Samenvatting Psychopathologie
PABA5273
2023/2024
Pedagogische Wetenschappen
Rijksuniversiteit Groningen
Alle tentamenstof:
ADHD: Macht en misverstanden: hoofdstuk 1 t/m 11
Artikel: Is the most common therapy for autism harmful or helpful?
Leerboek Kinder- en jeugdpsychiatrie: Hoofdstuk 1 t/m 16. M.u.v. H3&4
,ADHD: Macht en misverstanden 2
Hoofdstuk 1 - Inleiding 2
Hoofdstuk 2 - Misverstanden over ADHD 2
Hoofdstuk 3 - Wat is ADHD? 4
Hoofdstuk 4 - De geschiedenis van ADHD 6
Hoofdstuk 5 - De explosieve toename van ADHD en medicatiegebruik 8
Hoofdstuk 6 - De nieuwe hype: ADHD bij volwassenen 10
Hoofdstuk 7 - Het psychiatrisch bolwerk 11
Hoofdstuk 8 - Andere partijen 13
Hoofdstuk 9 - ADHD en medicatie 14
Hoofdstuk 10 - Een veilige balans 17
Hoofdstuk 11 - Anders denken, anders doen 19
Is the most common therapy for autism harmful or helpful? - Raina Delisle 22
Leerboek kinder- en jeugdpsychiatrie 23
Hoofdstuk 1 - Het vakgebied kinder- en jeugdpsychiatrie 23
Hoofdstuk 2 - Diagnostiek 23
Hoofdstuk 5 - Autismespectrumstoornis 26
Hoofdstuk 6 - Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis 33
Hoofdstuk 7 - Gedragsstoornissen 38
Hoofdstuk 8 - Angststoornissen 43
Hoofdstuk 9 - Posttraumatische-stresstoornis 49
Hoofdstuk 10 - Obsessief-compulsieve stoornis (OCS) 53
Hoofdstuk 11 - Stemmingsstoornissen 55
Hoofdstuk 12 - Schizofreniespectrumstoornis en andere psychosen 61
Hoofdstuk 14 - Eetstoornissen 68
Hoofdstuk 15 - Ticstoornissen 71
Hoofdstuk 16 - Psychiatrische stoornissen bij jonge kinderen 73
1
, ADHD: Macht en misverstanden
Hoofdstuk 1 - Inleiding
Belangrijke boodschap van het boek is dat er misverstanden over ADHD bestaan en dat
het voor veel kinderen mogelijk en beter is om uit psychiatrisch circuit te blijven.
Hoofdstuk 2 - Misverstanden over ADHD
ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, oftewel
aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit.
Misverstand 1: je wordt geboren met ADHD
Je wordt niet met ADHD geboren, want de criteria waar je aan moet voldoen volgens de
DSM om een diagnose te krijgen zijn nog niet zichtbaar als baby. Je kan echter wel
aangeboren met de aanleg. Ook blijkt dat ADHD minder genetisch bepaald is als
gedacht, vanwege de moeilijkheid om iemands genen te onderscheiden van het effect
van de omgevingsfactoren. Er is wel een mate van genetische overeenkomst, maar er
zijn ook omgevingsfactoren die meespelen. Het blijkt dat ADHD vaker voorkomt bij de
biologische ouders van geadopteerde kinderen met ADHD dan bij de adoptieouders. Dit
kan mogelijk komen door de strenge selectie die er is bij adopteren en het feit dat
adoptiekinderen in hun vroege leven stressvolle gebeurtenissen doormaken.
Moleculaire genetische studies tonen aan dat er maar een erfelijkheidsschatting is van
hooguit een paar procent.
Misverstand 2: ADHD is het gevolg van een tekort aan een stofje in de hersenen
Ritalin zorgt ervoor dat er meer dopamine vrijkomt in het brein waardoor het
ADHD-gedrag vermindert. Aannemelijk is dan om te denken dat iemand met ADHD te
weinig dopamine heeft, maar dit is niet het geval.
Misverstand 3: De hersenen van kinderen met ADHD zien er anders uit
Groepsverschillen worden vaak ten onrechte gepresenteerd alsof ze zouden gelden voor
ieder individu met ADHD, maar groepsgemiddelden zeggen nauwelijks iets over
individuen. Er wordt gesteld dat de Globus Pallidus in verband is met het hebben van
ADHD, maar naar onderzoek blijkt dat verreweg de meeste kinderen met ADHD geen
kleinere Globus Pallidus hebben en dat er kinderen zijn met een kleinere globus pallidus
die ADHD-gedrag vertonen, maar dit niet blijken te hebben.
Misverstand 4: ADHD veroorzaakt hyperactiviteit, impulsiviteit en
concentratieproblemen
Er kunnen andere factoren zijn, zoals slaaptekort, die ongeconcentreerd en onrustig
gedrag kunnen veroorzaken. Het gevaar bestaat dat dat soort factoren over het hoofd
worden gezien door de diagnose ADHD. ADHD resulteert niet in hyperactiviteit,
2
, impulsiviteit en aandachtsproblemen, maar ADHD is een naam voor deze
eigenschappen.
Misverstand 5: ADHD heeft altijd al bestaan
Het gedicht ‘Fidgety Phil’ suggereert dat ADHD al die tijd al heeft bestaan, alleen zegt de
context van het rijm iets anders, namelijk om kinderen op een grappige manier te
waarschuwen voor de consequenties van slecht, ongemanierd of gevaarlijk gedrag.
Andere wetenschappers die beweren dat ADHD ‘een diagnose is die al meer dan een
eeuw oud is’ referen aan het begrip van ‘moral deficiency’ (gebrek aan morele
zelf beheersing).
Misverstand 6: ADHD is chronisch
Er wordt vaak gesteld dat ADHD chronisch is, terwijl het onderzoek van Joseph
Biederman (die dit ook stelde) liet zien dat na 10 jaar slechts 35% van de gevolgde
kinderen nog voldeden aan de diagnose.
Wetenschappers die onderzoek doen naar het verloop van ADHD hanteren ‘strenge
inclusiecriteria’: kinderen met ernstige ADHD-klachten selecteren voor het onderzoek.
Echter, deze klachten zijn vaak zo extreem dat ze niet representatief zijn.
Jongvolwassene die als kind voldeden aan de criteria voldoen daar op latere leeftijd vaak
niet meer aan, maar wel blijkt dat ze op bepaalde punten gemiddeld slechter
functioneren dan volwassenen zonder de classificatie in hun voorgeschiedenis. Zo
hebben ze meer problemen op het gebies van werk en sociale relaties. De impulsiviteit
en aandachtsproblemen verminderen of verdwijnen op den duur, terwijl de
functioneringsproblemen vaker een blijvend karakter hebben. Dit pleit voor een
psychosociale en maatschappelijke aanpak waarbij we kinderen bijvoorbeeld helpen om
hun sterke kanten te ontwikkelen en een opleiding te vinden die bij hen past. Daar
hebben ze op de lange termijn waarschijnlijk meer aan dan aan medicijnen, want
medicatie onderdrukt alleen de kerngedragingen van ADHD terwijl die dus meestal
vanzelf overgaan
Misverstand 7: de classificatie en behandeling voor ADHD zijn evidence based
Evidence based betekent dat je zorg verleent die ‘beweren effectief’ is. Recentelijk
verscheen er een grote studie waaruit geen voordelen, maar wel nadelen van
ADHD-classificaties voor kinderen bleken. De kinderen die met ADHD geclassificeerd
waren, bleken een licht verhoogde kans op zelf beschadiging, problemen met aansluiting
op school en verminderde zeldeffectiviteit te hebben, maar daarnaast werd er geen
enkel positief effect gevonden. Een ander onderzoek liet zien dat het gedrag en de
schoolprestaties van kinderen met een label over het algemeen negatiever beoordeeld.
De aanwijzingen stapelen zich op dat behandeling de kinderen met ADHD op lange
termijn geen voordeel biedt, maar wel risico’s. Niet alleen op het gebied van medicatie,
3
PABA5273
2023/2024
Pedagogische Wetenschappen
Rijksuniversiteit Groningen
Alle tentamenstof:
ADHD: Macht en misverstanden: hoofdstuk 1 t/m 11
Artikel: Is the most common therapy for autism harmful or helpful?
Leerboek Kinder- en jeugdpsychiatrie: Hoofdstuk 1 t/m 16. M.u.v. H3&4
,ADHD: Macht en misverstanden 2
Hoofdstuk 1 - Inleiding 2
Hoofdstuk 2 - Misverstanden over ADHD 2
Hoofdstuk 3 - Wat is ADHD? 4
Hoofdstuk 4 - De geschiedenis van ADHD 6
Hoofdstuk 5 - De explosieve toename van ADHD en medicatiegebruik 8
Hoofdstuk 6 - De nieuwe hype: ADHD bij volwassenen 10
Hoofdstuk 7 - Het psychiatrisch bolwerk 11
Hoofdstuk 8 - Andere partijen 13
Hoofdstuk 9 - ADHD en medicatie 14
Hoofdstuk 10 - Een veilige balans 17
Hoofdstuk 11 - Anders denken, anders doen 19
Is the most common therapy for autism harmful or helpful? - Raina Delisle 22
Leerboek kinder- en jeugdpsychiatrie 23
Hoofdstuk 1 - Het vakgebied kinder- en jeugdpsychiatrie 23
Hoofdstuk 2 - Diagnostiek 23
Hoofdstuk 5 - Autismespectrumstoornis 26
Hoofdstuk 6 - Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis 33
Hoofdstuk 7 - Gedragsstoornissen 38
Hoofdstuk 8 - Angststoornissen 43
Hoofdstuk 9 - Posttraumatische-stresstoornis 49
Hoofdstuk 10 - Obsessief-compulsieve stoornis (OCS) 53
Hoofdstuk 11 - Stemmingsstoornissen 55
Hoofdstuk 12 - Schizofreniespectrumstoornis en andere psychosen 61
Hoofdstuk 14 - Eetstoornissen 68
Hoofdstuk 15 - Ticstoornissen 71
Hoofdstuk 16 - Psychiatrische stoornissen bij jonge kinderen 73
1
, ADHD: Macht en misverstanden
Hoofdstuk 1 - Inleiding
Belangrijke boodschap van het boek is dat er misverstanden over ADHD bestaan en dat
het voor veel kinderen mogelijk en beter is om uit psychiatrisch circuit te blijven.
Hoofdstuk 2 - Misverstanden over ADHD
ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, oftewel
aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit.
Misverstand 1: je wordt geboren met ADHD
Je wordt niet met ADHD geboren, want de criteria waar je aan moet voldoen volgens de
DSM om een diagnose te krijgen zijn nog niet zichtbaar als baby. Je kan echter wel
aangeboren met de aanleg. Ook blijkt dat ADHD minder genetisch bepaald is als
gedacht, vanwege de moeilijkheid om iemands genen te onderscheiden van het effect
van de omgevingsfactoren. Er is wel een mate van genetische overeenkomst, maar er
zijn ook omgevingsfactoren die meespelen. Het blijkt dat ADHD vaker voorkomt bij de
biologische ouders van geadopteerde kinderen met ADHD dan bij de adoptieouders. Dit
kan mogelijk komen door de strenge selectie die er is bij adopteren en het feit dat
adoptiekinderen in hun vroege leven stressvolle gebeurtenissen doormaken.
Moleculaire genetische studies tonen aan dat er maar een erfelijkheidsschatting is van
hooguit een paar procent.
Misverstand 2: ADHD is het gevolg van een tekort aan een stofje in de hersenen
Ritalin zorgt ervoor dat er meer dopamine vrijkomt in het brein waardoor het
ADHD-gedrag vermindert. Aannemelijk is dan om te denken dat iemand met ADHD te
weinig dopamine heeft, maar dit is niet het geval.
Misverstand 3: De hersenen van kinderen met ADHD zien er anders uit
Groepsverschillen worden vaak ten onrechte gepresenteerd alsof ze zouden gelden voor
ieder individu met ADHD, maar groepsgemiddelden zeggen nauwelijks iets over
individuen. Er wordt gesteld dat de Globus Pallidus in verband is met het hebben van
ADHD, maar naar onderzoek blijkt dat verreweg de meeste kinderen met ADHD geen
kleinere Globus Pallidus hebben en dat er kinderen zijn met een kleinere globus pallidus
die ADHD-gedrag vertonen, maar dit niet blijken te hebben.
Misverstand 4: ADHD veroorzaakt hyperactiviteit, impulsiviteit en
concentratieproblemen
Er kunnen andere factoren zijn, zoals slaaptekort, die ongeconcentreerd en onrustig
gedrag kunnen veroorzaken. Het gevaar bestaat dat dat soort factoren over het hoofd
worden gezien door de diagnose ADHD. ADHD resulteert niet in hyperactiviteit,
2
, impulsiviteit en aandachtsproblemen, maar ADHD is een naam voor deze
eigenschappen.
Misverstand 5: ADHD heeft altijd al bestaan
Het gedicht ‘Fidgety Phil’ suggereert dat ADHD al die tijd al heeft bestaan, alleen zegt de
context van het rijm iets anders, namelijk om kinderen op een grappige manier te
waarschuwen voor de consequenties van slecht, ongemanierd of gevaarlijk gedrag.
Andere wetenschappers die beweren dat ADHD ‘een diagnose is die al meer dan een
eeuw oud is’ referen aan het begrip van ‘moral deficiency’ (gebrek aan morele
zelf beheersing).
Misverstand 6: ADHD is chronisch
Er wordt vaak gesteld dat ADHD chronisch is, terwijl het onderzoek van Joseph
Biederman (die dit ook stelde) liet zien dat na 10 jaar slechts 35% van de gevolgde
kinderen nog voldeden aan de diagnose.
Wetenschappers die onderzoek doen naar het verloop van ADHD hanteren ‘strenge
inclusiecriteria’: kinderen met ernstige ADHD-klachten selecteren voor het onderzoek.
Echter, deze klachten zijn vaak zo extreem dat ze niet representatief zijn.
Jongvolwassene die als kind voldeden aan de criteria voldoen daar op latere leeftijd vaak
niet meer aan, maar wel blijkt dat ze op bepaalde punten gemiddeld slechter
functioneren dan volwassenen zonder de classificatie in hun voorgeschiedenis. Zo
hebben ze meer problemen op het gebies van werk en sociale relaties. De impulsiviteit
en aandachtsproblemen verminderen of verdwijnen op den duur, terwijl de
functioneringsproblemen vaker een blijvend karakter hebben. Dit pleit voor een
psychosociale en maatschappelijke aanpak waarbij we kinderen bijvoorbeeld helpen om
hun sterke kanten te ontwikkelen en een opleiding te vinden die bij hen past. Daar
hebben ze op de lange termijn waarschijnlijk meer aan dan aan medicijnen, want
medicatie onderdrukt alleen de kerngedragingen van ADHD terwijl die dus meestal
vanzelf overgaan
Misverstand 7: de classificatie en behandeling voor ADHD zijn evidence based
Evidence based betekent dat je zorg verleent die ‘beweren effectief’ is. Recentelijk
verscheen er een grote studie waaruit geen voordelen, maar wel nadelen van
ADHD-classificaties voor kinderen bleken. De kinderen die met ADHD geclassificeerd
waren, bleken een licht verhoogde kans op zelf beschadiging, problemen met aansluiting
op school en verminderde zeldeffectiviteit te hebben, maar daarnaast werd er geen
enkel positief effect gevonden. Een ander onderzoek liet zien dat het gedrag en de
schoolprestaties van kinderen met een label over het algemeen negatiever beoordeeld.
De aanwijzingen stapelen zich op dat behandeling de kinderen met ADHD op lange
termijn geen voordeel biedt, maar wel risico’s. Niet alleen op het gebied van medicatie,
3
