Samenvatting hersenen & gedrag
Toetsstof:
Hoofdstuk 1, 3, 4, 6 en 7 uit:
- Hersenwerk: Neurowetenschappen in de 21ste eeuw
Hoofdstuk 2 uit:
- Fundamenten van de psychologie.
- Alle lespresentaties
- De tentamen-oefenvragen
- Eventuele hand-outs.
Biologische psychologie= Verwant aan de neuropsychologie. De mens is ‘een beschreven
blad’. Al bij de conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd.
Deze bepaalt of beïnvloedt – daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen –
de gedragsmogelijkheden van de mens. Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd
samen met biologische processen in het lichaam. De hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het
sturen van gedrag, emoties en gedachten. Gedrag van mensen kan begrijpelijk gemaakt worden door
het te plaatsen binnen de evolutie.
Vaak lijken we ervan uit te gaan dat de persoon in kwestie geen invloed kan uitoefenen op zijn
gedrag: “Bij hem zit een draadje los”. Dus de mens als een machine? Niet verantwoordelijk voor zijn
gedrag? In ‘normale’ gevallen, lijken we er juist van uit te gaan dat
mensen hun gedrag zelf kunnen bepalen en er dus zelf verantwoordelijk voor zijn: “Hij is een man uit
één stuk”, “Zij heeft geen ruggengraat”. VB: gedrag kan worden veroorzaakt door een teveel of tekort
aan neurotransmitters.
Evolutionaire psychologie= Verwant aan de neuropsychologie. Hersenen zijn, net als alle andere
onderdelen van het lichaam, de uitkomst van een evolutionair proces. Al is iedereen uniek, ieders
geest heeft ook kenmerken die terug te vinden zijn bij alle andere mensen. D.m.v. natuurlijke selectie
worden die kenmerken generatie op generatie doorgegeven omdat ze helpen bij overleving dan wel
voortplanting. Deze universele kenmerken van de menselijk geest, psychologische adaptaties (=
aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden (die in theorie oneindig zijn)
gereduceerd worden tot een beperkt aantal acties. Psychologische adaptaties zijn complex, bestaan
uit verschillende onderdelen, zijn functioneel gespecialiseerd en bovendien talrijk, snel, automatisch
en onbewust!
, Natuurlijke selectie= De selectie op basis van wie er het best past in de omgeving om te overleven;
‘’survival of the fittest’’.
Seksuele selectie= Wie het aantrekkelijkst is voor de vrouwtjes en dus de grootste kans heeft om zich
te kunnen voortplanten.
Door seksuele selectie ontstaan andere eigenschappen dan bij natuurlijk selectie het geval is.
VOORBEELD: Bij bepaalde vogels wordt bijvoorbeeld de staart een opvallende kleur, voor de seksuele
selectie is dit iets positiefs maar voor natuurlijke selectie vallen zij hierdoor meer op voor roofdieren
en kunnen ze eerder gedood worden. Een ander voorbeeld is het voorbeeld van een pauw met de
opvallende veren. Het is mooi voor de vrouwtjes, maar ze kunnen er niet goed mee rennen en vallen
op waardoor er eerder op ze gejaagd wordt.
Psychologische adaptaties= Universele kenmerken van de menselijke geest. Complexe aanpassingen
op psychologisch gebied. Zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden gereduceerd worden tot een
beperkt aantal acties. Maken het mogelijk om van onze hersenen een spreekwoordelijk ‘zakmes’ te
maken (massive modularity hypothesis).
4 kenmerken:
- Ze zijn complex van aard.
- Ze bestaan uit verschillende onderdelen.
- Ze werken automatisch, snel en onbewust.
- Ze hebben een duidelijke functie/zijn functioneel gespecialiseerd.
Voorbeeld: Jaloezie, bestaat uit 2 onderdelen; seksuele en emotionele jaloezie.
Massive modularity hypothesis= De hersenen bestaat uit een verzameling van instincten die zijn
aangenomen voor het oplossen van evolutionaire belangrijke en grote problemen. Net zoals een
swiss army knife (zakmes). Andere definitie: Volgens evolutionair psychologen zijn psychologische
adaptaties talrijk en verlopen ze snel, automatisch en onbewust.
Seksueel dimorfisme= invloed seksuele selectie op het uiterlijk en gedrag van mannetjes en veel
minder op dat van vrouwtjes. Komt door de hoeveelheid energie en tijd die beide seksen in hun
nageslacht stoppen. Een mannetje moet zich onderscheiden van de andere mannetjes om op te
vallen bij de vrouwtjes. Vrouwen zijn veel tijd kwijt aan het nageslacht, mannetjes kunnen bij wijze
van na 10 minuten weer een ander eitje bevruchten, hierdoor veel meer mannetjes dan beschikbare
vrouwtjes. Seksuele selectie veel sterker voor de mannetjes.
Inclusive fitness= het directe + indirecte voortplantingssucces van een individu. Het gaat niet alleen
om het reproductieve succes van een individu zelf maar ook om diens bijdrage aan de ontwikkeling
van genetisch verwanten (zoals een jonger broertje of zusje, een neefje of nichtje). Genetische
verwantschap speelt een rol bij de evolutie.
Ethologie= De bestudering van diergedrag. Onderzoek naar de adaptieve waarde van gedrag voor
elke diersoort. Voorbeeld van Konrad Lorenz met de ganzen die hem als hun moeder zagen.
Cumulatieve cultuur= Wij mensen nemen niet alleen dingen van elkaar over, we brengen ook
verbeteringen aan. Alleen bij mensen. Voorbeeld van de computer.
Shared intentionality= mensen zijn op heel jonge leeftijd gemotiveerd om iets samen te doen en om
gezamenlijk een doel te bereiken. Voorbeeld: Jonge kinderen die spontaan een onbekende
Toetsstof:
Hoofdstuk 1, 3, 4, 6 en 7 uit:
- Hersenwerk: Neurowetenschappen in de 21ste eeuw
Hoofdstuk 2 uit:
- Fundamenten van de psychologie.
- Alle lespresentaties
- De tentamen-oefenvragen
- Eventuele hand-outs.
Biologische psychologie= Verwant aan de neuropsychologie. De mens is ‘een beschreven
blad’. Al bij de conceptie wordt de erfelijke bagage, het DNA, van een mens vastgelegd.
Deze bepaalt of beïnvloedt – daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen –
de gedragsmogelijkheden van de mens. Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd
samen met biologische processen in het lichaam. De hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het
sturen van gedrag, emoties en gedachten. Gedrag van mensen kan begrijpelijk gemaakt worden door
het te plaatsen binnen de evolutie.
Vaak lijken we ervan uit te gaan dat de persoon in kwestie geen invloed kan uitoefenen op zijn
gedrag: “Bij hem zit een draadje los”. Dus de mens als een machine? Niet verantwoordelijk voor zijn
gedrag? In ‘normale’ gevallen, lijken we er juist van uit te gaan dat
mensen hun gedrag zelf kunnen bepalen en er dus zelf verantwoordelijk voor zijn: “Hij is een man uit
één stuk”, “Zij heeft geen ruggengraat”. VB: gedrag kan worden veroorzaakt door een teveel of tekort
aan neurotransmitters.
Evolutionaire psychologie= Verwant aan de neuropsychologie. Hersenen zijn, net als alle andere
onderdelen van het lichaam, de uitkomst van een evolutionair proces. Al is iedereen uniek, ieders
geest heeft ook kenmerken die terug te vinden zijn bij alle andere mensen. D.m.v. natuurlijke selectie
worden die kenmerken generatie op generatie doorgegeven omdat ze helpen bij overleving dan wel
voortplanting. Deze universele kenmerken van de menselijk geest, psychologische adaptaties (=
aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden (die in theorie oneindig zijn)
gereduceerd worden tot een beperkt aantal acties. Psychologische adaptaties zijn complex, bestaan
uit verschillende onderdelen, zijn functioneel gespecialiseerd en bovendien talrijk, snel, automatisch
en onbewust!
, Natuurlijke selectie= De selectie op basis van wie er het best past in de omgeving om te overleven;
‘’survival of the fittest’’.
Seksuele selectie= Wie het aantrekkelijkst is voor de vrouwtjes en dus de grootste kans heeft om zich
te kunnen voortplanten.
Door seksuele selectie ontstaan andere eigenschappen dan bij natuurlijk selectie het geval is.
VOORBEELD: Bij bepaalde vogels wordt bijvoorbeeld de staart een opvallende kleur, voor de seksuele
selectie is dit iets positiefs maar voor natuurlijke selectie vallen zij hierdoor meer op voor roofdieren
en kunnen ze eerder gedood worden. Een ander voorbeeld is het voorbeeld van een pauw met de
opvallende veren. Het is mooi voor de vrouwtjes, maar ze kunnen er niet goed mee rennen en vallen
op waardoor er eerder op ze gejaagd wordt.
Psychologische adaptaties= Universele kenmerken van de menselijke geest. Complexe aanpassingen
op psychologisch gebied. Zorgen ervoor dat onze gedragsmogelijkheden gereduceerd worden tot een
beperkt aantal acties. Maken het mogelijk om van onze hersenen een spreekwoordelijk ‘zakmes’ te
maken (massive modularity hypothesis).
4 kenmerken:
- Ze zijn complex van aard.
- Ze bestaan uit verschillende onderdelen.
- Ze werken automatisch, snel en onbewust.
- Ze hebben een duidelijke functie/zijn functioneel gespecialiseerd.
Voorbeeld: Jaloezie, bestaat uit 2 onderdelen; seksuele en emotionele jaloezie.
Massive modularity hypothesis= De hersenen bestaat uit een verzameling van instincten die zijn
aangenomen voor het oplossen van evolutionaire belangrijke en grote problemen. Net zoals een
swiss army knife (zakmes). Andere definitie: Volgens evolutionair psychologen zijn psychologische
adaptaties talrijk en verlopen ze snel, automatisch en onbewust.
Seksueel dimorfisme= invloed seksuele selectie op het uiterlijk en gedrag van mannetjes en veel
minder op dat van vrouwtjes. Komt door de hoeveelheid energie en tijd die beide seksen in hun
nageslacht stoppen. Een mannetje moet zich onderscheiden van de andere mannetjes om op te
vallen bij de vrouwtjes. Vrouwen zijn veel tijd kwijt aan het nageslacht, mannetjes kunnen bij wijze
van na 10 minuten weer een ander eitje bevruchten, hierdoor veel meer mannetjes dan beschikbare
vrouwtjes. Seksuele selectie veel sterker voor de mannetjes.
Inclusive fitness= het directe + indirecte voortplantingssucces van een individu. Het gaat niet alleen
om het reproductieve succes van een individu zelf maar ook om diens bijdrage aan de ontwikkeling
van genetisch verwanten (zoals een jonger broertje of zusje, een neefje of nichtje). Genetische
verwantschap speelt een rol bij de evolutie.
Ethologie= De bestudering van diergedrag. Onderzoek naar de adaptieve waarde van gedrag voor
elke diersoort. Voorbeeld van Konrad Lorenz met de ganzen die hem als hun moeder zagen.
Cumulatieve cultuur= Wij mensen nemen niet alleen dingen van elkaar over, we brengen ook
verbeteringen aan. Alleen bij mensen. Voorbeeld van de computer.
Shared intentionality= mensen zijn op heel jonge leeftijd gemotiveerd om iets samen te doen en om
gezamenlijk een doel te bereiken. Voorbeeld: Jonge kinderen die spontaan een onbekende
