Theorieën van de Internationale Betrekkingen
Prof. Dirk De Bièvre
1
,29/09/2023
LES 1: Inleiding
→ Op examen gaat hij nooit vragen:
- “leg uit wat deze theorie juist inhoudt”
- “geef de exacte benaming/labelling van deze soort theorie”
Wekelijkse verplichte voorbereiding
- Verplichte voorbereidende lectuur: 2 teksten per week = 2 x 2 uur leswerk
- Volg de internationale actualiteit door lectuur van media met uitgebreide
buitenlandredactie:opties – volg tenminste één bron systematisch
- Politico Europe https://www.politico.eu/
- Financial Times (beschikbaar in papiervorm gang decanaat FSW, Meerminne 1e
verdieping)
- The Economist (weekblad; ook in podcast-vorm)
- Frankfurter Allgemeine Zeitung
- Neue Zürcher Zeitung
- New York Times
- decorrespondent.nl Le Monde/
- Le Monde Diplomatique, El Pais, etc.(Kranten Zithoek in bibliotheek CST)
Wat is een ‘theorie’
- Woord met meerdere betekenissen:
- Een verklaring voor een fenomeen
- Een stelling/hypothese (statement/proposition/ prediction – Bueno de Mesquita 2003)
- Een set van hypothesen
- Een geheel van aannames, concepten en hypothesen (Waltz 1979 & 1997)
- Aan de hand van algemene/abstracte begrippen en stellingen, waaruit
particuliere/concrete stellingen afgeleid kunnen
- Antwoord op algemene vs. particuliere vragen:
- Particulier: Waarom heeft de VS Irak veroverd?
- Algemeen: Waarom voeren staten oorlog?
- Theorie = antwoord op algemene vraag
- Hetgeen te verklaren is = explanandum = afhankelijke variabele
- Hetgeen verklaart = explanans = onafhankelijke variabele
2
, - Dit hoorcollege:
- een selectie van macro-theorieën met nadruk op oorzakelijke/verklarende theorieën
- D.w.z. antwoorden op waarom-vragen
- Causaliteit
- Daarom: hypothetisch (Karl Popper)
- Is dus niet: ‘de Waarheid’
- infinite regress: eindeloze reeks van verdere waarom vragen: enkel arbitrair te
stoppen, namelijk binnen de doelstelling/vraagstelling van een bepaalde theorie
- Voorbeelden:
- (in)stabiliteit
- Oorzaken van oorlogen (klein/groot/afwezigheid)
- Wapenwedlopen (meerdere casi)
- Oorlogsverklaring VS tegen Japen 1941 (single case)
- Succes of falen van internationale samenwerking
Bouwstenen van een theorie: aannames, hypothesen, concepten
- Elke theorie werkt met aannames – impliciet of expliciet
- Vb. 1: Aanname van “unitaire actoren”
- We doen alsof staten zijn zoals individuen…
- Simplificerende aanname om eindeloze ketting van waarom vragen te
stoppen
- Vb. 2: rationaliteits-aanname:
- kosten-baten analyse
- methodologisch individualisme
- Vb. 3: machts maximalisatie vs. machtsbehoud/overleving
- Moeten aannames realistisch zijn?
- Niet per se; hangt af van de doelstelling, en van hun nut om fenomenen te verklaren
- Types hypothesen:
- Ofwel probabilistisch (‘waarschijnlijker dat...’)
- Ofwel deterministisch (noodzakelijke en voldoende voorwaarden)
Wat is een goede theorie
- Concepten helder – ladder van abstractie...
- Logisch consistent: formuleringen van oorzaak-gevolg relaties niet contradictorisch met elkaar
- Informatiegehalte: Kan veel empirische fenomenen verklaren
- Empirisch nuttig: Je kan je waaromvraag mee beantwoorden
- Richting van de causaliteit: misschien is de samenhang omgekeerd:
- „Land A is democratie geworden, omdat er vrede heerste.“
- En niet omgekeerd…
- „Land A beschermt milieu omdat het intern. milieurecht respecteert.”
3
, - Versus: “Land A respecteert intern. milieurecht omdat burgers willen dat
milieu beschermd wordt.”
05/10/2023
LES 2: Realisme
3 analyse niveaus in IB (Waltz 1959)
1. Individueel / menselijke natuur & psychologie
→ Staat gedraagt zich zoals hoe die eerste minister die dag beslist dat de staat zich
zal gedragen. Die beslist en geeft orders en die worden dan uitgevoerd. De
preferenties van dat individu zijn ‘wet’
→ Oorzaak van een beslissing op buitenlands beleid is dan door dat ene individu
2. Eenheden / Units / collectieve actoren (staten; intern bestaan uit: stad(staten), firma’s,
partijen, lobby’s, NGO’s, instituties,...)
→ Die mens is hier niet alleen. Er zijn heel veel individuen die samen een beleid
maken en die samen de staat vormen.
→ Deze allemaal samen zijn de oorzaak van een beslissing = collectieve beslissing
→ Hoe die staat dan intern bestaat uit partijen, firma’s, regio’s, dorpen etc. speelt
geen rol, ze hebben samen beslist dus hebben beslist als een eenheid
3. Structuur van het internationale systeem
→ Kleine staten gedragen zich binnen de mate dat ze kunnen, de grote kunnen zich
meer permitteren
→ Niet omdat ze dat willen, gewoon omdat ze dat “kunnen”
→ Cruciaal verschil deze drie
→ Dit perspectiefwissel heeft enorme gevolgen
→ De realiteit bestaat natuurlijk uit alle 3, maar dat is te complex, dus splits je ze op
→ Waltz zei dat het gedisciplineerder is om ze kunstmatig te gaan scheiden in 3
4
Prof. Dirk De Bièvre
1
,29/09/2023
LES 1: Inleiding
→ Op examen gaat hij nooit vragen:
- “leg uit wat deze theorie juist inhoudt”
- “geef de exacte benaming/labelling van deze soort theorie”
Wekelijkse verplichte voorbereiding
- Verplichte voorbereidende lectuur: 2 teksten per week = 2 x 2 uur leswerk
- Volg de internationale actualiteit door lectuur van media met uitgebreide
buitenlandredactie:opties – volg tenminste één bron systematisch
- Politico Europe https://www.politico.eu/
- Financial Times (beschikbaar in papiervorm gang decanaat FSW, Meerminne 1e
verdieping)
- The Economist (weekblad; ook in podcast-vorm)
- Frankfurter Allgemeine Zeitung
- Neue Zürcher Zeitung
- New York Times
- decorrespondent.nl Le Monde/
- Le Monde Diplomatique, El Pais, etc.(Kranten Zithoek in bibliotheek CST)
Wat is een ‘theorie’
- Woord met meerdere betekenissen:
- Een verklaring voor een fenomeen
- Een stelling/hypothese (statement/proposition/ prediction – Bueno de Mesquita 2003)
- Een set van hypothesen
- Een geheel van aannames, concepten en hypothesen (Waltz 1979 & 1997)
- Aan de hand van algemene/abstracte begrippen en stellingen, waaruit
particuliere/concrete stellingen afgeleid kunnen
- Antwoord op algemene vs. particuliere vragen:
- Particulier: Waarom heeft de VS Irak veroverd?
- Algemeen: Waarom voeren staten oorlog?
- Theorie = antwoord op algemene vraag
- Hetgeen te verklaren is = explanandum = afhankelijke variabele
- Hetgeen verklaart = explanans = onafhankelijke variabele
2
, - Dit hoorcollege:
- een selectie van macro-theorieën met nadruk op oorzakelijke/verklarende theorieën
- D.w.z. antwoorden op waarom-vragen
- Causaliteit
- Daarom: hypothetisch (Karl Popper)
- Is dus niet: ‘de Waarheid’
- infinite regress: eindeloze reeks van verdere waarom vragen: enkel arbitrair te
stoppen, namelijk binnen de doelstelling/vraagstelling van een bepaalde theorie
- Voorbeelden:
- (in)stabiliteit
- Oorzaken van oorlogen (klein/groot/afwezigheid)
- Wapenwedlopen (meerdere casi)
- Oorlogsverklaring VS tegen Japen 1941 (single case)
- Succes of falen van internationale samenwerking
Bouwstenen van een theorie: aannames, hypothesen, concepten
- Elke theorie werkt met aannames – impliciet of expliciet
- Vb. 1: Aanname van “unitaire actoren”
- We doen alsof staten zijn zoals individuen…
- Simplificerende aanname om eindeloze ketting van waarom vragen te
stoppen
- Vb. 2: rationaliteits-aanname:
- kosten-baten analyse
- methodologisch individualisme
- Vb. 3: machts maximalisatie vs. machtsbehoud/overleving
- Moeten aannames realistisch zijn?
- Niet per se; hangt af van de doelstelling, en van hun nut om fenomenen te verklaren
- Types hypothesen:
- Ofwel probabilistisch (‘waarschijnlijker dat...’)
- Ofwel deterministisch (noodzakelijke en voldoende voorwaarden)
Wat is een goede theorie
- Concepten helder – ladder van abstractie...
- Logisch consistent: formuleringen van oorzaak-gevolg relaties niet contradictorisch met elkaar
- Informatiegehalte: Kan veel empirische fenomenen verklaren
- Empirisch nuttig: Je kan je waaromvraag mee beantwoorden
- Richting van de causaliteit: misschien is de samenhang omgekeerd:
- „Land A is democratie geworden, omdat er vrede heerste.“
- En niet omgekeerd…
- „Land A beschermt milieu omdat het intern. milieurecht respecteert.”
3
, - Versus: “Land A respecteert intern. milieurecht omdat burgers willen dat
milieu beschermd wordt.”
05/10/2023
LES 2: Realisme
3 analyse niveaus in IB (Waltz 1959)
1. Individueel / menselijke natuur & psychologie
→ Staat gedraagt zich zoals hoe die eerste minister die dag beslist dat de staat zich
zal gedragen. Die beslist en geeft orders en die worden dan uitgevoerd. De
preferenties van dat individu zijn ‘wet’
→ Oorzaak van een beslissing op buitenlands beleid is dan door dat ene individu
2. Eenheden / Units / collectieve actoren (staten; intern bestaan uit: stad(staten), firma’s,
partijen, lobby’s, NGO’s, instituties,...)
→ Die mens is hier niet alleen. Er zijn heel veel individuen die samen een beleid
maken en die samen de staat vormen.
→ Deze allemaal samen zijn de oorzaak van een beslissing = collectieve beslissing
→ Hoe die staat dan intern bestaat uit partijen, firma’s, regio’s, dorpen etc. speelt
geen rol, ze hebben samen beslist dus hebben beslist als een eenheid
3. Structuur van het internationale systeem
→ Kleine staten gedragen zich binnen de mate dat ze kunnen, de grote kunnen zich
meer permitteren
→ Niet omdat ze dat willen, gewoon omdat ze dat “kunnen”
→ Cruciaal verschil deze drie
→ Dit perspectiefwissel heeft enorme gevolgen
→ De realiteit bestaat natuurlijk uit alle 3, maar dat is te complex, dus splits je ze op
→ Waltz zei dat het gedisciplineerder is om ze kunstmatig te gaan scheiden in 3
4
