Samenvatting boek Inleiding tot de gedragstherapie – Hermans, Raes &
Orlemans (7e herziene druk)- Hoofdstuk 8
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 8, De holistische theorie en de probleemselectie................................................................................................1
8.1. Inleiding..........................................................................................................................................................................................................2
8.2. De holistische theorie..........................................................................................................................................................................2
8.2.1. Opstellen van de holistische theorie: een empirische cyclus...........................................................................2
8.2.2. Bespreken van de holistische theorie..............................................................................................................................3
8.2.3. Illustratie 2: casus Anna..............................................................................................................................................................3
8.2.4. Illustratie 3: casus Paul...............................................................................................................................................................3
8.2.5. Individuele probleemanalyse versus protocollair werken................................................................................4
8.2.6. Clinical case conceptualization............................................................................................................................................4
8.2.7. Noodzaak en empirische waarde van de holistische theorie.........................................................................4
8.3. Probleemselectie....................................................................................................................................................................................4
8.3.1. Vijf criteria voor probleemselectie......................................................................................................................................4
8.3.2. Aanmeldingsproblemen...........................................................................................................................................................5
8.3.3. En toch.. centraliteit......................................................................................................................................................................5
8.4. Meten..............................................................................................................................................................................................................5
8.4.1. Soorten meetprocedures..........................................................................................................................................................5
8.4.2. Bepalen van de basislijn: betrouwbaarheid................................................................................................................5
8.5. Tot besluit.....................................................................................................................................................................................................5
ISBN: 9789036819503
Uitgave jaar: 2018
Hoofdstuk 8, De holistische theorie en de probleemselectie
, 8.1. Inleiding
De eerste fase van het gedragstherapeutische proces is verkennend van aard (kennismaken,
informatie verzamelen, werkrelatie opbouwen). De volgende fase is het niveau van verklaring. Als
therapeut stel je een ‘theorie’ op over de wijze waarop problemen of klachten samenhangen (HT) en
over de factoren die de klachten in stand houden (functieanalyse).
8.2. De holistische theorie
De probleemanalyse in een gedragstherapeutische behandeling bestaat uit 2 delen:
1. De holistische theorie (HT): macroniveau van de probleemanalyse. Het is een model van
probleemsamenhang dat de relatie tussen meerdere aanwezige probleemgebieden
beschrijft, terwijl de FA zich focust op 1 bepaald probleemgebied.
2. De functieanalyse (FA): microniveau van de probleemanalyse. Als therapeut zoom je in op
het voor de behandeling geselecteerde probleemgebied of probleemgedrag en spoor je de
cruciale antecedenten en bekrachtigers op n de betekeniscontext waarin het gedrag
optreedt.
8.2.1. Opstellen van de holistische theorie: een empirische cyclus
De holistische theorie verduidelijkt de onderlinge relaties tussen verschillende probleemgebieden.
Het biedt een gestructureerde samenvatting van de informatie die is verzameld. Er zijn 2 belangrijke
redenen om een holistische theorie uit te werken:
1. Een goede probleemselectie
2. Het aanscherpen van het behandelplan.
Het opstellen van een holistische theorie is meer dan het tekenen
van wat kaders en pijlen ertussen. Het risico bestaat dat de
therapeut al snel een visie ontwikkelt op de aard en samenhang
van de problemen en deze zienswijze vervolgens maar moeilijk kan
loslaten. Het opstellen van een holistische theorie betreft dus
vooral het kritisch toetsen van de eigen klinische oordelen. Dit gaat
middels verschillende versies, ook wel een voorlopige
probleemsamenhang (VPS) genoemd. Pas wanneer de VPS op zijn
houdbaarheid is getoetst, spreken we van een holistische theorie.
Eigenlijk gaat dit middels een empirische cyclus (zie hiernaast).
Opstellen van de probleemsamenhang: Het omschrijven van de probleemgebieden en het
beschrijven van de relaties tussen de probleemgebieden.
Toetsen van de probleemsamenhang: Zowel op macroniveau (HT) als op het microniveau (FA) kun
je minstens delen van de hypothesen toetsen alvorens je aan het behandelen slaat.
Het toetsen van de VPS kent 2 fasen:
Onderkennende fase: De aparte probleemgebieden waarvan sprake is wordt expliciet in
kaart gebracht. Gedrag krijgt vaak al een etiket om het clusteren.
Verklarende fase: De verbanden nagaan tussen de gedefinieerde probleemdomeinen. De
veronderstelde verbanden zet je vervolgens om in toetsbare hypothesen die vervolgens
onderzocht kunnen worden a.d.h.v. experimentele manipulatie, correlationele aanpak,
bevraging van patiënt via topografische analyse of observatie door anderen. Beoordelen van
een causaal verband:
- Betrouwbare covariatie: Indien A een oorzaak is van B, hebben wijzigingen in A een
effect op B.
Moderne variabelen= toestanden of omstandigheden die op zich geen causale
invloed hebben op het probleemgedrag, maar de sterkte van een causale relatie
kunnen beïnvloeden.
- De causale variabele komt eerst in de tijd: Er is een tijdelijke opvolging van oorzaak en
gevolg.
- Uitsluiting van alternatieve verklaringen: Alternatieve verklaringen moet uitgesloten
kunnen worden.
Mediatoren= variabelen die verwijzen naar het causale mechanisme dat de relatie
tussen oorzaak en gevolg verklaart.
- Logisch verband tussen de variabelen.
- Functionele verbanden.
Het is belangrijk dat je een disconfirmerende aanpak hebt. Dit betekent dat je jezelf vooral keer op
keer de vraag stelt ‘welke informatie zou betekenen dat mijn idee of hypothese niet klopt?.
Orlemans (7e herziene druk)- Hoofdstuk 8
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 8, De holistische theorie en de probleemselectie................................................................................................1
8.1. Inleiding..........................................................................................................................................................................................................2
8.2. De holistische theorie..........................................................................................................................................................................2
8.2.1. Opstellen van de holistische theorie: een empirische cyclus...........................................................................2
8.2.2. Bespreken van de holistische theorie..............................................................................................................................3
8.2.3. Illustratie 2: casus Anna..............................................................................................................................................................3
8.2.4. Illustratie 3: casus Paul...............................................................................................................................................................3
8.2.5. Individuele probleemanalyse versus protocollair werken................................................................................4
8.2.6. Clinical case conceptualization............................................................................................................................................4
8.2.7. Noodzaak en empirische waarde van de holistische theorie.........................................................................4
8.3. Probleemselectie....................................................................................................................................................................................4
8.3.1. Vijf criteria voor probleemselectie......................................................................................................................................4
8.3.2. Aanmeldingsproblemen...........................................................................................................................................................5
8.3.3. En toch.. centraliteit......................................................................................................................................................................5
8.4. Meten..............................................................................................................................................................................................................5
8.4.1. Soorten meetprocedures..........................................................................................................................................................5
8.4.2. Bepalen van de basislijn: betrouwbaarheid................................................................................................................5
8.5. Tot besluit.....................................................................................................................................................................................................5
ISBN: 9789036819503
Uitgave jaar: 2018
Hoofdstuk 8, De holistische theorie en de probleemselectie
, 8.1. Inleiding
De eerste fase van het gedragstherapeutische proces is verkennend van aard (kennismaken,
informatie verzamelen, werkrelatie opbouwen). De volgende fase is het niveau van verklaring. Als
therapeut stel je een ‘theorie’ op over de wijze waarop problemen of klachten samenhangen (HT) en
over de factoren die de klachten in stand houden (functieanalyse).
8.2. De holistische theorie
De probleemanalyse in een gedragstherapeutische behandeling bestaat uit 2 delen:
1. De holistische theorie (HT): macroniveau van de probleemanalyse. Het is een model van
probleemsamenhang dat de relatie tussen meerdere aanwezige probleemgebieden
beschrijft, terwijl de FA zich focust op 1 bepaald probleemgebied.
2. De functieanalyse (FA): microniveau van de probleemanalyse. Als therapeut zoom je in op
het voor de behandeling geselecteerde probleemgebied of probleemgedrag en spoor je de
cruciale antecedenten en bekrachtigers op n de betekeniscontext waarin het gedrag
optreedt.
8.2.1. Opstellen van de holistische theorie: een empirische cyclus
De holistische theorie verduidelijkt de onderlinge relaties tussen verschillende probleemgebieden.
Het biedt een gestructureerde samenvatting van de informatie die is verzameld. Er zijn 2 belangrijke
redenen om een holistische theorie uit te werken:
1. Een goede probleemselectie
2. Het aanscherpen van het behandelplan.
Het opstellen van een holistische theorie is meer dan het tekenen
van wat kaders en pijlen ertussen. Het risico bestaat dat de
therapeut al snel een visie ontwikkelt op de aard en samenhang
van de problemen en deze zienswijze vervolgens maar moeilijk kan
loslaten. Het opstellen van een holistische theorie betreft dus
vooral het kritisch toetsen van de eigen klinische oordelen. Dit gaat
middels verschillende versies, ook wel een voorlopige
probleemsamenhang (VPS) genoemd. Pas wanneer de VPS op zijn
houdbaarheid is getoetst, spreken we van een holistische theorie.
Eigenlijk gaat dit middels een empirische cyclus (zie hiernaast).
Opstellen van de probleemsamenhang: Het omschrijven van de probleemgebieden en het
beschrijven van de relaties tussen de probleemgebieden.
Toetsen van de probleemsamenhang: Zowel op macroniveau (HT) als op het microniveau (FA) kun
je minstens delen van de hypothesen toetsen alvorens je aan het behandelen slaat.
Het toetsen van de VPS kent 2 fasen:
Onderkennende fase: De aparte probleemgebieden waarvan sprake is wordt expliciet in
kaart gebracht. Gedrag krijgt vaak al een etiket om het clusteren.
Verklarende fase: De verbanden nagaan tussen de gedefinieerde probleemdomeinen. De
veronderstelde verbanden zet je vervolgens om in toetsbare hypothesen die vervolgens
onderzocht kunnen worden a.d.h.v. experimentele manipulatie, correlationele aanpak,
bevraging van patiënt via topografische analyse of observatie door anderen. Beoordelen van
een causaal verband:
- Betrouwbare covariatie: Indien A een oorzaak is van B, hebben wijzigingen in A een
effect op B.
Moderne variabelen= toestanden of omstandigheden die op zich geen causale
invloed hebben op het probleemgedrag, maar de sterkte van een causale relatie
kunnen beïnvloeden.
- De causale variabele komt eerst in de tijd: Er is een tijdelijke opvolging van oorzaak en
gevolg.
- Uitsluiting van alternatieve verklaringen: Alternatieve verklaringen moet uitgesloten
kunnen worden.
Mediatoren= variabelen die verwijzen naar het causale mechanisme dat de relatie
tussen oorzaak en gevolg verklaart.
- Logisch verband tussen de variabelen.
- Functionele verbanden.
Het is belangrijk dat je een disconfirmerende aanpak hebt. Dit betekent dat je jezelf vooral keer op
keer de vraag stelt ‘welke informatie zou betekenen dat mijn idee of hypothese niet klopt?.
