Samenvatting methodologie van de sociale wetenschappen KU Leuven - 2022/2023

Methodologie van de sociale wetenschappen
Deel 1 Algemene basisprincipes

Hoofdstuk 1: Inleiding
o Wetenschap bedrijven = gelijk toepassen van rigoureuze principes
Hoofdstelling boek
o De geïnteresseerde leek inwijden in deze methodologische voorschriften
en procedures
o Methodologie omvat:
 Beheersing technieken van wetenschappelijk onderzoek
 Wijze waarop hele proces van wetenschapsbeoefening functioneert
o Institutionele inbedding
o Wijze van organisatie en financiering heeft gevolgen voor
wetenschappelijke output
o Verschillende doelstellingen:
 Kennismaken met de fundamenten en basisprocedures van
sociaalwetenschappelijk onderzoek
 Discussies binnen het sociaalwetenschappelijke veld te volgen
 Nodige vocabularium om over sociaalwetenschappelijk onderzoek te
kunnen praten (sociaalwetenschappelijke lingua franca)
o Tegelijk diversiteit van benaderingen en onderzoeksonderwerpen binnen
wetenschappen weergeven als de problemen die ermee verbonden zijn

Enkele voorbeelden
o Opwarming van de aarde
 IPCC = Intergovernmental Panel on Climate Change
 Duidelijke uitingen van wereldwijde bezorgdheid over veranderingen
in het klimaat
 An inconvenient truth  docu die ongerustheid door
klimaatverandering aanwakkert
 The Great Global Warming Swindle  docu die problemen ervan
mimimaliseert
 Beide visies bediend van wetenschappelijk bewijsmateriaal en
gerenommeeerde experten, maar toch diametraal
tegenovergestelde conclusies
 VRAAG: Leids wetenschap, dankzij gebruik van wetenschappelijke
methodes, dan niet tot ware kennis over de wereld?  2 partijen
niet evenwaardig
 machtsverhouding, politieke inmenging, ideologische
assumpties en agressieve retoriek spelen grote rol
 Merchants of doubt (2012)  gebruik van tegensprekelijk debat 
aanleiding tot grondige reflectie van wat wetenschappelijke kennis
nu precies inhoudt (= demarcatieprincipe)
o De ‘War against Crime” in New York
 Van American Dream naar plaats van drugs en criminaliteit
 Broken windows theorie (1980 Wilson&Kelling)  crimineel
handelen als gevolg van een gebrek aan sociale normenen aan
controle om aan die normen te conformeren  starten met kleine
criminaliteit aan te pakken

Toename verval buurt: Toename Verminderde
fysische en bekommernis deelname in
gedragsmatige persoonlijke handhaven orde in
achteruitgang veiligheid de buurt

Potentiële criminelen Verdere Toename criminaliteit,
van buiten buurt achteruitgang ordeloosheid,

,  Wiliam Bratton en Giuliani hebben samen de broken windows
theorie in de praktijk gebracht  inderdaad ook daling
misdaadcijfers
 Is er een oorzakelijk of causaal verband tussen Giuliani’s beleid in de
jaren 1990 en de waargenomen daling van geregistreerde
criminaliteit  3 voorwaarden om dit na te gaan:
 1. Er moet een statistich verband zijn tussen gebeurtenis A
en B
 2. Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
 3. Het statistisch verband tussen A en B mag niet te wijten
zijn aan een derde gebeurtenis C die dat verband
teweegbrengt
o Botsende beschavingen
 Islamfundamentalisme annex-terrorisme
 Verschillende aanslagen kleuren maatschappij
 Clash of Civilisations (1993) is een beroemd artikel van Samuel
Huntington
 Onduidelijkheid hoe politiek er zal uitzien na Koude oorlog
 Conflicten gekenmerkt door culturele en religieuze kwesties
 Gebaseerd op anekdotisch bewijsmateriaal
 Conflicten tussen 2 beschavingen krijgen steeds andere
invulling
 Huntingtons hypothese getuigt van insteek die
onvoldoende rekening houdt met specificiteit van elk conflict
 Zorgt zijn vaststelling er niet ongewild voor dat beschavingen
en het kijken naar de wereld in termen van beschavingen
pertinent en relevant wordt?
 In welke mate spelen theoretische vooringenomenheden een
rol in de studie van de sociale werkelijkheid
o Polls bij verkiezingen verteken(en)d?
 Verkiezingspolls of peilingen
 Surveyonderzoek = een rondvraag bij een steekproef uit de
bevolking door middel van een enquete
 Hoe goed is zo’n peiler echter als voorspeller voor de
verkiezingsuitslag
 Vragen peilen naar methodologische kwaliteit van de
steekproeftrekking en de vraagverwoording van de enquete 
verdient studie het predicaat ‘wetenschappelijk’
 Soms ook non-respons
 Veronderstelling dat weigeraars vergelijkbare kiesintenties
hebben als zij die wel hebben deelgenomen aan de peiling, is
niet noodzakelijk gerechtvaardigd en behoeft verdere analyse
 Inductieve statistiek voor berekenen foutenmarges (alleen bij
toevalsteekproef)
 Precies inzicht in de methodologische aspecten van een peiling
maakt het mogelijk een oordeel te vellen over de
wetenschappelijkheid, en dus de waarde, van verkiezingsonderzoek
o Een wetenschapper als bokser?

, Loïc Wacquant, etnograaf, wil de transformatie van het sociale leven
in zwarte getto’s in enkele grootsteden van de VS in kaart brengen
(2004 Body & Soul. Notebooks of an apprentices boxer)
 Intigreerde zichzelf in boksclub
 Sparren = nabootsen echt gevecht in de ring
 Mannen zoeken toevlucht in boksclub waar sociale afkomst,
inkomen, ras,… niet relevant is
 Observerende participatie = sociale wetenschapper krijgt toegang
tot de leefwereld van een anders zeer moeilijk bestudeerbare
populatie  van binnenuit beschreven
 Kwalitatief onderzoek = verzameling van benaderingen binnen de
sociale wetenschappen die niet hoofdzakelijk gebruikmaakt van
cijfermateriaal en bijbehorende statistische analyses, maar zich
bedient van andere vormen van data verzamelen
o Verbanden tussen gamen en agressie
 Steeds realistischere virtuele spelwerelden
 Mogelijke negatieve affecten van blootstelling aan geweld in
videogames op persoonlijkheidsontwikkeling, het gedrag en
schoolprestaties
 Hoe proberen ze onderzoeksmatig inzicht te verwerven in de
affecten van de media?  media-effectenonderzoek
 Geen consensus over effect van gamen op agressie bij
kinjderen
 Wat zijn precies geweldadige games? Of agressie?
 Geweld niet enige reden waarom gamers voor dit soort
spellen kiezen
 Wijze waarop agressie wordt gemeten verschilt per studie
 Zijn de gebruikte indicatoren betrouwbaar?
 Veralgemeningsfouten
 Betekenisverschuiving
 Niet geoorloofd om op basis van crossectioneel survey-
onderzoek zomaar causaliteit vast te stellen
 Weinig rekening gehouden met intermediare
variabelen die het verband mediëren of met
kenmerken die het verband modereren
 Onduidelijk op welke termijn effecten gesitueerd
o Korte termijn (slaken van kreet)
o Verandering persoonlijkheidsstructuur gamer
 In hoeverre zijn bevindingen uit artificieel
laboratoriumonderzoek veralgemeenbaar
 Naturalistische validiteit van onderzoek = mate waarin je
bevindingen uit een gecontroleerde, artificiële context kan
doortrekken naar real life contexten
 Envergure
Wetenschappelijke aanpak
o Wetenschap: een specifieke benadering
 Wat wetenschappelijke kennis meer heeft dan lekenkennis, is dat
wetenschappelijke inzichten gebaseerd zijn op het toepassen van
regels en procedures die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van
die inzichten maximaliseren
 Bezitten van kennis
 Inzicht in heel arsenaal theorieën over bepaald probeem

,  Wetenschapsbeoefening wordt door reeks onderliggende normen en
waarden gestuurd (intellectuele eerlijkheid, persoonlijke integriteit
of kritische zin)
 Systematisch toepassen van regels en procedures ligt niet op
voorhand vast
 Verschillende keuzes moeten gemaakt worden
 Methodologie  behelst het hele proces van
wetenschapsbeoefening: van institutionele inbedding van
wetenschap over de epistemologische veronderstellingen tot de
werkelijke onderzoekspraktijk.
 Methoden  verwijzen naar het geheel van specifieke technieken
die je in wetenschappelijk onderzoek gebruikt om
onderzoekseenheden te selecteren, er gegevens over te
verzamelen, die gegevens te analyseren en de resultaten te
rapporteren
o Alternatieve bronnen van kennis over de werkelijkheid
 Persoonlijke ervaringen, populaire media en ideologische
overtuigingen of waarden
 Overgeneraliseren
 Veralgemening
 Selectieve observatie  verwijst naar het feit dat je speciaal gaat
letten op bepaalde mensen of situaties en van daaruit
veralgemeningen maakt
 Informatie uit Massamedia bestaat uit zowel wetenschappelijke als
ronduit valse info
 Op bepaalde vlakken is de media erg selectief
 Religie is een voorbeeld van een ideologisch systeem dat de visie op
de werkelijkheid stuurt
 Binnen de wetenschappelijke gemeenschap bestaat onenigheid over
het belang van onderzoek naar intelligentieverschillen tussen
mensen met een verschillende etnische achtergrond
Wat te verwachten van methodologie?
o Bouwstenen van de methodologie:
 Theorie of theoretische inzichten gebaseerd op empirische data of
gegevens uit de werkelijkheid waarover die theorieën een uitspraak
willen doen
 Micro-theorie: (inter-)individuele niveau
 Meso-theorie: op niveau van bedrijven of organisaties
 Macro-theorie: op niveau van het maatschappelijk systeem
 Data of gegevens over de werkelijkheid. Hiermee kan je uitmaken of
theoretische inzichten overeenstemmen met de werkelijkheid of niet
 Empirische data = alle data is gegrondvest in zintuigelijke
waarneming
 Kwantitatieve data = cijfers allerhande, statistieken,…
 Kwalitatieve data = verwijzen naar gegevens in de vorm
van teksten, objecten of foto’s
Responsiecollege
o Oefeningen
 Zoek een artikel dat verwijst naar onderzoek en beschrijf de
methodologie: vb. "Deze Vlamingen mijden de media: 'sommige
groepen voelen zich niet vertegenwoordigd'"
 Studie aan de VUB in artikel: 2/3 vlamingen die soms nieuws
mijdt
 Wat met de methodologie van het ondezoek?