Medicatieopdracht
Om medicatie op een correcte wijze klaar te maken en toe te dienen zijn er verschillende
hulpmiddelen. De regel van vijf beschrijft de verschillende controles, die uitgevoerd moeten
worden om uiteindelijk het juiste medicijn bij de patiënt te krijgen. De regel van vijf bestaat uit
het controleren van de:
De juiste persoon (naam/geboortedatum)
De juiste medicatie
De juiste dosis, hoeveelheid en samenstelling
De juiste tijd
De juiste toedieningswijze
Ook is het controleren van de vervaldatum (v/h medicijn) en het aftekenen van de paraaf en
controleparaaf, belangrijk om correct medicatie toe te dienen/ aan te bieden. Het hele proces
van het lezen van de medicatielijst tot het uiteindelijk toedienen van de medicatie is erg divers.
Tussen de verschillende onderdelen is een foutje snel gemaakt (zie tabel in bijlage)
Voor deze opdracht heb ik allereerste de zes meest voorkomende medicatiegroepen uitgewerkt.
Hierdoor heb ik een beter beeld gekregen wat deze medicijnen doen en hoe deze op de patiënt
kunnen werken. Vervolgens heb ik de casus van de patiënt uitgewerkt en onder andere
beschreven, welke medicijnen de patiënt gebruikt met de daarbij komende specifieke
werkingen, bijwerkingen en interacties. Als laatste heb ik een aantal specifieke toelichtingen
gegeven voor de symptomen of bijwerkingen van de patiënt.
Voor deze opdracht heb ik voornamelijk gebruik gemaakt van de volgende drie bronnen:
● https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/ (Farmacotherapeutischkompas, 2017)
● http://www.apotheek.nl/ (Apotheek, 2017)
● https://richtlijn.mijnumc.nl/Paginas/Alle-protocollen---Medicatie.aspx (MijnUMC, 2017)
Zes medicatiegroepen die veel op de afdeling cardiologie voorkomen zijn:
Bèta blokkers, ACE-remmers, Diuretica, Nitraten, glycosiden en de calciumantagonisten
Bèta blokkers
Indeling in bètablokkers
De bètablokkers kunnen in twee groepen worden ingedeeld, namelijk:
Niet-selectieve bètablokkers (o.a. carvedilol, pindolol, propranolol en sotalol)
De niet-selectieve bètablokkers werken zowel op de β1- als β2-receptoren. Hierdoor zal niet
alleen het hart maar ook het ademhalingsstelsel beïnvloedt worden. Dit leidt tot vernauwing van
de bronchiën en het (mogelijk) ontstaan van een hypoglykemie (deze is minder snel te
corrigeren). De werking van dit type bètablokkers is gecontra-indiceerd bij mensen met astma
en COPD, omdat de vernauwing van de bronchiën leid tot een verminderde longfunctie. Dit type
bètablokkers heeft naast de respiratoire gevolgen ook de cardiovasculaire gevolgen, zoals
heironder beschreven in de selectieve bètablokkers.
Selectieve β-blokkers (o.a. acebutolol, atenolol, bisoprolol en metoprolol)
De selectieve bètablokkers, grijpen alleen in op de b1 (adrenaline) receptoren (minder gevoelig
voor adrenerge prikkels/(nor) adrenaline). Deze bevinden zich alleen in het hart. Hier vertragen
zij de AV-geleiding (tegen m.n. snelle ritmestoornissen), verlengen de refractaire periode en
verlagen de hartfrequentie. Hierdoor zal ook het hartminuutvolume afnemen en is de kans op
,hypertrofie in het myocard verkleind. De samentrekking (contractiliteit) van het hart neemt
namelijk af.
Bij een toename van de dosering van de selectieve bètablokkers verliest deze geleidelijk zijn
selectiviteit.
Indicaties
● Angina pectoris (m.n. minder zuurstofbehoefte v/h hart)
● Hypertensie (verlaging van m.n. hartfrequentie)
● Bepaalde ritmestoornissen (o.a. boezemfibrilleren/ fladder) (boezemfladder is een
extreem hoog regelmatig ritme in de atria, die leiden tot een verhoogde
ventrikelrespons)
● Secundaire preventie na een acuut myocardinfarct (↓ 02 behoefte hart, ↓ last van 02
gebrek/ progressie van vernauwing )
● Stabiel chronisch hartfalen (door verlaging van HF/ ↓ contractiekracht → ↓ hypertrofie →
↓ progressie van obstructie/ ↓ pompfunctie)
● Functionele cardiovasculaire stoornissen van hyper-adrenerge oorsprong (bv.
hyperthyreoïdie)
● Hypertrofische obstructieve cardiomyopathie (m.n. ↓ contractiekracht= minder progressie
van verdikking hartspier)
● Voorkomen van migraine (door ↓ hmv is de bloeddoorstroming in de hersenen net iets
gunstiger voor migraine, daarnaast wordt verwacht dat de overdracht va prikkels (die
een migraineaanval kunnen uitlokken) verminderen)
Contra-indicaties
● Sinusbradycardie (niet nog verder verlaging van hartslag)
● Tweede- of derdegraads AV-blok (vertraging Av- geleiding → verergering av blok)
Verergering van av blok leidt ertoe dat de av knoop steeds minder impulsen doorgeeft
en er geen verband meer ontstaat tussen activiteit van de atria/ ventrikel. Het hartritme
wordt hierdoor zo laag (bradycardie) dat een escaperitme kan ontstaan (freq. 10 tot 45
slagen p/m) en er mogelijk een syncope/ reanimatie setting ontstaat, vanwege niet meer
rondpompen van bloed.
● Bronchospasmen (toename COPD/ Astma)
● Hypotensie (door verdere vertraging v/d AV- geleiding/ Hf, daalt de bloeddruk verder en
kan een cardiogene shock ontstaan (extreem laag hmv/ output))
● Cardiogene shock (door o.a. te hoge dosering bètablokkers, waarbij het hart zodanig
wordt geremd dat het hmv niet voldoet aan het in standhouden van de weefselbehoefte
van m.n. hersenen/ lichaam → shockspiraal [ CITATION Eer14 \l 1043 ])
● Niet adequaat behandeld hartfalen (behouden pompfunctie)
* voorzichtigheid geboden bij Prinzmetal-angina, eerstegraads AV-blok, astma, COPD, perifere
circulatiestoornissen en verminderde werking van de nier- en/of lever. De genoemde
aandoeningen zijn geen directe contra indicatie, echter is er wel een reden waarom er
voorzichtigheid geboden is. Deze voorzichtigheid is door met name de verlaagde hartfrequentie
die tijdens een samentrekking van bijv. Prinzmetal-angina kan leiden tot meer klachten van
POB. Ook bij astma/ COPD kan er bij het gebruik van een niet selectieve bètablokker
toenemende benauwdheid ontstaan door bronchospasmen. Beide voorbeelden hoeven niet
voor te komen, maar de kans op het ontstaan van deze bijwerkingen is groter / hebben meer
gevolgen t.o.v. iemand die geen longprobleem heeft.
De verpleegkundige interventies die toegepast kunnen worden, indien de patiënt het medicijn
, toch krijgt, is met name het goed blijven observeren. Dit houd onder andere in dat bij het
voorbeeld van de COPD/ astma, de klachten van benauwdheid bij de patiënt gemonitord
worden en de saturatie gemeten moet worden. Indien er toch klachten ontstaan, dient de arts
hiervan op de hoogte gesteld te worden en moet bijv. de dosering/ medicijn/ tussentijd
aangepast worden. Om verder te gaan in het voorbeeld van de COPD/ Astma kan er naast het
wellicht mogelijk overgaan op een andere dosering, gestart worden met verneveling, meer
beweging of een Triflow om de longfunctie te verbeteren (en de mogelijkheid tot inname van
gasuitwisseling te verbeteren). In de specifieke, eerder genoemde, voorbeelden zul je dan met
name letten op klachten van: benauwdheid, koude handen/ spasmen/ extremiteiten, tintelingen,
verminderde urineproductie/ veranderde kleur/ geur, afwijkingen in telemetrie/ verlengde pq tijd
en POB klachten.
Bijwerkingen
● Benauwdheid (vooral bij niet selectieve bètablokkers of hoge dosering)
● Afname van perifere circulatie (koude handen en voeten) → vernauwingen door
blokkering adrenerge receptoren
● Prikkelgeleidingsstoornissen → av geleiding neemt af
● Hypoglykemie (vooral bij patiënten met DM)
● Vermoeidheid/ duizeligheid/ hoofdpijn/ visusstoornissen (↓ hmv =↓ hersen/ oog perfusie )
● Erectiestoornissen (↓ hmv =↓ bloedvoorziening in vaten = minder dilatatie/ ook door de
vaatvernauwende werking van de niet selectieve bètablokkers)
● Huiduitslag (↓ hmv =↓ huid/weefsel perfusie, minder voedingsstoffen/ herstel)
Interacties
Bètablokkers in combinatie met calciumantagonisten geeft een verhoogde kans op hypotensie,
AV-geleidingsstoornissen en insufficiëntie van de linker ventrikel (dit vanwege de dubbele
verlaging van de bloeddruk/ av geleiding en hierdoor een minder goede (pomp) functie van de
LV)
Bètablokkers in combinatie met Digoxine zorgt voor een (verdere) vertraging van de AV-
geleiding (beide vertragen namelijk de av- geleiding → gevolgen beschreven eerder genoemd
bij contra indicaties)
Bètablokkers + NSAID's kunnen het bloeddruk verlagende effect verminderen (vanwege
ontstekingsremmende werking en de hierdoor veranderde gevoeligheid voor de baroreceptor)
Bètablokkers + Amiodaron kan ritme- en geleidingsstoornissen veroorzaken, vooral bij een
stoornis in de sinusknoop of AV-knoop – AF. Dit vanwege de licht versterkende werking van de
combinatie van beide medicijnen en de effecten die dit op de av knoop heeft, .
Bètablokkers + spierrelaxantia kan de verslappende werkingen (v/d/ relaxantie) versterken en/
of verlengen. (aanhoudend hogere dosering in bloed aanwezig)
Klinisch effect
Bètablokkers zorgen voor een verlaging van de bloeddruk en de hartslag. Door een verlaging
van eveneens de contractiliteit van het hart (kracht van samentrekking), daalt het hartminuut
volume. Het gevolg hiervan is. dat de klachten van duizelingen en kortademigheid (bij mw.)
toenemen, omdat de betreffende organen (hersenen/ long) van minder bloed worden voorzien
en de klachten dus toenemen. Vanwege de soms optredende lage bloeddruk (rond 90/70)
wordt de gegeven Atenolol pas boven een systolische bloeddruk van 95 gegeven en wordt
nadat het medicijn gegeven is, nogmaals gemeten. Dit om te voorkomen dat er teveel medicijn
gegeven wordt en er zo een te lage hartslag/ bloeddruk ontstaat (door een te hoge dosering.
Stapeling v/h/ medicijn). Het gevolg hiervan is dat mw. sneller duizelig wordt, kan flauwvallen en
Om medicatie op een correcte wijze klaar te maken en toe te dienen zijn er verschillende
hulpmiddelen. De regel van vijf beschrijft de verschillende controles, die uitgevoerd moeten
worden om uiteindelijk het juiste medicijn bij de patiënt te krijgen. De regel van vijf bestaat uit
het controleren van de:
De juiste persoon (naam/geboortedatum)
De juiste medicatie
De juiste dosis, hoeveelheid en samenstelling
De juiste tijd
De juiste toedieningswijze
Ook is het controleren van de vervaldatum (v/h medicijn) en het aftekenen van de paraaf en
controleparaaf, belangrijk om correct medicatie toe te dienen/ aan te bieden. Het hele proces
van het lezen van de medicatielijst tot het uiteindelijk toedienen van de medicatie is erg divers.
Tussen de verschillende onderdelen is een foutje snel gemaakt (zie tabel in bijlage)
Voor deze opdracht heb ik allereerste de zes meest voorkomende medicatiegroepen uitgewerkt.
Hierdoor heb ik een beter beeld gekregen wat deze medicijnen doen en hoe deze op de patiënt
kunnen werken. Vervolgens heb ik de casus van de patiënt uitgewerkt en onder andere
beschreven, welke medicijnen de patiënt gebruikt met de daarbij komende specifieke
werkingen, bijwerkingen en interacties. Als laatste heb ik een aantal specifieke toelichtingen
gegeven voor de symptomen of bijwerkingen van de patiënt.
Voor deze opdracht heb ik voornamelijk gebruik gemaakt van de volgende drie bronnen:
● https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/ (Farmacotherapeutischkompas, 2017)
● http://www.apotheek.nl/ (Apotheek, 2017)
● https://richtlijn.mijnumc.nl/Paginas/Alle-protocollen---Medicatie.aspx (MijnUMC, 2017)
Zes medicatiegroepen die veel op de afdeling cardiologie voorkomen zijn:
Bèta blokkers, ACE-remmers, Diuretica, Nitraten, glycosiden en de calciumantagonisten
Bèta blokkers
Indeling in bètablokkers
De bètablokkers kunnen in twee groepen worden ingedeeld, namelijk:
Niet-selectieve bètablokkers (o.a. carvedilol, pindolol, propranolol en sotalol)
De niet-selectieve bètablokkers werken zowel op de β1- als β2-receptoren. Hierdoor zal niet
alleen het hart maar ook het ademhalingsstelsel beïnvloedt worden. Dit leidt tot vernauwing van
de bronchiën en het (mogelijk) ontstaan van een hypoglykemie (deze is minder snel te
corrigeren). De werking van dit type bètablokkers is gecontra-indiceerd bij mensen met astma
en COPD, omdat de vernauwing van de bronchiën leid tot een verminderde longfunctie. Dit type
bètablokkers heeft naast de respiratoire gevolgen ook de cardiovasculaire gevolgen, zoals
heironder beschreven in de selectieve bètablokkers.
Selectieve β-blokkers (o.a. acebutolol, atenolol, bisoprolol en metoprolol)
De selectieve bètablokkers, grijpen alleen in op de b1 (adrenaline) receptoren (minder gevoelig
voor adrenerge prikkels/(nor) adrenaline). Deze bevinden zich alleen in het hart. Hier vertragen
zij de AV-geleiding (tegen m.n. snelle ritmestoornissen), verlengen de refractaire periode en
verlagen de hartfrequentie. Hierdoor zal ook het hartminuutvolume afnemen en is de kans op
,hypertrofie in het myocard verkleind. De samentrekking (contractiliteit) van het hart neemt
namelijk af.
Bij een toename van de dosering van de selectieve bètablokkers verliest deze geleidelijk zijn
selectiviteit.
Indicaties
● Angina pectoris (m.n. minder zuurstofbehoefte v/h hart)
● Hypertensie (verlaging van m.n. hartfrequentie)
● Bepaalde ritmestoornissen (o.a. boezemfibrilleren/ fladder) (boezemfladder is een
extreem hoog regelmatig ritme in de atria, die leiden tot een verhoogde
ventrikelrespons)
● Secundaire preventie na een acuut myocardinfarct (↓ 02 behoefte hart, ↓ last van 02
gebrek/ progressie van vernauwing )
● Stabiel chronisch hartfalen (door verlaging van HF/ ↓ contractiekracht → ↓ hypertrofie →
↓ progressie van obstructie/ ↓ pompfunctie)
● Functionele cardiovasculaire stoornissen van hyper-adrenerge oorsprong (bv.
hyperthyreoïdie)
● Hypertrofische obstructieve cardiomyopathie (m.n. ↓ contractiekracht= minder progressie
van verdikking hartspier)
● Voorkomen van migraine (door ↓ hmv is de bloeddoorstroming in de hersenen net iets
gunstiger voor migraine, daarnaast wordt verwacht dat de overdracht va prikkels (die
een migraineaanval kunnen uitlokken) verminderen)
Contra-indicaties
● Sinusbradycardie (niet nog verder verlaging van hartslag)
● Tweede- of derdegraads AV-blok (vertraging Av- geleiding → verergering av blok)
Verergering van av blok leidt ertoe dat de av knoop steeds minder impulsen doorgeeft
en er geen verband meer ontstaat tussen activiteit van de atria/ ventrikel. Het hartritme
wordt hierdoor zo laag (bradycardie) dat een escaperitme kan ontstaan (freq. 10 tot 45
slagen p/m) en er mogelijk een syncope/ reanimatie setting ontstaat, vanwege niet meer
rondpompen van bloed.
● Bronchospasmen (toename COPD/ Astma)
● Hypotensie (door verdere vertraging v/d AV- geleiding/ Hf, daalt de bloeddruk verder en
kan een cardiogene shock ontstaan (extreem laag hmv/ output))
● Cardiogene shock (door o.a. te hoge dosering bètablokkers, waarbij het hart zodanig
wordt geremd dat het hmv niet voldoet aan het in standhouden van de weefselbehoefte
van m.n. hersenen/ lichaam → shockspiraal [ CITATION Eer14 \l 1043 ])
● Niet adequaat behandeld hartfalen (behouden pompfunctie)
* voorzichtigheid geboden bij Prinzmetal-angina, eerstegraads AV-blok, astma, COPD, perifere
circulatiestoornissen en verminderde werking van de nier- en/of lever. De genoemde
aandoeningen zijn geen directe contra indicatie, echter is er wel een reden waarom er
voorzichtigheid geboden is. Deze voorzichtigheid is door met name de verlaagde hartfrequentie
die tijdens een samentrekking van bijv. Prinzmetal-angina kan leiden tot meer klachten van
POB. Ook bij astma/ COPD kan er bij het gebruik van een niet selectieve bètablokker
toenemende benauwdheid ontstaan door bronchospasmen. Beide voorbeelden hoeven niet
voor te komen, maar de kans op het ontstaan van deze bijwerkingen is groter / hebben meer
gevolgen t.o.v. iemand die geen longprobleem heeft.
De verpleegkundige interventies die toegepast kunnen worden, indien de patiënt het medicijn
, toch krijgt, is met name het goed blijven observeren. Dit houd onder andere in dat bij het
voorbeeld van de COPD/ astma, de klachten van benauwdheid bij de patiënt gemonitord
worden en de saturatie gemeten moet worden. Indien er toch klachten ontstaan, dient de arts
hiervan op de hoogte gesteld te worden en moet bijv. de dosering/ medicijn/ tussentijd
aangepast worden. Om verder te gaan in het voorbeeld van de COPD/ Astma kan er naast het
wellicht mogelijk overgaan op een andere dosering, gestart worden met verneveling, meer
beweging of een Triflow om de longfunctie te verbeteren (en de mogelijkheid tot inname van
gasuitwisseling te verbeteren). In de specifieke, eerder genoemde, voorbeelden zul je dan met
name letten op klachten van: benauwdheid, koude handen/ spasmen/ extremiteiten, tintelingen,
verminderde urineproductie/ veranderde kleur/ geur, afwijkingen in telemetrie/ verlengde pq tijd
en POB klachten.
Bijwerkingen
● Benauwdheid (vooral bij niet selectieve bètablokkers of hoge dosering)
● Afname van perifere circulatie (koude handen en voeten) → vernauwingen door
blokkering adrenerge receptoren
● Prikkelgeleidingsstoornissen → av geleiding neemt af
● Hypoglykemie (vooral bij patiënten met DM)
● Vermoeidheid/ duizeligheid/ hoofdpijn/ visusstoornissen (↓ hmv =↓ hersen/ oog perfusie )
● Erectiestoornissen (↓ hmv =↓ bloedvoorziening in vaten = minder dilatatie/ ook door de
vaatvernauwende werking van de niet selectieve bètablokkers)
● Huiduitslag (↓ hmv =↓ huid/weefsel perfusie, minder voedingsstoffen/ herstel)
Interacties
Bètablokkers in combinatie met calciumantagonisten geeft een verhoogde kans op hypotensie,
AV-geleidingsstoornissen en insufficiëntie van de linker ventrikel (dit vanwege de dubbele
verlaging van de bloeddruk/ av geleiding en hierdoor een minder goede (pomp) functie van de
LV)
Bètablokkers in combinatie met Digoxine zorgt voor een (verdere) vertraging van de AV-
geleiding (beide vertragen namelijk de av- geleiding → gevolgen beschreven eerder genoemd
bij contra indicaties)
Bètablokkers + NSAID's kunnen het bloeddruk verlagende effect verminderen (vanwege
ontstekingsremmende werking en de hierdoor veranderde gevoeligheid voor de baroreceptor)
Bètablokkers + Amiodaron kan ritme- en geleidingsstoornissen veroorzaken, vooral bij een
stoornis in de sinusknoop of AV-knoop – AF. Dit vanwege de licht versterkende werking van de
combinatie van beide medicijnen en de effecten die dit op de av knoop heeft, .
Bètablokkers + spierrelaxantia kan de verslappende werkingen (v/d/ relaxantie) versterken en/
of verlengen. (aanhoudend hogere dosering in bloed aanwezig)
Klinisch effect
Bètablokkers zorgen voor een verlaging van de bloeddruk en de hartslag. Door een verlaging
van eveneens de contractiliteit van het hart (kracht van samentrekking), daalt het hartminuut
volume. Het gevolg hiervan is. dat de klachten van duizelingen en kortademigheid (bij mw.)
toenemen, omdat de betreffende organen (hersenen/ long) van minder bloed worden voorzien
en de klachten dus toenemen. Vanwege de soms optredende lage bloeddruk (rond 90/70)
wordt de gegeven Atenolol pas boven een systolische bloeddruk van 95 gegeven en wordt
nadat het medicijn gegeven is, nogmaals gemeten. Dit om te voorkomen dat er teveel medicijn
gegeven wordt en er zo een te lage hartslag/ bloeddruk ontstaat (door een te hoge dosering.
Stapeling v/h/ medicijn). Het gevolg hiervan is dat mw. sneller duizelig wordt, kan flauwvallen en
