)
Enkele implicaties van mediatisering in sport
Macroniveau
→ Structuur: media (technologie) beïnvloedt hoe sport wordt gespeeld
→ Sport is een (geo)politiek instrument
VB: Invoeren van VAR, fans en kijkers willen duidelijke beslissingen en geen fouten
Mesoniveau
→ Economische impact (inkomsten voor clubs, verenigingen)
→ Professionalisering
VB: Premier League ontvangt miljarden uit mediacontracten, zorgt voor grotere druk
om aantrekkelijk te zijn voor de media
Microniveau
→ Grotere afhankelijkheid van media
→ Fan ervaring (nieuwe fase: virtuele en augmented reality)
→ Spanningen met waarden en sociale normen van andere instellingen
VB: Sporters gebruiken sociale media om een merk van zichzelf te maken
3
, De geopolitieke economie van sport
Geopolitiek = hoe sport wordt ingezet door landen, organisaties en instellingen om
politieke, economische en strategische doelen te bereiken op nationaal of
internationaal niveau.
→ Sport is verbonden met geografie, politiek en economie
→ Landen gebruiken sport vaak om bredere geopolitieke en economische doelen te
bereiken
→ De economische impact van sport is aanzienlijk, met sportstrategieën nationale
economieën beïnvloeden
VB: Olympische spelen van Beijing 2008, werden door China gebruikt om zijn
opkomst als mondiale grootmacht te onderstrepen. Door de Spelen perfect te
organiseren, straalde China efficiëntie, technologische vooruitgang en nationale trots
uit.
Sportwashing = het gebruik van sport door landen, bedrijven of individuen om hun
reputatie of imago te verbeteren en negatieve aandacht af te leiden van
controversiële of immorele praktijken.
→ Vaak gebruikt door landen met een slechte reputatie op het gebied van
mensenrechten, corruptie of milieuschade, die via sportevenementen of de aankoop
van sportclubs een positief beeld van zichzelf willen creëren.
VB: WK voetbal 2022 georganiseerd door Quatar, ondanks kritiek op de
mensenrechtensituatie in het land, waaronder de arbeidsomstandigheden van
migrantenarbeiders die aan stadions werkten.
Literatuur HC 1
Frandsen, K. (2019)
Onderzoeksvragen:
- Hoe beïnvloed mediatization de organisatie en praktijk van sport?
- Op welke manieren beïnvloeden nieuwe media de interacties tussen
sportorganisaties, deelnemers en fans?
- Hoe veranderen traditionele sportinstituties onder druk van digitale media en
technologieën?
Belangrijke punten:
4
