DIERHYGIËNE, HUISVESTING EN
DIERENWELZIJN
INHOUDSOPGAVE
Partim 1: Hygiëne ............................................................................................................................................. 4
Algemene inleiding .............................................................................................................................................. 4
Algemene concepten van ziekteverspreiding ................................................................................................. 4
Belangrijkste routes van ziekteverspreiding ................................................................................................... 6
Belang van het pathogeen, de omgeving & de gastheer bij ziekteverspreiding ............................................. 7
Reinigen en desinfectie........................................................................................................................................ 9
Procedures om te reinigen en te ontsmetten ................................................................................................. 9
Reinigingsproducten ....................................................................................................................................... 9
Desinfectantia ................................................................................................................................................. 9
Factoren die de keuze desinfectant beïnvloeden ......................................................................................... 19
Desinfectie van ruimtes ................................................................................................................................ 20
Desinfectie strooisel & mest ......................................................................................................................... 20
Desinfecite van lucht, voedsel en drinkwater ............................................................................................... 21
Ongediertebestrijding ....................................................................................................................................... 23
Insecten ......................................................................................................................................................... 23
Knaagdieren .................................................................................................................................................. 27
Hygiëneconcepten in praktijk ............................................................................................................................ 30
Algemene samenvatting ............................................................................................................................... 30
Bioveiligheid in praktijk ..................................................................................................................................... 31
Farmaceutische indrustrie ............................................................................................................................ 31
Academische/ kleine labo’s ........................................................................................................................... 31
Dierenartspraktrijken .................................................................................................................................... 31
Proefdierfaciliteiten ...................................................................................................................................... 31
Bioveiligheid ...................................................................................................................................................... 33
Belang bioveiligheid ...................................................................................................................................... 33
Principes van bioveiligheid ............................................................................................................................ 34
Componenten van bioveiligheid ................................................................................................................... 34
bioveiligheid meten en evalueren ................................................................................................................. 34
Bioveiligheid toegepast in de praktijk ............................................................................................................... 36
Bioveiligheid en dierentransport .................................................................................................................. 36
Bioveiligheid en destructie ............................................................................................................................ 37
Bioveiligheid in de pluimveehouderij ............................................................................................................ 38
Bioveiligheid in de varkenshouderij .............................................................................................................. 39
Bioveiligheid in de rundveehouderij ............................................................................................................. 40
Bioveiligheid in andere sectoren ................................................................................................................... 41
Partim II: huisvesting...................................................................................................................................... 42
Klimaatbeheersing ............................................................................................................................................ 42
Inleiding ......................................................................................................................................................... 42
Eigenschappen stallucht en -wand ................................................................................................................ 42
Diergebonden eigenschappen van de energiebalans in de stal .................................................................... 49
Klimaatparameters ........................................................................................................................................ 50
1
, Ventilatie van de stal ..................................................................................................................................... 56
Luchtverdeling in de stal ............................................................................................................................... 62
Klimaatregeling ............................................................................................................................................. 66
Bouw en inrichting van een stal ........................................................................................................................ 70
Situering van de stal ...................................................................................................................................... 70
De delen van de stal ...................................................................................................................................... 71
Individuele & groepshuisvesting ................................................................................................................... 72
Het voederen ................................................................................................................................................ 77
Verrijking van de stal ..................................................................................................................................... 78
Mest .............................................................................................................................................................. 81
Melken & melkbehandeling .......................................................................................................................... 82
Partim III: dierenwelzijn ................................................................................................................................. 84
Definities en achtergronden .............................................................................................................................. 84
Geschiedenis ................................................................................................................................................. 84
Definities ....................................................................................................................................................... 84
Beoordeling van welzijn ................................................................................................................................ 84
Controle & voorspelbaarheid ........................................................................................................................ 85
Meten welzijn op individueel en/ of omgevingsniveau ..................................................................................... 86
Dierenwelzijn inschatten ............................................................................................................................... 86
Inschatten individuele welzijnsstatus – korte termijn .................................................................................. 89
Inschatten individuele welzijnsstatus – lange termijn .................................................................................. 89
Welzijn meten op groep/ bedrijfsbeoordelingen ............................................................................................... 90
Vijf vrijheden ................................................................................................................................................. 90
Relatie welzijn & emotionele perceptie ........................................................................................................ 91
Meer praktische protocollen → WQ & AWIN ............................................................................................... 91
5 domeinen ................................................................................................................................................... 92
Zelf verbeteren van welzijn ............................................................................................................................... 93
5V & 5D= observeren= gericht kijken............................................................................................................ 93
Human-animal relationships ......................................................................................................................... 94
Goed dierenwelzijn is niet een optie .................................................................................................................. 97
Partim IV: economie ....................................................................................................................................... 98
Hoofdstuk 1: wat is economie? ......................................................................................................................... 98
inleiding ......................................................................................................................................................... 98
Het fundamenteel economische problem: veelvuldige behoeften vs. schaarse middelen .......................... 98
Het productieproces ..................................................................................................................................... 99
De productiemogelijkheden van een land .................................................................................................. 100
Verruiming van de productiemogelijkheden .............................................................................................. 100
Het marktmechanisme versus centrale planning........................................................................................ 100
Methodologische aspecten van de economische analyse .......................................................................... 101
Hoofdstuk 2: het marktmechanisme ............................................................................................................... 102
De markt...................................................................................................................................................... 102
De marktvraag ............................................................................................................................................. 102
Het marktaanbod ........................................................................................................................................ 104
Het marktevenwicht.................................................................................................................................... 105
De prijselasticiteit van vraag & aanbod ...................................................................................................... 107
Andere elasticiteiten van vraag & aanbod .................................................................................................. 111
Hoofdstuk 7: Productie, inkomens en bestedingen ......................................................................................... 112
Inleiding ....................................................................................................................................................... 112
Productie, toegevoegde waarde & factorvergoedingen ............................................................................. 112
Waarde van de productie............................................................................................................................ 113
2
, Fundamentele gelijkheden tussen product, inkomen & bestedingen ........................................................ 114
Binnenlands product & nationaal inkomen ................................................................................................ 114
Hoofdstuk 10 – macro-economisch evenwicht in korte & in lange termijn ..................................................... 118
Inleiding ....................................................................................................................................................... 118
De aggregatieve vraag(curve) ..................................................................................................................... 118
Aggregatief aanbod(curve).......................................................................................................................... 119
AA korte termijn .......................................................................................................................................... 119
AA lange termijn.......................................................................................................................................... 119
Van korte termijn naar lange termijn .......................................................................................................... 120
Macro-economische evenwicht(e0): vraag- & aanbodschokken ................................................................ 121
Besluit.......................................................................................................................................................... 123
3
, PARTIM 1: HYGIËNE
ALGEMENE INLEIDING
Dierenwelzijn: het fysieke en gevoelsmatige welzijn van dieren (gemeten a.d.h.v. indicatoren zoals gedrag,
fysiologie, levensduur en voortplanting)
- Gezondheid is meer dan afwezig zijn van ziektes
- Welzijn is meer dan afwezigheid van ongemak & stress
➔ Gezonde dieren zullen productiever zijn!
➔ Mengeling van economische, wetenschappelijke, ethische en praktische afwegingen om dierenwelzijn te
optimaliseren.
BASISVOORWAARDEN VOOR WELZIJN
- Geschikt en voldoende voedsel & drinkwater (voeding)
- Geschikte beschutting (huisvesting)
- De mogelijkheid om normaal gedrag te vertonen (ethologie)
- Fysieke behandeling met een minimum aan pijn & ongemak (zoötechniek)
- Bescherming tegen letsels & ziekten (diergeneeskunde)
- Dierhygiëne= het onderdeel van de diergeneeskunde dat ervoor zorgt dat de kwaliteit van de
omgeving waar het dier verblijft in goede staat is zodat de gezondheid van het dier gewaarborgd is.
ALGEMENE CONCEPTEN VAN ZIEKTEVERSPREIDING
- autotrove MO= zelfvoedend, hebben geen gastheer nodig
- Heterotrove MO= hebben altijd een gastheer nodig, ergens in
de loop van de levenscyclus, om aan voedsel te geraken.
o Symbiont: werken samen met de gastheer, de gastheer
ondervindt dus geen hinder/ nadeel van de aanwezigheid
van het MO
▪ Voorbeeld: bacteriën in onze darm → hebben we
nodig
o Saprofyt: gastheer heeft geen voor-/ nadeel van
aanwezigheid MO, maar MO heeft wel voordeel aan de
gastheer.
▪ Gaat vnl. over dood materiaal, de gastheer is in feite
dood: bv schimmels in de natuur die resten van
bladeren opeten
o Parasitair: MO die profiteren van de gastheer en schade toedienen in 1 of meerdere fases van de
levenscyclus. → MO kan ook levensfases buiten gastheer hebben
▪ In dit geval spreken we van een infectie.
▪ Niet alle parasitaire MO maken de gastheer ziek, de GH kan bepaalde immuunrespons
teweegbrengen.
▪ Ook andere pathogeenafhankelijke zaken zorgen of je ziek wordt of niet:
• Virulentie: pathogeniciteit en besmettelijkheid: hoe ziek word je ervan, hoe hard
wordt het uitgescheiden…
• Infectiedruk: gaat over de blootstelling aan de pathogeen: kan zijn dat je bij 10
viruspartikels niet ziek wordt, maar bij 10 000 wel. Moet dus zo laag mogelijk zijn.
➔ Voornaamste doel pathogeen: leven en zichzelf voorplanten
4
DIERENWELZIJN
INHOUDSOPGAVE
Partim 1: Hygiëne ............................................................................................................................................. 4
Algemene inleiding .............................................................................................................................................. 4
Algemene concepten van ziekteverspreiding ................................................................................................. 4
Belangrijkste routes van ziekteverspreiding ................................................................................................... 6
Belang van het pathogeen, de omgeving & de gastheer bij ziekteverspreiding ............................................. 7
Reinigen en desinfectie........................................................................................................................................ 9
Procedures om te reinigen en te ontsmetten ................................................................................................. 9
Reinigingsproducten ....................................................................................................................................... 9
Desinfectantia ................................................................................................................................................. 9
Factoren die de keuze desinfectant beïnvloeden ......................................................................................... 19
Desinfectie van ruimtes ................................................................................................................................ 20
Desinfectie strooisel & mest ......................................................................................................................... 20
Desinfecite van lucht, voedsel en drinkwater ............................................................................................... 21
Ongediertebestrijding ....................................................................................................................................... 23
Insecten ......................................................................................................................................................... 23
Knaagdieren .................................................................................................................................................. 27
Hygiëneconcepten in praktijk ............................................................................................................................ 30
Algemene samenvatting ............................................................................................................................... 30
Bioveiligheid in praktijk ..................................................................................................................................... 31
Farmaceutische indrustrie ............................................................................................................................ 31
Academische/ kleine labo’s ........................................................................................................................... 31
Dierenartspraktrijken .................................................................................................................................... 31
Proefdierfaciliteiten ...................................................................................................................................... 31
Bioveiligheid ...................................................................................................................................................... 33
Belang bioveiligheid ...................................................................................................................................... 33
Principes van bioveiligheid ............................................................................................................................ 34
Componenten van bioveiligheid ................................................................................................................... 34
bioveiligheid meten en evalueren ................................................................................................................. 34
Bioveiligheid toegepast in de praktijk ............................................................................................................... 36
Bioveiligheid en dierentransport .................................................................................................................. 36
Bioveiligheid en destructie ............................................................................................................................ 37
Bioveiligheid in de pluimveehouderij ............................................................................................................ 38
Bioveiligheid in de varkenshouderij .............................................................................................................. 39
Bioveiligheid in de rundveehouderij ............................................................................................................. 40
Bioveiligheid in andere sectoren ................................................................................................................... 41
Partim II: huisvesting...................................................................................................................................... 42
Klimaatbeheersing ............................................................................................................................................ 42
Inleiding ......................................................................................................................................................... 42
Eigenschappen stallucht en -wand ................................................................................................................ 42
Diergebonden eigenschappen van de energiebalans in de stal .................................................................... 49
Klimaatparameters ........................................................................................................................................ 50
1
, Ventilatie van de stal ..................................................................................................................................... 56
Luchtverdeling in de stal ............................................................................................................................... 62
Klimaatregeling ............................................................................................................................................. 66
Bouw en inrichting van een stal ........................................................................................................................ 70
Situering van de stal ...................................................................................................................................... 70
De delen van de stal ...................................................................................................................................... 71
Individuele & groepshuisvesting ................................................................................................................... 72
Het voederen ................................................................................................................................................ 77
Verrijking van de stal ..................................................................................................................................... 78
Mest .............................................................................................................................................................. 81
Melken & melkbehandeling .......................................................................................................................... 82
Partim III: dierenwelzijn ................................................................................................................................. 84
Definities en achtergronden .............................................................................................................................. 84
Geschiedenis ................................................................................................................................................. 84
Definities ....................................................................................................................................................... 84
Beoordeling van welzijn ................................................................................................................................ 84
Controle & voorspelbaarheid ........................................................................................................................ 85
Meten welzijn op individueel en/ of omgevingsniveau ..................................................................................... 86
Dierenwelzijn inschatten ............................................................................................................................... 86
Inschatten individuele welzijnsstatus – korte termijn .................................................................................. 89
Inschatten individuele welzijnsstatus – lange termijn .................................................................................. 89
Welzijn meten op groep/ bedrijfsbeoordelingen ............................................................................................... 90
Vijf vrijheden ................................................................................................................................................. 90
Relatie welzijn & emotionele perceptie ........................................................................................................ 91
Meer praktische protocollen → WQ & AWIN ............................................................................................... 91
5 domeinen ................................................................................................................................................... 92
Zelf verbeteren van welzijn ............................................................................................................................... 93
5V & 5D= observeren= gericht kijken............................................................................................................ 93
Human-animal relationships ......................................................................................................................... 94
Goed dierenwelzijn is niet een optie .................................................................................................................. 97
Partim IV: economie ....................................................................................................................................... 98
Hoofdstuk 1: wat is economie? ......................................................................................................................... 98
inleiding ......................................................................................................................................................... 98
Het fundamenteel economische problem: veelvuldige behoeften vs. schaarse middelen .......................... 98
Het productieproces ..................................................................................................................................... 99
De productiemogelijkheden van een land .................................................................................................. 100
Verruiming van de productiemogelijkheden .............................................................................................. 100
Het marktmechanisme versus centrale planning........................................................................................ 100
Methodologische aspecten van de economische analyse .......................................................................... 101
Hoofdstuk 2: het marktmechanisme ............................................................................................................... 102
De markt...................................................................................................................................................... 102
De marktvraag ............................................................................................................................................. 102
Het marktaanbod ........................................................................................................................................ 104
Het marktevenwicht.................................................................................................................................... 105
De prijselasticiteit van vraag & aanbod ...................................................................................................... 107
Andere elasticiteiten van vraag & aanbod .................................................................................................. 111
Hoofdstuk 7: Productie, inkomens en bestedingen ......................................................................................... 112
Inleiding ....................................................................................................................................................... 112
Productie, toegevoegde waarde & factorvergoedingen ............................................................................. 112
Waarde van de productie............................................................................................................................ 113
2
, Fundamentele gelijkheden tussen product, inkomen & bestedingen ........................................................ 114
Binnenlands product & nationaal inkomen ................................................................................................ 114
Hoofdstuk 10 – macro-economisch evenwicht in korte & in lange termijn ..................................................... 118
Inleiding ....................................................................................................................................................... 118
De aggregatieve vraag(curve) ..................................................................................................................... 118
Aggregatief aanbod(curve).......................................................................................................................... 119
AA korte termijn .......................................................................................................................................... 119
AA lange termijn.......................................................................................................................................... 119
Van korte termijn naar lange termijn .......................................................................................................... 120
Macro-economische evenwicht(e0): vraag- & aanbodschokken ................................................................ 121
Besluit.......................................................................................................................................................... 123
3
, PARTIM 1: HYGIËNE
ALGEMENE INLEIDING
Dierenwelzijn: het fysieke en gevoelsmatige welzijn van dieren (gemeten a.d.h.v. indicatoren zoals gedrag,
fysiologie, levensduur en voortplanting)
- Gezondheid is meer dan afwezig zijn van ziektes
- Welzijn is meer dan afwezigheid van ongemak & stress
➔ Gezonde dieren zullen productiever zijn!
➔ Mengeling van economische, wetenschappelijke, ethische en praktische afwegingen om dierenwelzijn te
optimaliseren.
BASISVOORWAARDEN VOOR WELZIJN
- Geschikt en voldoende voedsel & drinkwater (voeding)
- Geschikte beschutting (huisvesting)
- De mogelijkheid om normaal gedrag te vertonen (ethologie)
- Fysieke behandeling met een minimum aan pijn & ongemak (zoötechniek)
- Bescherming tegen letsels & ziekten (diergeneeskunde)
- Dierhygiëne= het onderdeel van de diergeneeskunde dat ervoor zorgt dat de kwaliteit van de
omgeving waar het dier verblijft in goede staat is zodat de gezondheid van het dier gewaarborgd is.
ALGEMENE CONCEPTEN VAN ZIEKTEVERSPREIDING
- autotrove MO= zelfvoedend, hebben geen gastheer nodig
- Heterotrove MO= hebben altijd een gastheer nodig, ergens in
de loop van de levenscyclus, om aan voedsel te geraken.
o Symbiont: werken samen met de gastheer, de gastheer
ondervindt dus geen hinder/ nadeel van de aanwezigheid
van het MO
▪ Voorbeeld: bacteriën in onze darm → hebben we
nodig
o Saprofyt: gastheer heeft geen voor-/ nadeel van
aanwezigheid MO, maar MO heeft wel voordeel aan de
gastheer.
▪ Gaat vnl. over dood materiaal, de gastheer is in feite
dood: bv schimmels in de natuur die resten van
bladeren opeten
o Parasitair: MO die profiteren van de gastheer en schade toedienen in 1 of meerdere fases van de
levenscyclus. → MO kan ook levensfases buiten gastheer hebben
▪ In dit geval spreken we van een infectie.
▪ Niet alle parasitaire MO maken de gastheer ziek, de GH kan bepaalde immuunrespons
teweegbrengen.
▪ Ook andere pathogeenafhankelijke zaken zorgen of je ziek wordt of niet:
• Virulentie: pathogeniciteit en besmettelijkheid: hoe ziek word je ervan, hoe hard
wordt het uitgescheiden…
• Infectiedruk: gaat over de blootstelling aan de pathogeen: kan zijn dat je bij 10
viruspartikels niet ziek wordt, maar bij 10 000 wel. Moet dus zo laag mogelijk zijn.
➔ Voornaamste doel pathogeen: leven en zichzelf voorplanten
4
