Maatschappijgeschiedenis I:
Klassieke Oudheid
Examenvragen
Dit zijn uitgewerkte potentiële examenvragen. Uit eigen ervaring weet ik dat deze vaak
hergebruikt worden, en ik heb enkele van deze vragen letterlijk op mijn examens gehad.
Gedoceerd door Professor Peter Erdkamp.
1. In Sparta worden drie bevolkingsgroepen onderscheiden. Leg deze driedelige sociaal-
politieke structuur van Sparta in de 5e eeuw v.Chr. uit.
Antwoord
In de 5e eeuw v.C. was Sparta een Griekse stadstaat met een driedelige sociaal-politieke structuur.
• Spartiaten: Dit was de hoogste sociale klasse en omvatte de volwaardige burgers van
Sparta. Ze waren afstammelingen van de oorspronkelijke veroveraars van Laconië en
Messenië, en hadden politieke en militaire rechten. Ze werden getraind als soldaten vanaf
jonge leeftijd en waren verplicht deel te nemen aan het leger en politieke activiteiten. Ze
worden gesponsord door de elite.
• Periöiken: Deze klasse bestond uit vrije inwoners van Laconië en Messenië, die niet tot de
volwaardige burgers behoorden. Ze woonden in de steden rondom Sparta en hadden
lokale autonomie. Ze hadden enkele burgerlijke rechten, maar waren onderworpen aan
belastingen en diensten voor de Spartaanse staat. Veel Periöiken waren ambachtslieden,
handelaren en boeren die een centrale economische rol speelden in de staat. Ze waren
aansprakelijk voor het produceren van wapens voor de Spartiaten.
• Heloten: De laagste klasse bestond uit de Heloten, die oorspronkelijk afstamden van de
onderworpen inheemse bevolking van Messenië. De Heloten waren lijfeigenen en werden
gecontroleerd door de staat. Ze werkten op het land van de Spartiaten en voorzagen hen
van voedsel. Heloten werden gezien als eigendom van de staat en waren onderworpen
aan strenge controlemaatregelen om een mogelijke opstand te voorkomen.
, 2. In tegenstelling tot zijn adoptievader Julius Caesar was Augustus succesvol in het
omzetten van de militaire overwinning in een stabiele alleenheerschappij. Beschrijft u drie
elementen die deel uitmaken van de verklaring van Augustus’ succes. In één van deze drie
elementen staat de slogan Res Publica Restituta centraal.
Antwoord
Er zijn verschillende elementen die kunnen verklaren waarom keizer Augustus succesvoller was
dan zijn adoptievader Julius Caesar in het vestigen van een stabiele alleenheerschappij.
➢ Julius Caesar leefde van 100 v.C. tot 44 v.C. Hij was een militair bevelhebber en politicus
die een belangrijke rol speelde in de late Romeinse Republiek. Hij maakte deel uit van
het Eerste Triumvaat.
➢ Augustus, ook gekend als Octavianus, leefde van 63 v.C. tot 14 n.C. Hij was de neef en
geadopteerde zoon van Julius Caesar. Hij speelde een belangrijke rol in de overgang
van de Romeinse Republiek naar het Romeinse Keizerrijk.
• Politieke handigheid en strategie: Augustus, ook gekend als Octavianus, was zeer
bedreven in politieke manoeuvres en allianties. Hij gebruikte subtiele machtsvertoningen
om zijn positie te versterken. Augustus begon een propagandacampagne om het volk
achter zich te krijgen en hen tegen Marcus Antonius en Cleopatra te keren, waarbij hij
zichzelf presenteerde als de verdediger van Rome tegen het ‘Oosterse despotisme’.
Uiteindelijk versloeg hij hen bij de Slag bij Actium en veroverde hij Egypte. Hij toonde een
vermogen om compromissen te sluiten. Dit is in tegenstelling tot Julius Caesar die soms
autoritair en conflictueus kon zijn.
• Consolidatie van macht: Augustus voerde een beleid van consolidatie van macht. Augustus
behield enkele van de oude bevoegdheden van de Republiek, zoals de titel ‘Princeps
Senatus’ (eerste onder de senatoren). Hoewel hij formeel de schijn ophield dat het volk en
de senaat de macht hadden, had hij in werkelijkheid alle touwtjes in handen en
controleerde hij het bestuur van het rijk bijna volledig. Deze façade van herstelde
republikeinse instellingen hielp hem echter om zijn machtspositie te consolideren zonder
openlijk als een autocratische heerser over te komen. Dit verminderde weerstand en
voorkwam directe confrontatie.
• Res Publica Restituta: De slogan ‘Res Publica Restituta’ (Herstel van de Republiek)
benadrukte Augustus' doel om de Republikeinse instellingen te herstellen na de politieke
onrust van de burgeroorlogen. Eigenlijk was hij het rijk aan het omvormen tot een
Klassieke Oudheid
Examenvragen
Dit zijn uitgewerkte potentiële examenvragen. Uit eigen ervaring weet ik dat deze vaak
hergebruikt worden, en ik heb enkele van deze vragen letterlijk op mijn examens gehad.
Gedoceerd door Professor Peter Erdkamp.
1. In Sparta worden drie bevolkingsgroepen onderscheiden. Leg deze driedelige sociaal-
politieke structuur van Sparta in de 5e eeuw v.Chr. uit.
Antwoord
In de 5e eeuw v.C. was Sparta een Griekse stadstaat met een driedelige sociaal-politieke structuur.
• Spartiaten: Dit was de hoogste sociale klasse en omvatte de volwaardige burgers van
Sparta. Ze waren afstammelingen van de oorspronkelijke veroveraars van Laconië en
Messenië, en hadden politieke en militaire rechten. Ze werden getraind als soldaten vanaf
jonge leeftijd en waren verplicht deel te nemen aan het leger en politieke activiteiten. Ze
worden gesponsord door de elite.
• Periöiken: Deze klasse bestond uit vrije inwoners van Laconië en Messenië, die niet tot de
volwaardige burgers behoorden. Ze woonden in de steden rondom Sparta en hadden
lokale autonomie. Ze hadden enkele burgerlijke rechten, maar waren onderworpen aan
belastingen en diensten voor de Spartaanse staat. Veel Periöiken waren ambachtslieden,
handelaren en boeren die een centrale economische rol speelden in de staat. Ze waren
aansprakelijk voor het produceren van wapens voor de Spartiaten.
• Heloten: De laagste klasse bestond uit de Heloten, die oorspronkelijk afstamden van de
onderworpen inheemse bevolking van Messenië. De Heloten waren lijfeigenen en werden
gecontroleerd door de staat. Ze werkten op het land van de Spartiaten en voorzagen hen
van voedsel. Heloten werden gezien als eigendom van de staat en waren onderworpen
aan strenge controlemaatregelen om een mogelijke opstand te voorkomen.
, 2. In tegenstelling tot zijn adoptievader Julius Caesar was Augustus succesvol in het
omzetten van de militaire overwinning in een stabiele alleenheerschappij. Beschrijft u drie
elementen die deel uitmaken van de verklaring van Augustus’ succes. In één van deze drie
elementen staat de slogan Res Publica Restituta centraal.
Antwoord
Er zijn verschillende elementen die kunnen verklaren waarom keizer Augustus succesvoller was
dan zijn adoptievader Julius Caesar in het vestigen van een stabiele alleenheerschappij.
➢ Julius Caesar leefde van 100 v.C. tot 44 v.C. Hij was een militair bevelhebber en politicus
die een belangrijke rol speelde in de late Romeinse Republiek. Hij maakte deel uit van
het Eerste Triumvaat.
➢ Augustus, ook gekend als Octavianus, leefde van 63 v.C. tot 14 n.C. Hij was de neef en
geadopteerde zoon van Julius Caesar. Hij speelde een belangrijke rol in de overgang
van de Romeinse Republiek naar het Romeinse Keizerrijk.
• Politieke handigheid en strategie: Augustus, ook gekend als Octavianus, was zeer
bedreven in politieke manoeuvres en allianties. Hij gebruikte subtiele machtsvertoningen
om zijn positie te versterken. Augustus begon een propagandacampagne om het volk
achter zich te krijgen en hen tegen Marcus Antonius en Cleopatra te keren, waarbij hij
zichzelf presenteerde als de verdediger van Rome tegen het ‘Oosterse despotisme’.
Uiteindelijk versloeg hij hen bij de Slag bij Actium en veroverde hij Egypte. Hij toonde een
vermogen om compromissen te sluiten. Dit is in tegenstelling tot Julius Caesar die soms
autoritair en conflictueus kon zijn.
• Consolidatie van macht: Augustus voerde een beleid van consolidatie van macht. Augustus
behield enkele van de oude bevoegdheden van de Republiek, zoals de titel ‘Princeps
Senatus’ (eerste onder de senatoren). Hoewel hij formeel de schijn ophield dat het volk en
de senaat de macht hadden, had hij in werkelijkheid alle touwtjes in handen en
controleerde hij het bestuur van het rijk bijna volledig. Deze façade van herstelde
republikeinse instellingen hielp hem echter om zijn machtspositie te consolideren zonder
openlijk als een autocratische heerser over te komen. Dit verminderde weerstand en
voorkwam directe confrontatie.
• Res Publica Restituta: De slogan ‘Res Publica Restituta’ (Herstel van de Republiek)
benadrukte Augustus' doel om de Republikeinse instellingen te herstellen na de politieke
onrust van de burgeroorlogen. Eigenlijk was hij het rijk aan het omvormen tot een
