1
Pedagogische ondersteuning
Samenvatting Week 5 (literatuur en colleges)
Inhoudsopgave
Week 5.......................................................................................................... 2
Rigter............................................................................................................ 2
Artikelen...................................................................................................... 18
Ontwikkelingssignalen bij peuters en zindelijkheidstraining.........................................18
Zindelijkheidstraining (ZT) bij kinderen.........................................................................20
Ouderlijke Opvattingen over Zindelijkheidstraining (ZT): Beliefs en Attitudes..............24
H2 Cultuur en Hulpverlening.........................................................................29
College over zindelijkheid.............................................................................33
College over conditioneren (belangrijkste punten).........................................34
Theorie over conditioneren (uitgebreid)........................................................48
H3: klassieke conditionering......................................................................................... 48
H4 Operante leerprincipes............................................................................................76
,2
Week 5
Rigter
Inleiding: zindelijkheid als ontwikkelingsopgave
Belang van zindelijk worden:
Zindelijkheid is in alle culturen een belangrijke ontwikkelingsopgave.
Elke stap in het proces wordt als een mijlpaal gezien.
Rol van opvoeding:
Ouders en opvoeders spelen een sleutelrol in zindelijkheidstraining.
Het proces is een leerervaring voor zowel kind als opvoeders.
Zindelijkheidsproblemen:
Vaak beschouwd als vroege socialisatieproblemen.
Lichamelijke en gedragsmatige aspecten:
Zindelijk worden is een combinatie van:
Lichamelijke rijping: Neurologische ontwikkeling.
Gedragsmatige aanpassing: Leren omgaan met zindelijkheid.
Bekend in het Engels als bio-behavioral ontwikkeling
= afstemming tussen leerprocessen en lichamelijke rijping.
Normale ontwikkeling van zindelijkheid
Babyfase en bewustwording:
Baby's en reflexmatig gedrag:
Een baby is per definitie onzindelijk = plassen en poepen gebeuren
reflexmatig.
Start zindelijkheidstraining pas als het kind:
Bewust is van darm- en blaasfuncties.
Neurologisch voldoende gerijpt is.
Belang van rijping:
Succes hangt af van:
Juiste intensiteit: Niet te streng, maar ook niet te vrijblijvend.
Juiste tijdstip: Niet te vroeg, maar ook niet te laat starten.
Lichamelijke rijping en fasen van blaasbeheersing
Functie van de blaas:
De blaas verzamelt permanent urine en leegt zich reflexmatig bij baby's.
,3
Bij kinderen en volwassenen wordt het legen gecontroleerd door bewuste
aandrangherkenning.
Drie fasen van blaasbeheersing:
1. Reflexfase
(tot ±18 maanden)
Blaas leegt zich automatisch bij een bepaalde vullingsgraad.
2. Bewustwordingsfase
Kind herkent het gevoel van plassen en merkt dat het nat wordt.
3. Beheersingsfase
(2-3 jaar):
Perifere beheersing: Kind leert plas korte tijd op te houden door
bekkenbodemspieren aan te spannen.
Centrale beheersing: Kind bepaalt zelf waar en wanneer het plast.
Darmbeheersing
Vergelijkbaar met blaasbeheersing: aandrang wordt herkend en
gecontroleerd.
Reflexmatig legen wordt beheerst via klassieke conditionering.
Zindelijkheidstraining als proces
Start training:
Geschikt vanaf fase 2 (bewustwording), meestal vanaf 1,5 jaar.
Training richt zich op controle over (sluit)spieren.
Andere ontwikkelingsprocessen die nodig zijn wil het kind geheel
zindelijk zijn:
1. Communicatievaardigheden:
Het kind kan aangeven dat het moet plassen of poepen.
2. Sociaal-emotionele ontwikkeling:
Het kind begrijpt en volgt de verwachtingen van opvoeders.
3. Grove motoriek:
Het kind kan zelfstandig in een geschikte houding op het toilet zitten.
4. Fijne motoriek:
Het kind kan zelf kleding uittrekken en zichzelf schoonmaken.
5. Cognitieve ontwikkeling:
Het kind herkent aandrangsignalen en kan deze controleren.
Individuele verschillen in ontwikkeling
Verschillen in zindelijk worden
Tempoverschillen:
Rijping verschilt per kind; meisjes worden gemiddeld sneller zindelijk
dan jongens.
Gereedheid blijkt uit:
Droog blijven gedurende enkele uren.
Verveling van natte luiers.
Signalen dat het gaat plassen of poepen.
Individuele ontvankelijkheid:
Sommige kinderen zijn trager in het proces. Advies aan opvoeders:
Creëer een ontspannen sfeer.
, 4
Prijs successen.
Geef duidelijke en consistente opdrachten.
Gebruikelijke volgorde van zindelijkheid
Als er geen lichamelijke problemen zijn of extreme stress, zal het
overgrote deel van de kinderen zindelijk worden in deze volgorde
1. 's Nachts zindelijk voor ontlasting.
2. Overdag zindelijk voor ontlasting.
3. Overdag droog blijven.
4. 's Nachts droog blijven.
Leeftijdsnormen:
Bijna alle 4-jarigen:
Zindelijk voor ontlasting.
Overdag zindelijk voor urine.
Bijna alle 5-jarigen:
Overdag én 's nachts zindelijk voor urine.
Zindelijkheidsstoornissen
Zindelijkheidsstoornissen kunnen op verschillende manieren worden
onderscheiden, zowel wat betreft type stoornis als de context waarin deze
voorkomt:
Tijdstip van onzindelijkheid:
Alleen overdag.
Alleen 's nachts.
Zowel overdag als 's nachts.
Primaire versus secundaire stoornis:
Primaire stoornis: Het kind is nog nooit zindelijk geweest (voor urine
en/of ontlasting).
Secundaire stoornis: Het kind was eerder zindelijk, maar heeft
controle over blaas en/of darmen verloren.
Opzettelijk of onopzettelijk gedrag:
Meestal onopzettelijk.
Opzettelijk komt zelden voor.
Type stoornis:
Alleen niet zindelijk voor urine.
Alleen niet zindelijk voor ontlasting.
Niet zindelijk voor beide.
Complexiteit van de stoornis:
Op zichzelf staande stoornis: meest voorkomend.
Onderdeel van complexe problematiek: Bijvoorbeeld bij:
o Kindermishandeling, Angststoornissen, Schoolproblemen,
Ontwikkelingsachterstand.
Pedagogische ondersteuning
Samenvatting Week 5 (literatuur en colleges)
Inhoudsopgave
Week 5.......................................................................................................... 2
Rigter............................................................................................................ 2
Artikelen...................................................................................................... 18
Ontwikkelingssignalen bij peuters en zindelijkheidstraining.........................................18
Zindelijkheidstraining (ZT) bij kinderen.........................................................................20
Ouderlijke Opvattingen over Zindelijkheidstraining (ZT): Beliefs en Attitudes..............24
H2 Cultuur en Hulpverlening.........................................................................29
College over zindelijkheid.............................................................................33
College over conditioneren (belangrijkste punten).........................................34
Theorie over conditioneren (uitgebreid)........................................................48
H3: klassieke conditionering......................................................................................... 48
H4 Operante leerprincipes............................................................................................76
,2
Week 5
Rigter
Inleiding: zindelijkheid als ontwikkelingsopgave
Belang van zindelijk worden:
Zindelijkheid is in alle culturen een belangrijke ontwikkelingsopgave.
Elke stap in het proces wordt als een mijlpaal gezien.
Rol van opvoeding:
Ouders en opvoeders spelen een sleutelrol in zindelijkheidstraining.
Het proces is een leerervaring voor zowel kind als opvoeders.
Zindelijkheidsproblemen:
Vaak beschouwd als vroege socialisatieproblemen.
Lichamelijke en gedragsmatige aspecten:
Zindelijk worden is een combinatie van:
Lichamelijke rijping: Neurologische ontwikkeling.
Gedragsmatige aanpassing: Leren omgaan met zindelijkheid.
Bekend in het Engels als bio-behavioral ontwikkeling
= afstemming tussen leerprocessen en lichamelijke rijping.
Normale ontwikkeling van zindelijkheid
Babyfase en bewustwording:
Baby's en reflexmatig gedrag:
Een baby is per definitie onzindelijk = plassen en poepen gebeuren
reflexmatig.
Start zindelijkheidstraining pas als het kind:
Bewust is van darm- en blaasfuncties.
Neurologisch voldoende gerijpt is.
Belang van rijping:
Succes hangt af van:
Juiste intensiteit: Niet te streng, maar ook niet te vrijblijvend.
Juiste tijdstip: Niet te vroeg, maar ook niet te laat starten.
Lichamelijke rijping en fasen van blaasbeheersing
Functie van de blaas:
De blaas verzamelt permanent urine en leegt zich reflexmatig bij baby's.
,3
Bij kinderen en volwassenen wordt het legen gecontroleerd door bewuste
aandrangherkenning.
Drie fasen van blaasbeheersing:
1. Reflexfase
(tot ±18 maanden)
Blaas leegt zich automatisch bij een bepaalde vullingsgraad.
2. Bewustwordingsfase
Kind herkent het gevoel van plassen en merkt dat het nat wordt.
3. Beheersingsfase
(2-3 jaar):
Perifere beheersing: Kind leert plas korte tijd op te houden door
bekkenbodemspieren aan te spannen.
Centrale beheersing: Kind bepaalt zelf waar en wanneer het plast.
Darmbeheersing
Vergelijkbaar met blaasbeheersing: aandrang wordt herkend en
gecontroleerd.
Reflexmatig legen wordt beheerst via klassieke conditionering.
Zindelijkheidstraining als proces
Start training:
Geschikt vanaf fase 2 (bewustwording), meestal vanaf 1,5 jaar.
Training richt zich op controle over (sluit)spieren.
Andere ontwikkelingsprocessen die nodig zijn wil het kind geheel
zindelijk zijn:
1. Communicatievaardigheden:
Het kind kan aangeven dat het moet plassen of poepen.
2. Sociaal-emotionele ontwikkeling:
Het kind begrijpt en volgt de verwachtingen van opvoeders.
3. Grove motoriek:
Het kind kan zelfstandig in een geschikte houding op het toilet zitten.
4. Fijne motoriek:
Het kind kan zelf kleding uittrekken en zichzelf schoonmaken.
5. Cognitieve ontwikkeling:
Het kind herkent aandrangsignalen en kan deze controleren.
Individuele verschillen in ontwikkeling
Verschillen in zindelijk worden
Tempoverschillen:
Rijping verschilt per kind; meisjes worden gemiddeld sneller zindelijk
dan jongens.
Gereedheid blijkt uit:
Droog blijven gedurende enkele uren.
Verveling van natte luiers.
Signalen dat het gaat plassen of poepen.
Individuele ontvankelijkheid:
Sommige kinderen zijn trager in het proces. Advies aan opvoeders:
Creëer een ontspannen sfeer.
, 4
Prijs successen.
Geef duidelijke en consistente opdrachten.
Gebruikelijke volgorde van zindelijkheid
Als er geen lichamelijke problemen zijn of extreme stress, zal het
overgrote deel van de kinderen zindelijk worden in deze volgorde
1. 's Nachts zindelijk voor ontlasting.
2. Overdag zindelijk voor ontlasting.
3. Overdag droog blijven.
4. 's Nachts droog blijven.
Leeftijdsnormen:
Bijna alle 4-jarigen:
Zindelijk voor ontlasting.
Overdag zindelijk voor urine.
Bijna alle 5-jarigen:
Overdag én 's nachts zindelijk voor urine.
Zindelijkheidsstoornissen
Zindelijkheidsstoornissen kunnen op verschillende manieren worden
onderscheiden, zowel wat betreft type stoornis als de context waarin deze
voorkomt:
Tijdstip van onzindelijkheid:
Alleen overdag.
Alleen 's nachts.
Zowel overdag als 's nachts.
Primaire versus secundaire stoornis:
Primaire stoornis: Het kind is nog nooit zindelijk geweest (voor urine
en/of ontlasting).
Secundaire stoornis: Het kind was eerder zindelijk, maar heeft
controle over blaas en/of darmen verloren.
Opzettelijk of onopzettelijk gedrag:
Meestal onopzettelijk.
Opzettelijk komt zelden voor.
Type stoornis:
Alleen niet zindelijk voor urine.
Alleen niet zindelijk voor ontlasting.
Niet zindelijk voor beide.
Complexiteit van de stoornis:
Op zichzelf staande stoornis: meest voorkomend.
Onderdeel van complexe problematiek: Bijvoorbeeld bij:
o Kindermishandeling, Angststoornissen, Schoolproblemen,
Ontwikkelingsachterstand.
