Europese literatuur samenvatting Griekenland tot de late middeleeuwen: Auteurs, termen en context, handig voor proefexamen!

I‭nleiding‬ ‭tot‬ ‭de‬ ‭Europese‬‭literatuur‬‭en‬‭cultuur:‬
‭voor 1800‬
‭Les 1: belangrijke info‬


-‭ ‬ ‭ hronologisch overzicht: Oudheid; Middeleeuwen; Vroegmoderne tijd‬
c
‭-‬ ‭enkel literair perspectief uit HB = te kennen → zelfstudie adhv namen- en termenlijst‬
‭-‬ ‭vergeet namen van de ppts niet toe te voegen!‬


‭→ inleiding‬

-‭ ‬ ‭ b van overdracht lit ~eeuwen: mythe van Europa‬
V
‭-‬ ‭Literatuur‬‭?‬ ‭Enge‬ ‭definitie‬ ‭→‬ ‭poëzie,‬ ‭theater‬ ‭&‬ ‭roman.‬‭Brede‬‭definitie‬‭→‬‭orale‬‭en‬
‭geschreven vorm; vele tekstvormen!‬
‭-‬ ‭Verhalen‬ ‭en‬ ‭helden‬‭:‬ ‭beschrijving‬ ‭van‬ ‭handeling‬ ‭door‬ ‭held‬ ‭om‬ ‭doel‬ ‭te‬ ‭bereiken.‬
‭(Discussiepunt: vanaf wanneer verhaal? Hamlet = bv. antiheld)‬
-‭ ‬ ‭Definitie van literatuur is onderhevig aan historische variatie.‬
‭-‬ ‭1455‬ ‭Gutenberg‬ ‭vindt‬ ‭boekdrukkunst‬ ‭uit!‬ ‭(→‬ ‭Gutenbergbijbel)‬
‭Zorgt‬‭voor‬‭minder‬‭verloren‬‭gaan‬‭van‬‭teksten‬‭(geschreven>orale‬
‭transmissie als je bron wil behouden)‬


‭Termen‬


‭ alimpsest:‬ ‭stuk‬ ‭perkament‬ ‭dat‬ ‭steeds‬ ‭opnieuw‬ ‭werd‬ ‭gebruikt‬ ‭om‬ ‭nieuwe‬ ‭teksten‬ ‭op‬ ‭te‬
P
‭schrijven.‬

‭ e‬ ‭homerische‬ ‭kwestie:‬ ‭welke‬ ‭versies‬‭van‬‭Homeros‬‭=‬‭juist?‬‭vraag‬‭tijdens‬‭inventarisering‬
d
‭in Alexandrië‬

‭ e‬ ‭canon:‬ ‭selectie‬ ‭(adhv‬ ‭wisselende‬ ‭esthetische,‬ ‭pol,‬ ‭religieuze…‬ ‭normen)‬ ‭aan‬ ‭literaire‬
d
‭teksten‬‭die‬‭belangrijk‬‭en‬‭exemplarisch‬‭zijn.‬‭Vormt‬‭een‬‭soort‬‭maatstaf.‬‭‘erkende’‬‭&‬‭‘gelezen’‬
‭werken die voorbeeldfunctie hebben → navolgenswaardig.‬

I‭mitatio:‬ ‭navolging‬ ‭van‬ ‭eerdere‬ ‭werken‬ ‭die‬ ‭men‬ ‭bewondert‬ ‭&‬ ‭nadoet‬ ‭(oorspronkelijk‬ ‭in‬
‭retorica‬ ‭scholen‬ ‭Griekse‬ ‭oudheid)‬ ‭→‬ ‭aanvankelijk‬ ‭positieve‬ ‭connotatie‬ ‭want‬ ‭traditie.‬ ‭na‬
‭Romantiek negatieve lading (Originalgenie)‬

‭ emulatio:‬ ‭trachten‬ ‭de‬ ‭eerdere‬ ‭werken‬ ‭te‬ ‭overtreffen.‬ ‭(bv.‬ ‭Vergilius‬ ‭met‬ ‭de‬ ‭Aeneis‬ ‭als‬
A
‭imitatio en aemulatio van Odyssea)‬

‭Mimesis:‬‭visie op kunst als nabootsing vd werkelijkheid‬

‭Catharsis:‬‭zuivering van emoties door het beleven‬‭van kunst‬

,‭ yriek:‬‭gezongen‬‭poëzie‬‭met‬‭lier/instrument‬‭als‬‭begeleiding.‬‭Geeft‬‭uitdrukking‬‭ah‬‭innerlijke‬
L
‭subjectieve‬ ‭leven.‬ ‭Vaak‬ ‭op‬ ‭specifieke‬ ‭gelegenheden,‬ ‭in‬‭vers‬‭en‬‭er‬‭zijn‬‭veel‬‭genres‬‭binnen‬
‭de lyriek (ode, elegie…)‬

‭ rama:‬‭beschrijving‬‭van‬‭een‬‭actie‬‭die‬‭w‬‭opgevoerd‬‭door‬‭acteurs‬‭op‬‭een‬‭podium.‬‭versvorm,‬
D
‭eenheid in tijd, actie en plaats.‬

‭ piek:‬‭afwisseling‬‭tussen‬‭stem‬‭v‬‭auteur‬‭en‬‭van‬‭personage.‬‭Grootse‬‭heldendaden/mythische‬
E
‭verhalen worden bezongen in vers.‬

‭ ragedie:‬‭Plot‬‭=‬‭beweging‬‭van‬‭geluk‬‭naar‬‭ongeluk‬‭door‬‭een‬‭val‬‭vd‬‭personages.‬‭Hamartia‬‭=‬
T
‭the‬ ‭fatal‬ ‭flaw‬ ‭die‬ ‭zorgt‬ ‭voor‬ ‭de‬ ‭teloorgang.‬ ‭Drukt‬ ‭de‬ ‭onafwendbaarheid‬ ‭van‬ ‭heersende‬
‭krachten uit.‬

‭Komedie:‬‭drama met als doel een lach teweeg te brengen‬‭bij publiek‬

‭Tragikomedie:‬‭mix van komedie en tragedie‬

‭Sonnet:‬‭(kwatrijnen en terzetten met omwenteling ih‬‭midden)‬

‭Topos‬‭: herkenbare stijlfiguur; een cliché‬




‭Hoofdstuk 1: Griekenland‬

‭1.1 Auteurs‬


‭Preklassieke periode‬

‭Homerus:‬‭(800 vc) overgang nr archaïsche periode‬
‭-‬ ‭Ilias‬‭→ trojaanse oorlog. gedetailleerde opsomming‬‭schepen‬
‭-‬ ‭Odysseia‬ ‭→‬ ‭omzwervingen,‬ ‭problematische‬ ‭thuiskomst,‬ ‭trouwe‬ ‭vrouw;‬ ‭beide‬ ‭in‬
‭medias res begin‬
‭-‬ ‭wss 7 epische verhalen in cyclus, slechts fragmenten +Ilias en Odysseia over‬
‭-‬ ‭centrale‬‭gebeurtenis‬‭=‬‭trojaanse‬‭oorlog,‬‭4‬‭eeuwen‬‭voor‬‭schrijver‬‭→‬‭via‬‭orale‬‭poëzie‬
‭doorgegeven; in het Ionisch neergeschreven‬
‭-‬ ‭tijdens‬ ‭klassieke‬ ‭tijd‬ ‭nog‬ ‭homerische‬ ‭hymnen‬ ‭door‬ ‭homeriden‬ ‭(=‬ ‭voordragers‬ ‭van‬
‭zijn epen) als nawerking‬

‭Sappho:‬‭(eind 7e begin 6e E vc) Lesbos, Eolisch dialect‬
‭-‬ ‭lyrische poëzie → een manier van spreken over de wereld, in dactylische hexameter‬
‭-‬ ‭was een Aoidos: muzen vertolken‬
‭-‬ ‭Monodische zang‬
‭-‬ ‭melische poëzie (sololied)‬

, ‭Aesopus:‬‭(6e E vc) slaaf in Ionië‬
‭-‬ ‭didactische‬ ‭poëzie‬ ‭→‬ ‭350‬ ‭fabels‬ ‭(=kort‬ ‭verzonnen‬ ‭verhaal‬ ‭met‬ ‭zedenles,‬ ‭meestal‬
‭dieren in hoofdrol)‬
‭-‬ ‭de krekel en de mier‬‭&‬‭de vos en de raaf‬
‭-‬ ‭bestaan = niet 100% zeker, misschien verzonnen figuur als verzamelaar van fabels‬

‭Klassieke periode‬

‭Plato:‬‭(4e E vc) school van Plato = de academie‬
‭-‬ ‭dialogen‬‭neergeschreven als leerling van Socrates‬
‭-‬ ‭politeia‬‭→‬‭politieke‬‭ideeën‬‭Plato‬‭(mensen‬‭=‬‭fundamenteel‬‭ongelijk‬‭in‬‭ratio,‬‭dus‬
‭enkel filosofen kunnen ware ideeën kennen en mogen dus besturen)‬
-‭ ‬ ‭ ualistisch wereldbeeld (kennis geeft toegang tot ideeënwereld)‬
d
‭-‬ ‭mimesis → negatieve bijklank: schijnwerkelijkheid in 2de graad‬

‭Aristoteles:‬‭leerling van Plato, (4e E vc)‬
‭-‬ ‭Politica‬‭→‬‭oneens‬‭met‬‭Plato,‬‭polis‬‭=‬‭meest‬‭wenselijke‬‭pol‬‭systeem,‬‭X‬‭één‬‭regerende‬
‭groep‬
‭-‬ ‭⅓ werk = biologie (en hij wist al dat de aarde rond is!)‬
‭-‬ ‭eerste systeemfilosoof‬
‭-‬ ‭oprichter van de peripatetische school‬
‭-‬ ‭mimesis‬‭in dramatiek‬
‭Aeschylus:‬‭(1e helft 5e E vc) tragedieschrijver‬
‭-‬ ‭voert 2e acteur in‬
‭-‬ ‭creëert organisch verband tussen opeenvolgende tragedies // auteur (Oresteia bv)‬
‭-‬ ‭Oresteia‬‭(→ enige overgebleven thematisch coherente‬‭trilogie.) omvat …‬
‭-‬ ‭Agamemnon‬
‭-‬ ‭De offerplengsters‬
‭-‬ ‭De Eumeniden‬

‭centrale‬‭thema‬‭=‬‭wraak.‬‭(Agamemnon‬‭werd‬‭vermoord‬‭door‬‭Clytaemnestra‬‭in‬‭bad‬‭als‬‭wraak‬
v‭ r‬ ‭dood‬ ‭Iphigenia‬ ‭bij‬ ‭vertrek‬ ‭nr‬ ‭trojaanse‬ ‭oorlog‬ ‭→‬‭Elektra‬‭&‬‭Orestes‬‭brengen‬‭hun‬‭moeder‬
‭Clytaemnestra‬ ‭om‬‭als‬‭wraak‬‭vr‬‭vadermoord.‬‭Orestes‬‭w‬‭door‬‭wraakgodinnen‬‭achtervolgd‬‭tot‬
‭deze‬ ‭in‬ ‭Athene‬ ‭door‬ ‭godin‬ ‭Athena‬ ‭tot‬ ‭Eumeniden‬ ‭worden‬ ‭gemaakt‬ ‭→‬ ‭wraak‬ ‭komt‬ ‭tot‬
‭stilstand)‬
-‭ ‬ ‭ e Perzen‬‭: enige Gr tragedie met historisch ipv mythologisch‬‭onderwerp‬
D
‭-‬ ‭7 bewaard gebleven tragedies van het honderdtal‬
‭-‬ ‭goden bepalen de wereldorde (cfr. Oresteia)‬

‭Sophocles:‬‭(5e E vc)‬
‭-‬ ‭voert 3e acteur in & beperkt rol vh koor‬
‭-‬ ‭7 vd 130 tragedies bewaard‬
‭-‬ ‭goden bepalen de wereldorde (cfr. Koning Oedipus)‬
‭-‬ ‭Koning‬ ‭Oedipus‬‭:‬ ‭(voorspelling‬ ‭dat‬ ‭zoon‬ ‭v‬ ‭koning‬ ‭&‬ ‭koningin‬ ‭Thebe‬ ‭zijn‬ ‭vader‬ ‭zal‬
v‭ ermoorden‬ ‭&‬ ‭moeder‬ ‭zal‬ ‭huwen‬ ‭→w‬ ‭te‬ ‭vondeling‬ ‭gelegd‬ ‭&‬ ‭groeit‬ ‭op‬ ‭als‬ ‭koning‬ ‭van‬
‭Corinthe,‬ ‭later‬ ‭redt‬ ‭hij‬ ‭Thebe‬ ‭van‬ ‭monster‬ ‭en‬‭huwt‬‭weduwe‬‭+‬‭koningin‬‭van‬‭Thebe:‬‭de‬‭pest‬
‭breekt‬ ‭uit‬‭en‬‭enige‬‭oplossing‬‭=‬‭moordenaar‬‭van‬‭oud-koning‬‭Thebe‬‭vinden.‬‭Oedipus‬‭ontdekt‬