Thema 1: Afstamming en gezag
Afstamming
● Definitie: Afstamming betreft de juridische bepaling van wie de
ouders van een kind zijn.
● Juridisch Ouderschap:
○ Vaak zijn de biologische ouders ook de juridische ouders,
maar dit is niet altijd het geval.
○ Juridisch ouderschap kan ontstaan door:
■ Geboorte: De biologische ouders worden automatisch
de juridische ouders.
■ Erkenning: Een niet-biologische ouder kan het kind
juridisch erkennen.
■ Adoptie: Niet-biologische ouders kunnen door adoptie
juridisch ouder worden.
● Gevolgen van Afstamming:
○ Naam: De achternaam van het kind.
○ Nationaliteit: De nationaliteit van het kind kan afhangen van
de ouders.
○ Erfrecht: Het recht van het kind om te erven van de ouders.
○ Rechten en Plichten: Juridische ouders hebben bepaalde
rechten en plichten tegenover het kind.
Gezag
● Definitie: Gezag omvat de zeggenschap over en
verantwoordelijkheid voor de opvoeding en verzorging van een
minderjarig kind.
● Niet Automatisch: Juridisch ouderschap betekent niet automatisch
dat men gezag heeft.
○ Voorbeeld: Een vader die wel juridisch ouder is, maar geen
gezag heeft, kan niet beslissen over bijvoorbeeld vaccinaties.
● Wettelijk Vereist Gezag: Alle minderjarigen moeten onder gezag
staan.
○ Geen Gezag voor Minderjarigen: Een minderjarige, zoals
een 14-jarige tienermoeder, kan zelf geen gezag uitoefenen.
● Rechten en Plichten van Ouders met Gezag:
○ Verzorging en Opvoeding: Ouders hebben de plicht en het
recht om te zorgen voor het geestelijk en lichamelijk welzijn
van het kind.
○ Vrijheid in Opvoeding: Ouders kunnen keuzes maken over
school, hobby’s, buitenschoolse opvang, en gezondheid van
het kind.
○ Beperkingen:
■ Leerplicht: Kinderen moeten naar school.
, ■ Juist Gebruik van Gezag: Overheid kan ingrijpen bij
misbruik van gezag, zoals fysiek of geestelijk geweld of
vernedering.
Gezag door Niet-Ouders
● Voogdij: Wanneer een niet-ouder gezag uitoefent, heet dit voogdij.
○ Voogdij kan worden uitgevoerd door:
■ Een Persoon: Een individu kan als voogd worden
aangesteld.
■ Een Organisatie: Organisaties zoals NIDOS kunnen
voogdij uitvoeren, vooral voor alleenstaande
minderjarige vluchtelingen.
Vragen
Vraag 1: Afstamming en Gezag
Vraag: Welke van de twee concepten betreft een levenslange band tussen
ouder en kind?
Antwoorden:
a) Afstamming
b) Gezag
c) Zowel afstamming als gezag
Juiste Antwoord: a) Afstamming
Uitleg:
● Afstamming: Dit betreft de juridische band tussen ouder en kind,
die levenslang blijft bestaan. Ongeacht of ouders hun gezag
verliezen of overlijden, de juridische ouder-kind relatie blijft
bestaan.
● Gezag: Dit eindigt wanneer het kind 18 jaar wordt. Gezag is het
recht en de plicht om het minderjarige kind op te voeden en te
verzorgen. Gezag kan eerder eindigen als een rechter het ontneemt
of als de ouders het vrijwillig afstaan.
Vraag 2: Beslissing over de Schoolkeuze van een 4-jarig Kind
Vraag: Wie mag beslissen over de schoolkeuze van een 4-jarig kind?
Antwoorden:
a) De biologische ouders van dit kind, wanneer zij ook juridisch ouder zijn
b) De juridisch ouders van dit kind, ongeacht of zij gezag uitoefenen
,c) De juridisch ouders van dit kind, wanneer zij gezag uitoefenen over
hun kind
Juiste Antwoord: c) De juridisch ouders van dit kind, wanneer zij gezag
uitoefenen over hun kind
Uitleg:
● Alleen het hebben van juridisch ouderschap geeft geen automatisch
recht om beslissingen te nemen zoals schoolkeuze. Hiervoor is ook
gezag nodig.
● Ouders met gezag hebben de wettelijke verantwoordelijkheid en het
recht om belangrijke beslissingen te nemen over de opvoeding en
verzorging van hun kind, inclusief schoolkeuze.
● Juridisch ouderschap geeft wel rechten zoals recht op informatie en
consultatie, maar niet de beslissingsmacht zonder gezag.
Vraag 3: Juridische Ouders bij Geboorte
Vraag: Piet en Vera zijn 3 jaar met elkaar getrouwd wanneer hun dochter
wordt geboren. Wat is waar?
Antwoorden:
a) Vera is gelijk bij de geboorte juridisch moeder. Piet moet het kind
erkennen om juridisch ouder te worden.
b) Vera is gelijk bij de geboorte juridisch moeder. Als Vera tijdens de
zwangerschap een verklaring tekent, wordt Piet bij de geboorte ook direct
juridisch ouder.
c) Zowel Piet als Vera zijn gelijk bij de geboorte de juridische ouders van
hun dochter.
Juiste Antwoord: c) Zowel Piet als Vera zijn gelijk bij de geboorte de
juridische ouders van hun dochter.
Uitleg:
● Bij een huwelijk zijn beide ouders direct juridisch ouder van hun
kind bij geboorte.
● Dit geldt ook voor een geregistreerd partnerschap.
● De echtgenoot of geregistreerd partner van de juridisch moeder
wordt automatisch de juridisch vader, zelfs als hij niet de
biologische vader is.
Vraag 4: Erkenning van een Kind
Vraag: Wie kan zijn kind NIET erkennen?
Antwoorden:
a) Een jongen van 16 jaar oud.
b) Een stiefouder die, naast de juridisch vader en moeder (die nu
, gescheiden zijn), ook juridisch ouder wil worden van zijn stiefkind.
c) Een spermadonor.
Juiste Antwoord: b) Een stiefouder die, naast de juridisch vader en
moeder (die nu gescheiden zijn), ook juridisch ouder wil worden van zijn
stiefkind.
Uitleg:
● Er kunnen maximaal twee juridisch ouders zijn.
● Een jongen van 16 jaar kan zijn kind erkennen, mits hij ouder is
dan 16 jaar.
● Een spermadonor kan een kind erkennen, maar moet mogelijk
vervangende toestemming van de rechtbank krijgen als de
juridische moeder dit weigert.
Vraag 5: Ouderschap van Twee Vrouwen
Vraag: Twee vrouwen willen samen ouders worden. Ze zijn getrouwd en
kiezen voor een anonieme zaaddonor. Als het kind geboren is, dan……
Antwoorden:
a) …is de moeder die bevallen is direct juridisch ouder met gezag. De
tweede moeder kan het kind erkennen en daarna gezamenlijk gezag
aanvragen.
b) …is de moeder die bevallen is direct juridisch ouder met gezag. De
tweede moeder kan het kind adopteren.
c) …zijn beide moeders direct juridisch ouder met gezag.
Juiste Antwoord:
c) …zijn beide moeders direct juridisch ouder met gezag.
Uitleg:
● Sinds 2014 worden beide moeders bij een huwelijk of geregistreerd
partnerschap automatisch juridisch ouder met gezag als er een
anonieme zaaddonor is gebruikt.
● Wonen ze samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap,
dan moet de duomoeder het kind erkennen.
Vraag 6: Beslissing over HPV-vaccinatie
Vraag: Sinds 2009 krijgen meisjes van 12/13 jaar vanuit het
Rijksvaccinatieprogramma een HPV-vaccinatie aangeboden tegen
baarmoederhalskanker. Lotte is 12 jaar oud en woont bij haar ouders, die
beide het gezag over haar uitoefenen. Wie beslist er of Lotte deze
vaccinatie zal ontvangen?
Antwoorden:
a) De ouders van Lotte omdat zij het gezag uitoefenen. Volgens de Wet
Afstamming
● Definitie: Afstamming betreft de juridische bepaling van wie de
ouders van een kind zijn.
● Juridisch Ouderschap:
○ Vaak zijn de biologische ouders ook de juridische ouders,
maar dit is niet altijd het geval.
○ Juridisch ouderschap kan ontstaan door:
■ Geboorte: De biologische ouders worden automatisch
de juridische ouders.
■ Erkenning: Een niet-biologische ouder kan het kind
juridisch erkennen.
■ Adoptie: Niet-biologische ouders kunnen door adoptie
juridisch ouder worden.
● Gevolgen van Afstamming:
○ Naam: De achternaam van het kind.
○ Nationaliteit: De nationaliteit van het kind kan afhangen van
de ouders.
○ Erfrecht: Het recht van het kind om te erven van de ouders.
○ Rechten en Plichten: Juridische ouders hebben bepaalde
rechten en plichten tegenover het kind.
Gezag
● Definitie: Gezag omvat de zeggenschap over en
verantwoordelijkheid voor de opvoeding en verzorging van een
minderjarig kind.
● Niet Automatisch: Juridisch ouderschap betekent niet automatisch
dat men gezag heeft.
○ Voorbeeld: Een vader die wel juridisch ouder is, maar geen
gezag heeft, kan niet beslissen over bijvoorbeeld vaccinaties.
● Wettelijk Vereist Gezag: Alle minderjarigen moeten onder gezag
staan.
○ Geen Gezag voor Minderjarigen: Een minderjarige, zoals
een 14-jarige tienermoeder, kan zelf geen gezag uitoefenen.
● Rechten en Plichten van Ouders met Gezag:
○ Verzorging en Opvoeding: Ouders hebben de plicht en het
recht om te zorgen voor het geestelijk en lichamelijk welzijn
van het kind.
○ Vrijheid in Opvoeding: Ouders kunnen keuzes maken over
school, hobby’s, buitenschoolse opvang, en gezondheid van
het kind.
○ Beperkingen:
■ Leerplicht: Kinderen moeten naar school.
, ■ Juist Gebruik van Gezag: Overheid kan ingrijpen bij
misbruik van gezag, zoals fysiek of geestelijk geweld of
vernedering.
Gezag door Niet-Ouders
● Voogdij: Wanneer een niet-ouder gezag uitoefent, heet dit voogdij.
○ Voogdij kan worden uitgevoerd door:
■ Een Persoon: Een individu kan als voogd worden
aangesteld.
■ Een Organisatie: Organisaties zoals NIDOS kunnen
voogdij uitvoeren, vooral voor alleenstaande
minderjarige vluchtelingen.
Vragen
Vraag 1: Afstamming en Gezag
Vraag: Welke van de twee concepten betreft een levenslange band tussen
ouder en kind?
Antwoorden:
a) Afstamming
b) Gezag
c) Zowel afstamming als gezag
Juiste Antwoord: a) Afstamming
Uitleg:
● Afstamming: Dit betreft de juridische band tussen ouder en kind,
die levenslang blijft bestaan. Ongeacht of ouders hun gezag
verliezen of overlijden, de juridische ouder-kind relatie blijft
bestaan.
● Gezag: Dit eindigt wanneer het kind 18 jaar wordt. Gezag is het
recht en de plicht om het minderjarige kind op te voeden en te
verzorgen. Gezag kan eerder eindigen als een rechter het ontneemt
of als de ouders het vrijwillig afstaan.
Vraag 2: Beslissing over de Schoolkeuze van een 4-jarig Kind
Vraag: Wie mag beslissen over de schoolkeuze van een 4-jarig kind?
Antwoorden:
a) De biologische ouders van dit kind, wanneer zij ook juridisch ouder zijn
b) De juridisch ouders van dit kind, ongeacht of zij gezag uitoefenen
,c) De juridisch ouders van dit kind, wanneer zij gezag uitoefenen over
hun kind
Juiste Antwoord: c) De juridisch ouders van dit kind, wanneer zij gezag
uitoefenen over hun kind
Uitleg:
● Alleen het hebben van juridisch ouderschap geeft geen automatisch
recht om beslissingen te nemen zoals schoolkeuze. Hiervoor is ook
gezag nodig.
● Ouders met gezag hebben de wettelijke verantwoordelijkheid en het
recht om belangrijke beslissingen te nemen over de opvoeding en
verzorging van hun kind, inclusief schoolkeuze.
● Juridisch ouderschap geeft wel rechten zoals recht op informatie en
consultatie, maar niet de beslissingsmacht zonder gezag.
Vraag 3: Juridische Ouders bij Geboorte
Vraag: Piet en Vera zijn 3 jaar met elkaar getrouwd wanneer hun dochter
wordt geboren. Wat is waar?
Antwoorden:
a) Vera is gelijk bij de geboorte juridisch moeder. Piet moet het kind
erkennen om juridisch ouder te worden.
b) Vera is gelijk bij de geboorte juridisch moeder. Als Vera tijdens de
zwangerschap een verklaring tekent, wordt Piet bij de geboorte ook direct
juridisch ouder.
c) Zowel Piet als Vera zijn gelijk bij de geboorte de juridische ouders van
hun dochter.
Juiste Antwoord: c) Zowel Piet als Vera zijn gelijk bij de geboorte de
juridische ouders van hun dochter.
Uitleg:
● Bij een huwelijk zijn beide ouders direct juridisch ouder van hun
kind bij geboorte.
● Dit geldt ook voor een geregistreerd partnerschap.
● De echtgenoot of geregistreerd partner van de juridisch moeder
wordt automatisch de juridisch vader, zelfs als hij niet de
biologische vader is.
Vraag 4: Erkenning van een Kind
Vraag: Wie kan zijn kind NIET erkennen?
Antwoorden:
a) Een jongen van 16 jaar oud.
b) Een stiefouder die, naast de juridisch vader en moeder (die nu
, gescheiden zijn), ook juridisch ouder wil worden van zijn stiefkind.
c) Een spermadonor.
Juiste Antwoord: b) Een stiefouder die, naast de juridisch vader en
moeder (die nu gescheiden zijn), ook juridisch ouder wil worden van zijn
stiefkind.
Uitleg:
● Er kunnen maximaal twee juridisch ouders zijn.
● Een jongen van 16 jaar kan zijn kind erkennen, mits hij ouder is
dan 16 jaar.
● Een spermadonor kan een kind erkennen, maar moet mogelijk
vervangende toestemming van de rechtbank krijgen als de
juridische moeder dit weigert.
Vraag 5: Ouderschap van Twee Vrouwen
Vraag: Twee vrouwen willen samen ouders worden. Ze zijn getrouwd en
kiezen voor een anonieme zaaddonor. Als het kind geboren is, dan……
Antwoorden:
a) …is de moeder die bevallen is direct juridisch ouder met gezag. De
tweede moeder kan het kind erkennen en daarna gezamenlijk gezag
aanvragen.
b) …is de moeder die bevallen is direct juridisch ouder met gezag. De
tweede moeder kan het kind adopteren.
c) …zijn beide moeders direct juridisch ouder met gezag.
Juiste Antwoord:
c) …zijn beide moeders direct juridisch ouder met gezag.
Uitleg:
● Sinds 2014 worden beide moeders bij een huwelijk of geregistreerd
partnerschap automatisch juridisch ouder met gezag als er een
anonieme zaaddonor is gebruikt.
● Wonen ze samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap,
dan moet de duomoeder het kind erkennen.
Vraag 6: Beslissing over HPV-vaccinatie
Vraag: Sinds 2009 krijgen meisjes van 12/13 jaar vanuit het
Rijksvaccinatieprogramma een HPV-vaccinatie aangeboden tegen
baarmoederhalskanker. Lotte is 12 jaar oud en woont bij haar ouders, die
beide het gezag over haar uitoefenen. Wie beslist er of Lotte deze
vaccinatie zal ontvangen?
Antwoorden:
a) De ouders van Lotte omdat zij het gezag uitoefenen. Volgens de Wet
