Hoofdstuk 1 Geest, gedrag en psychologische wetenschap
Wat is psychologie?
Wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psyche = Geest
-ologie = gebied van studie.
Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Kritisch denken
- Wat is de bron?
- Is de bewering redelijk of extreem?
- Wat is het bewijsmateriaal?
- Conclusie beïnvloed door (emotionele of confirmatie) Bias?
- Worden veel voorkomende denkfouten vermeld?
- Verschillende invalshoeken nodig voor oplossen van het probleem?
Bias = vertekening of te wel vooroordeel. (Een beoordeling vanuit een vooringenomen
standpunt).
Expectancy bias, als je verwacht dat bepaalde gebeurtenissen leiden tot bepaalde resultaten
ga je opzoek naar bewijs voor je verwachtingen. Daarom > Dubbelblindonderzoek (iemand
die de hypothese niet kent) of Placebo’s.
Conformatie Bias, ook wel bevestiging bias. “De neiging om informatie die niet bij je
opvattingen aansluitende te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie
te zoeken waarmee je het wel mee eens bent.
Emotionele Bias, de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Zes perspectieven in de psychologie:
(Tabel 1.1)
- Biologisch
Oorzaken van gedrag liggen in biologische processen: hersenen, genetica, zenuwstelsel,
hormoonstelsel.
Neurowetenschap (hersenen)
Evolutionaire psychologie (verklaringen in termen van genetische aanpassingen aan
overleving en voorplanting) Het biologisch perspectief onderzoekt de oorzaken van gedrag
in het functioneren van de genen, hersenen, het zenuwstelsel en het hormoonstelsel.
- Cognitief
1879 1e psychologische lab van Wilhelm Wundt in Leipzig. Zintuigelijke en emotionele
reacties op bepaalde prikkels vastleggen d.m.v. Introspectie.
Structuralisme
Functionalisme
Gestaltpsychologie > H3
Modern cognitief perspectief > H5 (selectieve aandacht)
1
, - Behavioristisch
Streven om van psychologie een objectieve wetenschap te maken.
Richt zich op observeer baar gedrag.
Skinnerbox: leren door belonen en straffenSkinner
Gedachten en emoties in ‘Black box’
- Gehele persoon
Globaal inzicht in persoonlijkheid.
Psychodynamische psychologie de onbewuste geest = reservoir van energie voor de
persoonlijkheid
Humanistisch nadruk op de mogelijkheden, groei o.b.v. vrije wil
Karaktertrekken en temperament verschillen tussen mensen o.b.v. stabiele kenmerken.
- Ontwikkelings (H7)
Nadruk op erfelijkheid en omgeving.
Op voorspelbare veranderingen die plaatsvinden tijdens de levensloop
Biologische perspectief (nature) en behavioristische perspectief (nature) komen hier samen.
Wordt niet behandeld deze periode!
- Sociaal cultureel (H11)
Wordt niet behandeld deze periode!
Wetenschappelijke methode
1. Hypothese ontwikkelen
-De stelling moet ook: Falsificeerbaar zijn (weerlegbaar juist of onjuist)
-Een bewering over de relatie tussen verschillende variabelen.
-Operationele definities
2. Objectieve data verzamelen
-Behandelgroep en controlegroep
-De factor die gewijzigd wordt > onafhankelijke variabele
-Afhankelijke variabele = gevolg van de onafhankelijke
-Randomiseren: indeling volgens toeval
3. De resultaten analyseren’
Hypothese verwerken of accepteren.
Statistiek, significantie > verwerpen of accepteren.
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren.
Publiceren, bekritiseren/bekritiseerd worden en repliceren: Riplicastudie (is het
toevallig waar of heel vaak waar?)
Om een hypothese te kunnen testen moeten alle aspecten (variabelen) in concrete
termen worden gedefinieerd. Deze termen worden ‘operationele definities
genoemd.
2
, 5 soorten psychologisch onderzoek:
1. Experiment (oorzaak – gevolg relaties)
2. Correlationeel onderzoek (toevallig onderzoek, bijv. relatie alcohol en schoolcijfers)
3. Survey (gevoel van geluk, mening over politiek)
4. Natuurlijke observatie (gedrag van apen in een groep, opvoedingspraktijken, werken
met observatie formulieren)
5. Gevalstudie (studie van persoon met zeldzame aandoening of talent)
Ethiek
- Geïnformeerde toestemmingsverklaring
- Misleiding
- Sociale media
- Dierstudies (enkel onder strikte voorwaarden)
Correlatie – causaliteit denkfout
Verbanden tussen zaken die toevallig gelijk samengaan, maar in werkelijkheid niet in
verband staan met elkaar.
Net als onderzoekers in alle andere vakgebieden gebruiken psychologen de
wetenschappelijke methode om hun ideeën empirisch te toetsen. Het toetsen gebeurt in de
vier stappen beschreven eerder in deze samenvatting zie: Wetenschappelijke methode
Pag.2.
Enkele kennisvragen hoofdstuk 1:
- ‘De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn voornamelijk het resultaat van
verschillende overlevings- en voortplantingskwesties waar beide seksen mee te
maken hebben.’ Bij welke van de belangrijkste standpunten in de psychologie past
deze bewering het best?
Biologischepsychologie
- Stel, je bent docent en probeert te begrijpen hoe studenten leren; aan welk van de
volgende perspectieven zou je dan het meest hebben?
Cognitieve perspectief, het heeft te maken met de functies van de hersenen, zien,
geheugen, leren, motorische controle, functionele blik.
- Tegen welke ideeën van structuralisten en functionalisten maakten behavioristen
bezwaar?
Het bestuderen van alleen de geest, zij denken dat je beter het gedrag kunt accepteren.
Onder welke omstandigheden, komt welk gedrag? Introspectie.
- Welke van de volgende correlaties vertoont het sterkste verband tussen twee
variabelen?
3
Wat is psychologie?
Wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Psyche = Geest
-ologie = gebied van studie.
Psychologie is een breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en geestelijke processen.
Kritisch denken
- Wat is de bron?
- Is de bewering redelijk of extreem?
- Wat is het bewijsmateriaal?
- Conclusie beïnvloed door (emotionele of confirmatie) Bias?
- Worden veel voorkomende denkfouten vermeld?
- Verschillende invalshoeken nodig voor oplossen van het probleem?
Bias = vertekening of te wel vooroordeel. (Een beoordeling vanuit een vooringenomen
standpunt).
Expectancy bias, als je verwacht dat bepaalde gebeurtenissen leiden tot bepaalde resultaten
ga je opzoek naar bewijs voor je verwachtingen. Daarom > Dubbelblindonderzoek (iemand
die de hypothese niet kent) of Placebo’s.
Conformatie Bias, ook wel bevestiging bias. “De neiging om informatie die niet bij je
opvattingen aansluitende te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie
te zoeken waarmee je het wel mee eens bent.
Emotionele Bias, de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Zes perspectieven in de psychologie:
(Tabel 1.1)
- Biologisch
Oorzaken van gedrag liggen in biologische processen: hersenen, genetica, zenuwstelsel,
hormoonstelsel.
Neurowetenschap (hersenen)
Evolutionaire psychologie (verklaringen in termen van genetische aanpassingen aan
overleving en voorplanting) Het biologisch perspectief onderzoekt de oorzaken van gedrag
in het functioneren van de genen, hersenen, het zenuwstelsel en het hormoonstelsel.
- Cognitief
1879 1e psychologische lab van Wilhelm Wundt in Leipzig. Zintuigelijke en emotionele
reacties op bepaalde prikkels vastleggen d.m.v. Introspectie.
Structuralisme
Functionalisme
Gestaltpsychologie > H3
Modern cognitief perspectief > H5 (selectieve aandacht)
1
, - Behavioristisch
Streven om van psychologie een objectieve wetenschap te maken.
Richt zich op observeer baar gedrag.
Skinnerbox: leren door belonen en straffenSkinner
Gedachten en emoties in ‘Black box’
- Gehele persoon
Globaal inzicht in persoonlijkheid.
Psychodynamische psychologie de onbewuste geest = reservoir van energie voor de
persoonlijkheid
Humanistisch nadruk op de mogelijkheden, groei o.b.v. vrije wil
Karaktertrekken en temperament verschillen tussen mensen o.b.v. stabiele kenmerken.
- Ontwikkelings (H7)
Nadruk op erfelijkheid en omgeving.
Op voorspelbare veranderingen die plaatsvinden tijdens de levensloop
Biologische perspectief (nature) en behavioristische perspectief (nature) komen hier samen.
Wordt niet behandeld deze periode!
- Sociaal cultureel (H11)
Wordt niet behandeld deze periode!
Wetenschappelijke methode
1. Hypothese ontwikkelen
-De stelling moet ook: Falsificeerbaar zijn (weerlegbaar juist of onjuist)
-Een bewering over de relatie tussen verschillende variabelen.
-Operationele definities
2. Objectieve data verzamelen
-Behandelgroep en controlegroep
-De factor die gewijzigd wordt > onafhankelijke variabele
-Afhankelijke variabele = gevolg van de onafhankelijke
-Randomiseren: indeling volgens toeval
3. De resultaten analyseren’
Hypothese verwerken of accepteren.
Statistiek, significantie > verwerpen of accepteren.
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren.
Publiceren, bekritiseren/bekritiseerd worden en repliceren: Riplicastudie (is het
toevallig waar of heel vaak waar?)
Om een hypothese te kunnen testen moeten alle aspecten (variabelen) in concrete
termen worden gedefinieerd. Deze termen worden ‘operationele definities
genoemd.
2
, 5 soorten psychologisch onderzoek:
1. Experiment (oorzaak – gevolg relaties)
2. Correlationeel onderzoek (toevallig onderzoek, bijv. relatie alcohol en schoolcijfers)
3. Survey (gevoel van geluk, mening over politiek)
4. Natuurlijke observatie (gedrag van apen in een groep, opvoedingspraktijken, werken
met observatie formulieren)
5. Gevalstudie (studie van persoon met zeldzame aandoening of talent)
Ethiek
- Geïnformeerde toestemmingsverklaring
- Misleiding
- Sociale media
- Dierstudies (enkel onder strikte voorwaarden)
Correlatie – causaliteit denkfout
Verbanden tussen zaken die toevallig gelijk samengaan, maar in werkelijkheid niet in
verband staan met elkaar.
Net als onderzoekers in alle andere vakgebieden gebruiken psychologen de
wetenschappelijke methode om hun ideeën empirisch te toetsen. Het toetsen gebeurt in de
vier stappen beschreven eerder in deze samenvatting zie: Wetenschappelijke methode
Pag.2.
Enkele kennisvragen hoofdstuk 1:
- ‘De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn voornamelijk het resultaat van
verschillende overlevings- en voortplantingskwesties waar beide seksen mee te
maken hebben.’ Bij welke van de belangrijkste standpunten in de psychologie past
deze bewering het best?
Biologischepsychologie
- Stel, je bent docent en probeert te begrijpen hoe studenten leren; aan welk van de
volgende perspectieven zou je dan het meest hebben?
Cognitieve perspectief, het heeft te maken met de functies van de hersenen, zien,
geheugen, leren, motorische controle, functionele blik.
- Tegen welke ideeën van structuralisten en functionalisten maakten behavioristen
bezwaar?
Het bestuderen van alleen de geest, zij denken dat je beter het gedrag kunt accepteren.
Onder welke omstandigheden, komt welk gedrag? Introspectie.
- Welke van de volgende correlaties vertoont het sterkste verband tussen twee
variabelen?
3
